Су қоймасы (цистерна) – жер астындағы су жинау және сақтауға арналған резервуар. Ежелгі цистерналар Левант, Израильдегі неолиттік және қола дәуірінен табылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сұйықтарды ұстауға арналған, әдетте су үшін қолданылатын су өткізбейтін ыдыс, көбінесе жер асты резервуары.
Waterproof receptacle for holding liquids, usually water
the underground reservoir
Цистерна (су қоймасы) – тау жынысы немесе топыраққа қазылған, су жинау және сақтау үшін арналған кеңістік. Судың ағып кетуін болдырмау үшін, цистернаның ішкі беті көбінесе гидравликалық пластермен қапталады.
A cistern (; , ; ) is a space excavated in bedrock or soil designed for catching and storing water. To prevent leakage, the interior of the cistern was often lined with hydraulic plaster.
Ертедегі тұрмыстық және ауыл шаруашылығындағы қолданысы
Үйлердің еденіндегі су өткізбейтін әк пластырлы цистерналар Леванттың неолиттік ауылдарының ерекшеліктері болып табылады, мысалы, Рамад пен Леву. Біздің заманымызға дейінгі төртінші мыңжылдықтың соңында, Ливанның солтүстік-шығысындағы Джавада, цистерналар құрғақ жер шаруашылығымен айналысатын қоғамдарда суды басқарудың маңызды элементтеріне айналды. Израильде табылған ежелгі цистерналардың алғашқы мысалдарының бірі – Тель-Хазордағы маңызды қазба, онда сарайдың астындағы тақтаға қазылған үлкен цистерна табылды. Ұқсас жүйелер Таанахта да ашылды. Темір дәуірінде, ежелгі Израильдің патшалық орталықтары мен елді мекендерінде жер асты су жүйелері салынды, бұл қала құрылысындағы инженерлік жұмыстардың ең алғашқы мысалдарының бірі болды. Ежелгі Римнің импульвиумы, domus үйінің стандартты ерекшелігі, көбінесе астында цистернаға ие болды. Импульвиум және оған байланысты құрылыстар суды жинап, сүзгілеп, суытып, сақтап қана қоймай, үйді де салқындатып, желдетіп тұрды.
Waterproof lime plaster cisterns in the floors of houses are features of Neolithic village sites of the Levant at, for instance, Ramad and Lebwe, and by the late fourth millennium BC, as at Jawa in northeastern Lebanon, cisterns are essential elements of emerging water management techniques in dry land farming communities. Early examples of ancient cisterns, found in Israel, include a significant discovery at Tel Hazor, where a large cistern was carved into bedrock beneath a palace dating to the Late Bronze Age. Similar systems were uncovered at Ta'anakh. In the Iron Age, underground water systems were constructed in royal centers and settlements throughout ancient Israel, marking some of the earliest instances of engineering activity in urban planning. The Ancient Roman impluvium, a standard feature of the domus house, generally had a cistern underneath. The impluvium and associated structures collected, filtered, cooled, and stored the water, and also cooled and ventilated the house.
Қалдық цистерналары
Орта ғасырларда цистерналар Еуропадағы төбедегі қамалдарда, әсіресе құдықтарды жеткілікті тереңдікке қазу мүмкін болмаған жерлерде жиі салынған. Олардың екі түрі болды: резервуарлы және сүзгіш цистерналар. Мұндай сүзгіш цистерна Австрияның Штирия аймағындағы Ригерсбургте лава тасынан қазылып жасалған. Жаңбыр суы құм сүзгісінен өтіп, цистернаға жиналатын болды. Сүзгіш жаңбыр суын тазартып, оны минералдармен байытатын.
In the Middle Ages, cisterns were often constructed in hill castles in Europe, especially where wells could not be dug deeply enough. There were two types: the tank cistern and the filter cistern. Such a filter cistern was built at the Riegersburg in Austrian Styria, where a cistern was hewn out of the lava rock. Rain water passed through a sand filter and collected in the cistern. The filter cleaned the rain water and enriched it with minerals.
