Кіріспе

Қан үлгісіне жасалған зертханалық талдау – Джонатан Келлерманның романы.

Қан талдауы – әдетте қолдағы тамырдан инемен немесе саусақтан қан алу арқылы алынған қан үлгісіне жасалатын зертханалық талдау. Глюкоза немесе холестерин сияқты қанның нақты компоненттерін анықтау үшін жасалатын бірнеше тест жиі бірге біріктіріліп, қан тобы немесе қан анализі деп аталады. Қан талдаулары денсаулық сақтауда ауруларды, минералдық құрамын, дәрі-дәрмектердің тиімділігін және органдардың жұмысын сияқты физиологиялық және биохимиялық жағдайларды анықтау үшін жиі қолданылады. Типик клиникалық қан тобына негізгі метаболизмдік панель немесе толық қан анализі кіреді. Қан талдаулары есірткі қолдануды анықтау үшін де қолданылады.

Экстракциялау

Веналық пункция пайдалы, себебі ол организмнен жасушалар мен жасушадан тыс сұйықтықты (плазманы) алудың аз инвазивті әдісі болып табылады, бұл анализ үшін қажет. Қан организмде ағып, тіндерге оттегі мен қоректік заттарды жеткізіп, метаболизм қалдықтарын шығару жүйелеріне қайтарады. Осылайша, қан ағынының күйі көптеген медициналық жағдайларға әсер етеді немесе олардың әсеріне ұшырайды. Осы себептерге байланысты қан талдаулары ең көп жасалатын медициналық тексерулердің бірі болып табылады. Егер тек бірнеше тамшы қан қажет болса, веналық пункция орнына саусақтан қан алу жүргізіледі. Артериялық, орталық және перифериялық веналық катетерлер де қан алу үшін қолданылуы мүмкін. Флеботомистер, зертхана мамандары және медбикелер пациенттен қан алуға жауапты. Дегенмен, ерекше жағдайларда және/немесе шұғыл жағдайларда жедел жәрдем қызметкерлері мен дәрігерлер де қан алады. Сонымен қатар, тыныс алу мамандары артериялық қан газдарын зерттеу үшін артериялық қан алуға оқытылады.

Биохимиялық талдау

Негізгі метаболикалық панель натрий, калий, хлорид, бикарбонат, қандағы мочевиналық азот (BUN), магний, креатинин, глюкоза және кейде кальцийді өлшейді. Холестерин деңгейіне бағытталған тесттер Төмен тығыздық липопротеині (ТТЛ) және Жоғары тығыздық липопротеині (ЖТЛ) холестерин деңгейін, сондай-ақ триглицеридтер деңгейін анықтай алады. Глюкоза немесе липидтік профильді өлшейтін кейбір тесттерге қан алудан 8-12 сағат бұрын аш болу (тамақ ішпеу) қажет. Көптеген тесттер үшін қан әдетте пациенттің көкейтестік тамырынан алынады. Артериялық қан газын анықтау сияқты басқа да мамандандырылған тесттерге артериядан қан алу қажет. Артериялық қан газын талдау көбінесе өкпе функциясына байланысты көмірқышқыл газы мен оттегі деңгейін бақылау үшін қолданылады, сонымен қатар белгілі бір метаболикалық жағдайлар үшін қанның pH және бикарбонат деңгейін өлшеу үшін де қолданылады. Қанттың қарапайым тестісі белгілі бір уақытта жасалса, қантқа төзімділік тестісі организмде қанттың өңделу жылдамдығын анықтау үшін бірнеше рет қайталанады. Қан тесттері аутоиммундық ауруларды және Иммуноглобулин E арқылы туындайтын тағамдық аллергияларды анықтау үшін де қолданылады (Радиоаллергосорбенттік тестті де қараңыз).

Сөлге арналған сынақтар

2008 жылы ғалымдар сілекейді тексерудің қан зерттеулеріне қарағанда арзанға түсетінін және болашақта кейбір қан зерттеулерін алмастыруы мүмкін екенін хабарлады, себебі сілекейде қандағы протеиндердің 20 пайызы бар. Сілекейді тексеру барлық көрсеткіштер үшін қолайлы немесе қолжетімді болмауы мүмкін. Мысалы, липид деңгейін сілекей арқылы өлшеуге болмайды.

Микроэмульсия

2011 жылдың ақпан айында Калгари университетінің инженерлік факультетінің канадалық зерттеушілері қанды тексеруге арналған микрочип жасалғанын хабарлады. «Микроэмульсия» деп аталған бұл технологияда қан тамшысы басқа заттың қабатына түсіріліп, ішке қапталғандай болады. Ол тамшылардың нақты мөлшерін және арақашықтығын бақылауға мүмкіндік береді. Жаңа тест зертханалық сараптамалардың тиімділігін, дәлдігін және жылдамдығын арттыруға, сонымен қатар оларды қолжетімді етуге көмектеседі. Микрочиптің құны 25 долларды құрайды, ал қазір қолданылып жүрген роботты таратушылардың бағасы шамамен 10 000 долларға жетеді.

SIMBAS

2011 жылдың наурыз айында UC Беркли, DCU және Вальпараисо университетінің зерттеушілер тобы сыртқы түтіктер мен қосымша компоненттерді пайдаланбай-ақ, 10 минут ішінде ауруларды диагностикалай алатын чиптегі зертхана жасады. Ол Өзіндік қуатпен жұмыс істейтін интегралды микрофлюидтік қан талдау жүйесі (SIMBAS) деп аталады. Ол қан жасушаларын плазмадан бөлу үшін кішкентай арналарды пайдаланады (тәжірибелер барысында қан жасушаларының 99 пайызы ұсталды). Зерттеушілер өндіріс құнын төмендету үшін пластик компоненттерді қолданды.