Христиан Фридрих Шёнбейн: Химиялық жаңалықтар мен өнертабыстар тарихы
Christian Friedrich Schönbein
Христиан Фридрих Шёнбейн – неміс-швейцар химигі, отын жасу элементін (1838), гүншоқпарды және озонды ашқан. Озонды табу тарихы, жаңалықтар мен ғылыми жетістіктер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс-швейцариялық химик (1799–1868)
German Swiss chemist (1799–1868)
Кристиан Фридрих Шёнбейн HFRSE (18 қазан 1799 – 29 тамыз 1868) – неміс-швейцариялық химик, отын жасушасын (1838) Уильям Роберт Гроувпен дер кезінде ойлап тапқанымен және оның зеңбілік мақта және озон жайлы жаңалықтарымен ең белгілі.
Christian Friedrich Schönbein HFRSE (18 October 1799 – 29 August 1868) was a German Swiss chemist who is best known for inventing the fuel cell (1838) at the same time as William Robert Grove and his discoveries of guncotton and ozone.
Отын элементі
1839 жылы Шёнбейн отын жасушасының принципін "Философиялық журналда" жариялаған.
In 1839, Schönbein published the principle of the fuel cell in the "Philosophical Magazine".
Озон
Базель университетінде судың электролизі бойынша тәжірибелер жасап жүрген Шёнбейн алғаш рет зертханасында ерекше иіс байқады. Осы иіс Шёнбейнді эксперименттерінің нәтижесінде пайда болған жаңа заттың бар екендігіне жетеледі. Иіс өте айқын болғандықтан, Шёнбейн жаңа газды грекше "ozein" сөзінен, яғни "иістендіру" деген мағынасынан шыққан "озон" деп атады. Шёнбейн 1840 жылы өз жаңалығын жариялады. Кейін ол озонның иісінің ақ фосфордың баяу тотығуынан туындайтын иіске ұқсас екенін анықтады. Шёнбейн анықтаған озон иісі найзағай кезінде атмосферада пайда болатын иіске ұқсас, ол озонның атмосферада бар екенін көрсетеді.
While doing experiments on the electrolysis of water at the University of Basel, Schönbein first began to notice a distinctive odor in his laboratory. This smell gave Schönbein the clue to the presence of a new product from his experiments. Because of the pronounced smell, Schönbein coined the term "ozone" for the new gas, from the Greek word "ozein", meaning "to smell". Schönbein described his discoveries in publications in 1840. He later found that the smell of ozone was similar to that produced by the slow oxidation of white phosphorus. The ozone smell Schönbein detected is the same as that occurring in the vicinity of lightning storms, an odor that indicates the presence of ozone in the atmosphere.
Жарылғыш заттар
Әйелі бұған тыйым салғанмен, Шёнбейн кейде үйдегі ас үйде тәжірибе жасап тұратын. 1845 жылы әйелі үйден кеткенде, ол азот қышқылы мен күкірт қышқылының қоспасын төгіп жіберді. Әйелінің матадан тігілген алжапқышымен сүртіп тазалаған соң, ол оны пештің үстіне іліп кептірді, алайда мата өзінен-өзі тұтанып, соншалықты жылдам жанып кетті ki, көздің алдынан жоғалып сияқты. Шёнбейн, шын мәнінде, алжапқыштың целлюлозасын өзгертіп, азот қышқылынан қосылған нитро топтарын ішкі оттегі көзі ретінде пайдаланды; қызған кезде целлюлоза толығымен және кенеттен тотығады. Шёнбейн жаңа қосылыстың мүмкіндіктерін байқады. Соңғы 500 жыл бойы соғыс алаңында үстемдік құрған қара ұнтақ, қалың түтін шығарып, пулеметшілерді қаратып, қару-жарақ пен шағын қаруларды бүлдіріп, соғыс алаңын тұмандандыратын. Нитроцеллюлоза ықтимал "түтінсіз ұнтақ" және артиллериялық оқтарды итермелеуге арналған материал ретінде қарастырылды, сондықтан ол "пушка мақтасы" деген атқа ие болды. Әскери қолдану үшін пушка мақтасын өндіруге жасалған алғашқы тырысулар сәтсіз аяқталды, себебі зауыттар жарылуға бейім болды және, ең бастысы, таза пушка мақтасының жану жылдамдығы әрқашан тым жоғары болды. 1884 жылы ғана Пол Вийль пушка мақтасын "Пудре В" деп аталатын табысты, жайлап жанатын түтінсіз ұнтаққа айналдырды. Кейін, 1891 жылы Джеймс Дьюар мен Фредерик Август Абель де гелатинизацияланған пушка мақтасын қауіпсіз қоспаға айналдырып, оны "кордит" деп атады, себебі оны кептіру алдында ұзын, жіңішке жіптерге сығуға болатын.
Although his wife had forbidden him to do so, Schönbein occasionally experimented at home in the kitchen. One day in 1845, when his wife was away, he spilled a mixture of nitric acid and sulfuric acid. After using his wife's cotton apron to mop it up, he hung the apron over the stove to dry, only to find that the cloth spontaneously ignited and burned so quickly that it seemed to disappear. Schönbein, in fact, had converted the cellulose of the apron, with the nitro groups (added from the nitric acid) serving as an internal source of oxygen; when heated, the cellulose was completely and suddenly oxidized. Schönbein recognized the possibilities of the new compound. Ordinary black gunpowder, which had reigned supreme in the battlefield for the past 500 years, exploded into thick smoke, blackening the gunners, fouling cannons and small arms, and obscuring the battlefield. Nitrocellulose was perceived as a possible "smokeless powder" and a propellant for artillery shells thus it received the name of guncotton. Attempts to manufacture guncotton for military use failed at first because the factories were prone to explode and, above all else, the burning speed of straight guncotton was always too high. It was not until 1884 that Paul Vieille tamed guncotton into a successful progressive smokeless gunpowder called Poudre B. Later on, in 1891, James Dewar and Frederick Augustus Abel also managed to transform gelatinized guncotton into a safe mixture, called cordite because it could be extruded into long thin cords before being dried.
Мұра
1990 жылы оның құрметіне астероид аталды.
In 1990 an asteroid was named after him.
Таңдалған жазбалар
Фарадей мен Шёнбейннің хаттары, 1836-1862. Лондон: Уильямс және Норгейт, 1899. Йонс Якоб Берзелиус пен Кристиан Фридрих Шёнбейннің хаттары, 1830-1847. Лондон: Уильямс және Норгейт, 1900.
The Letters of Faraday and Schoenbein 1836 1862 London: Williams & Norgate 1899. The Letters of Jöns Jakob Berzelius and Christian Friedrich Schönbein, 1830 1847 London: Williams & Norgate 1900.