Қазіргі қолданысы
Су қоймалары су тапшылығы бар аймақтарда жиі кездеседі, себебі су сирек кездеседі немесе тым көп пайдаланудан азайған болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, су тамақ пісіру, суару және жуу сияқты көптеген мақсаттарда қолданылған. Бүгінгі күні су қоймалары көбінесе су сапасы туралы алаңдаушылықтарға байланысты тек суаруға ғана пайдаланылады. Суды тұтынуға арналған цистерналар қазіргі кезде сүзгілермен немесе басқа су тазарту әдістерімен жабдықталуы мүмкін. Жаңбыр суын жинау үшін цистернаның біршама ашық болуы немесе жаңбыр суын жинаудың күрделі жүйелерін қамтуы дағды. Мұндай жағдайларда суды балдырларға немесе масаларға ашық қалдырмайтын жүйе болуы маңызды, себебі олар суға тартылып, жақын жердегі адамдарға ауру тарата алады. Кейбір цистерналар үйлердің шатырында немесе үйден биік жерде орналасқан және үйдің су қажеттілігін қамтамасыз етеді. Олар көбінесе электр сорғылары бар құдықтармен жабдықталады немесе жаңбыр суын жинаудың орнына қолмен немесе жүк көлігімен толтырылады. Мысалы, Бразилияда кеңінен таралған, олар дәстүрлі түрде үйлердің өзіне ұқсас бетон қабырғалардан жасалған, шамамен 5 см / 2 дюйм қалыңдығындағы бетон төбесімен жабдықталған, суды толтыру үшін алынып тасталатын және қоқыс пен жәндіктерден қорғау үшін қайта орнатылатын конструкциясы бар. Қазіргі цистерналар пластиктен жасалады (Бразилияда ашық көк түсті, дөңгелек пішіндес, шамамен 10,000 және 50,000 литрлік (2641 және 13,208 галлон) сыйымдылығы бар). Бұл цистерналар су резервуарларынан өзгешелігі – олар толығымен жабық емес, керісінше, пайдаланушы алып тастай алатын цистернаның өзінен жасалған қақпағы бар. Судың таза болуын сақтау үшін цистернаны таза ұстау қажет. Оларды үнемі тексеріп отыру, жақсылап жабу және уақыт-уақыт хлор ерітіндісімен тазалап, жақсылап шаю керек. Құдық суын жер астынан келген ластанушы заттарға тексеру қажет. Қалалық судың тазалығын сақтау үшін оған 1 ppm (миллионға шаққандағы бөлік) дейін хлор қосылады. Егер сумен жабдықтау туралы кез келген күмәні болса (көзден кранға дейін), цистернадағы суды ішуге немесе тамақ пісіруге пайдаланбау керек. Егер су сапасы мен тұрақтылығы қанағаттанарлық болса, оны (1) дәретханада және үйді тазалауда; (2) душ қабылдауда және қол жууда; (3) ыдыс жууда, тиісті санитарлық шараларды сақтай отырып; және ең жоғары сапада (4) тамақ пісіруде және ішуде қолдануға болады. Жоғарыда аталған мақсаттар үшін жарамсыз сападағы суды суаруға пайдалануға болады. Егер суда бактериялар көп болмаса, оны қайнату да тиімді әдіс болуы мүмкін. Көптеген жылыжайлар, әсіресе АҚШ-та, су қажеттілігін қамтамасыз ету үшін цистернаға сенеді. Кейбір елдер мен аймақтар, мысалы Фландрия, Бермуда және АҚШ Виргин аралдарында, жаңбыр суын жинау жүйелері барлық жаңа құрылыстармен бірге салынуын талап ететін қатаң заңдар бар, және осы жағдайларда цистерналар қолданылады. Мысалы, Бермудада үйлердің ақ, сатылап орналасқан шатырлары жаңбыр суын жинау жүйесінің бөлігі болып табылады, онда су шатырдан ағып, жер астындағы цистерналарға жеткізіледі. Жапония, Германия және Испания сияқты басқа елдер де цистерналарды орнату үшін қаржылық көмек немесе салық жеңілдіктері ұсынады. Сумен жабдықтау жеткіліксіз аймақтарда цистерналар өрт сөндіру үшін су сақтауға пайдаланылуы мүмкін. Сан-Франциско қаласы, атап айтқанда, негізгі сумен жабдықтау тоқтап қалған жағдайда, көшелер астында өрт сөндіру цистерналарын сақтайды. Көптеген жазық жерлерде, цистерналарды пайдалану артық жаңбыр суын сіңіруге ынталандырылады, әйтпесе қатты жаңбырлар кәріз немесе дренаж жүйелерін жүктеуі мүмкін (әсіресе, жердің көп бөлігі бетонмен жабылған және суды сіңіруге мүмкіндік бермейтін қалалық аймақтарда).
Cisterns are commonly prevalent in areas where water is scarce, either because it is rare or has been depleted due to heavy use. Historically, the water was used for many purposes including cooking, irrigation, and washing. Present day cisterns are often used only for irrigation due to concerns over water quality. Cisterns today can also be outfitted with filters or other water purification methods when the water is intended for consumption. It is not uncommon for a cistern to be open in some manner in order to catch rain or to include more elaborate rainwater harvesting systems. It is important in these cases to have a system that does not leave the water open to algae or to mosquitoes, which are attracted to the water and then potentially carry disease to nearby humans. Some cisterns sit on the top of houses or on the ground higher than the house, and supply the running water needs for the house. They are often supplied by wells with electric pumps, or are filled manually or by truck delivery, rather than by rainwater collection. Very common throughout Brazil, for example, they were traditionally made of concrete walls (much like the houses themselves), with a similar concrete top (about 5 cm/2 inches thick), with a piece that can be removed for water filling and then reinserted to keep out debris and insects. Modern cisterns are manufactured out of plastic (in Brazil with a characteristic bright blue color, round, in capacities of about 10,000 and 50,000 liters (2641 and 13,208 gallons)). These cisterns differ from water tanks in the sense that they are not entirely enclosed and sealed with one form, rather they have a lid made of the same material as the cistern, which is removable by the user. To keep a clean water supply, the cistern must be kept clean. It is important to inspect them regularly, keep them well enclosed, and to occasionally empty and clean them with a proper dilution of chlorine and to rinse them well. Well water must be inspected for contaminants coming from the ground source. City water has up to 1ppm (parts per million) chlorine added to the water to keep it clean. If there is any question about the water supply at any point (source to tap), then the cistern water should not be used for drinking or cooking. If it is of acceptable quality and consistency, then it can be used for (1) toilets, and housecleaning; (2) showers and handwashing; (3) washing dishes, with proper sanitation methods, and for the highest quality, (4) cooking and drinking. Water of non acceptable quality for the aforementioned uses may still be used for irrigation. If it is free of particulates but not low enough in bacteria, then boiling may also be an effective method to prepare the water for drinking. Many greenhouses rely on a cistern to help meet their water needs, particularly in the United States. Some countries or regions, such as Flanders, Bermuda and the U. S. Virgin Islands, have strict laws requiring that rainwater harvesting systems be built alongside any new construction, and cisterns can be used in these cases. In Bermuda, for example, its familiar white stepped roofs seen on houses are part of the rainwater collection system, where water is channeled by roof gutters to below ground cisterns. Other countries, such as Japan, Germany, and Spain, also offer financial incentives or tax credit for installing cisterns. Cisterns may also be used to store water for firefighting in areas where there is an inadequate water supply. The city of San Francisco, notably, maintains fire cisterns under its streets in case the primary water supply is disrupted. In many flat areas, the use of cisterns is encouraged to absorb excess rainwater which otherwise can overload sewage or drainage systems by heavy rains (certainly in urban areas where a lot of ground is surfaced and doesn't let the ground absorb water).
Жуынатын орын
Кейбір Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде, мысалы Малайзия мен Индонезияда, дәстүрлі түрде су шашу арқылы жуыну қалыптасқан (бұл әдет, құбыр суы кеңінен қолданылмайтын заманнан бастау алады). Көптеген ванна бөлмелері, тіпті қазіргі үйлерде де, осылай су құйып жуыну үшін кішкентай ыдыспен су сақтауға арналған.
In some southeast Asian countries such as Malaysia and Indonesia showers are traditionally taken by pouring water over one's body with a dipper (this practice comes from before piped water was common). Many bathrooms even in modern houses are constructed with a small cistern to hold water for bathing by this method.
Туалет цистерналары
Қазіргі заманғы дәретханада дәретхана ыдысын шаю үшін қажетті суды сақтау және ұстау үшін цистерна қолданылады. Ескі дәретханаларда цистерна дәретхана ыдысының үстіне орналасып, оған ұзын құбыр арқылы жалғастырылған. Дәретхананы шаю үшін цистерна ішіндегі босату клапанына қосылған ілмекті шынжырды тарту қажет болды. Қазіргі заманғы дәретханалар тікелей жалғастырылған болуы мүмкін, яғни цистерна дәретхана ыдысына тікелей орнатылып, аралық құбыр болмайды. Мұндай жағдайда, шаю механизмі (тетік немесе батырма) әдетте цистернаға орнатылады. Сондай-ақ, цистерна қабырғаға кіріктірілген, яғни жасырын цистерналы дәретханалар да бар. Шалқыма – бір уақытта бірнеше дәретхана ыдысына су жеткізетін цистерна түрі. Алайда, мұндай цистерналар қазір сирек кездеседі. Цистерна – қазіргі бидеттің пайда болуына бастау болды. Шаю циклының басында, дәретхана цистернасындағы су деңгейі төмендеген кезде, шаю клапанының жапқышы төмен түсіп, шаю құбырына бағытталған негізгі су ағынын тоқтатады. Су багының деңгейі әлі толтыру сызығына жетпегендіктен, су бактан және ыдысты толтыру құбырларынан ағып тұрады. Су қайтадан толтыру сызығына жеткенде, иінтірек толтыру клапанының білігін босатып, су ағынын тоқтатады.
The modern toilet utilises a cistern to reserve and hold the correct amount of water required to flush the toilet bowl. In earlier toilets, the cistern was located high above the toilet bowl and connected to it by a long pipe. It was necessary to pull a hanging chain connected to a release valve located inside the cistern in order to flush the toilet. Modern toilets may be close coupled, with the cistern mounted directly on the toilet bowl and no intermediate pipe. In this arrangement, the flush mechanism (lever or push button) is usually mounted on the cistern. Concealed cistern toilets, where the cistern is built into the wall behind the toilet, are also available. A flushing trough is a type of cistern used to serve more than one WC pan at one time. These cisterns are becoming less common, however. The cistern was the genesis of the modern bidet. At the beginning of the flush cycle, as the water level in the toilet cistern tank drops, the flush valve flapper falls back to the bottom, stopping the main flow to the flush tube. Because the tank water level has yet to reach the fill line, water continues to flow from the tank and bowl fill tubes. When the water again reaches the fill line, the float will release the fill valve shaft and water flow will stop.
Бір миллион цистерна бағдарламасы
Бразилияның солтүстік-шығысында "Бір миллион цистерна" бағдарламасы (Programa 1 Milhão de Cisternas немесе P1MC) жергілікті халыққа су шаруашылығын басқаруға көмектесті. Бразилия үкіметі 2013 жылы жаңбыр суын жинаудың жаңа саясатын қабылдады. Semi Arid Articulation (ASA) ұйымы ASA жұмыс істейтін тоғыз штаттың (Минас-Жерайс, Баия, Сергипе, Алагоас, Пернамбуко, Параиба, Рио-Гранде-до-Норте, Сеара және Пиауи) 34 аумағындағы шағын шаруалар үшін жаңбыр суын жинап, сақтауға арналған цемент қабатты цистерналар құруға басқарушылық және технологиялық қолдау көрсетуде. Жаңбыр суы үй шатырларынан құбырлар немесе суағарлар арқылы цистернаға бағытталады. Цистерна булануды болдырмау үшін қақпақпен жабылады. Әр цистернаның сыйымдылығы 16 000 литрді құрайды. Жаңбырлы маусымның 3-4 айында жиналған су, құрғақшылықтың қалған кезеңінде ауыз суға, тамақ дайындауға және басқа да негізгі санитарлық қажеттіліктерге жетеді. 2016 жылға қарай тек адамдардың ішуі үшін 1,2 миллион жаңбыр суын жинауға арналған цистерналар орнатылды. P1MC бағдарламасының оң нәтижелерінен кейін үкімет "Бір жер, екі су бағдарламасын" (Uma Terra, Duas Águas, P1 + 2) енгізді, ол фермерлерге ауыл шаруашылығы өндірісін қолдау үшін қосымша тақта цистернасын ұсынады.
In Northeastern Brazil, the One Million Cisterns Program (Programa 1 Milhão de Cisternas or P1MC) has assisted local people with water management. The Brazilian government adopted this new policy of rainwater harvesting in 2013. The Semi Arid Articulation (ASA) has been providing managerial and technological support to establish cement layered containers, called cisterns, to harvest and store rainwater for small farm holders in 34 territories of nine states where ASA operates (Minas Gerais, Bahia, Sergipe, Alagoas, Pernambuco, Paraíba, Rio Grande do Norte, Ceará and Piauí). The rainwater falling on the rooftops is directed through pipelines or gutters and stored in the cistern. The cistern is covered with a lid to avoid evaporation. Each cistern has a capacity of 16,000 liters. Water collected in it during 3–4 months of the rainy season can sustain the requirement for drinking, cooking, and other basic sanitation purposes for rest of the dry periods. By 2016, 1.2 million rainwater harvesting cisterns were implemented for human consumption alone. After positive results of P1MC, the government introduced another program named "One Land, Two Water Program" (Uma Terra, Duas Águas, P1 + 2), which provides a farmer with another slab cistern to support agricultural production.