Кіріспе

Visible Human Project – адам денесінің көлденең қима фотосуреттерінен тұратын толыққанды деректер жиынтығын жасауға бағытталған жұмыс. Бұл жоба анатомияны көруге арналған қолданбаларды жеңілдету мақсатында жүзеге асырылуда. Ол медициналық жаңалықтарды дамыту құралы ретінде қолданылады, мұндағы жаңалықтар анатомияны оның аудиториясымен байланыстырады. Еркек және әйел мәйіттері жұқа тілімдерге бөлініп, фотоға түсіріліп, цифрлық форматқа келтірілді. Жобаны Майкл Дж. Акерман басшылығымен АҚШ Ұлттық медицина кітапханасы (NLM) жүргізеді. Жоспарлау 1986 жылы басталды; еркек денесінің деректер жиынтығы 1994 жылдың қараша айында, ал әйел денесінің деректер жиынтығы 1995 жылдың қараша айында аяқталды. Бүгінде жобаны Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы NLM-де көруге болады. Қазіргі таңдағы күш-жігер жоғары сапалы суреттермен осы жобаны қайталауға бағытталған, бірақ бүкіл мәйіттің орнына дене мүшелерінің бөліктері ғана қолданылуда.

Деректер

Еркек өлік кесу үшін өлшемін тұрақтандыру үшін желатин-су қоспасына салынып, мұздатылды. Содан кейін үлгі 1 мм қадаммен осьтік жазықтықта "кесілді". Нәтижесінде алынған 1871 "қима" аналогты және цифрлық форматта суретке түсіріліп, 15 гигабайт дерек алынды. 2000 жылы суреттер жоғарырақ ажыратымдылықта қайта сканерлендіріліп, 65 гигабайттан астам дерек пайда болды. Әйел өлігі 0,33 миллиметр қадаммен қималарға бөлінді, нәтижесінде 40 гигабайт дерек алынды. "Кесу" термині шартты түрде қолданылады, өйткені ол үлгінің бетін үнемі жою процесін сипаттайды. "Кима" термині де шартты, ол суретке түсірілетін үлгінің ашылған бетін білдіреді; бетін жою процесі үлгіні толығымен жояды және өлікten қолдануға немесе сақтауға болатын "қима" қалдырмайды. Деректер компьютерлік томография арқылы алынған бүкіл дененің осьтік кесінділерімен, магниттік-резонанстық томография (МРТ) арқылы алынған бас пен мойынның осьтік кесінділерімен және дененің қалған бөлігінің короналдық кесінділерімен толықтырылды. Сканерлеу, кесу және суретке түсіру Колорадо университетінің Аншуц медициналық кампусында жүргізілді, онда анатомиялық үлгілерді қосымша кесу жалғасуда.

Донорлар

Ер адамның денесі 39 жастағы Джозеф Пол Джерниганға тиесілі, ол Техас штатындағы қылмыскер және 1993 жылғы 5 тамызда өлім жазасына кесілді. Түрмедегі дін қызметкерінің ұсынысымен ол денесін ғылыми зерттеулер немесе медициналық қолдану үшін беруге келісті, бірақ "Көрінетін адам жобасы" туралы ештеңе білмеді. Кейбір адамдар осы мәселеге қатысты этикалық алаңдаушылық білдірді. Ең айқын мәлімдемелердің бірі Вена университетінен келді, ол суреттерді алып тастауды талап етті, себебі медициналық мамандық өлім жазасын орындаумен байланысты болмауы керек, сондай-ақ донордың хабардар келісімін тексеруге болады. 59 жастағы әйел донор анонимді күйде қалады. Баспасөзde ол Мэриленд штатының жүрек ауруынан қайтыс болған үй шаруасындағы әйел ретінде сипатталды және күйеуі оны жобаға қатыстыруды сұрады. 2000 жылы Сьюзан Поттер – қатерлі ісікпен ауыратын науқас және мүгедектер құқығын қорғаушы белсенді – жобаға үшінші донор болды және 2015 жылы пневмониядан қайтыс болғанға дейін келесі 15 жыл бойы медициналық білім беруді жақтады және Колорадо университетінің медицина студенттеріне тәлімгерлік жасады. National Geographic шамамен екі онжылдық бойы Сьюзан Поттер мен Колорадо университетінің Аншуц медициналық кампусындағы Адамдарды модельдеу орталығының директоры доктор Виктор М. Спитцердің тарихын жариялады, ол NIH қаржыландырған жобаны басқарды және 2018 жылы бейне түсірілген деректі фильм шығарды. 2000 жылы Поттер Спитцермен кездескен кезде ол 26 операциядан өткен, сондай-ақ меланома, сүт безінің қатерлі ісігі және диабет диагнозы қойылған. Оның "Көрінетін адам жобасына" қатысуы жобаның бастапқы мақсаттарынан елеулі ауытқуды білдірді, ол осы уақытқа дейін тек сау денелерді кесіп зерттеумен айналысқан. Әйелдің репродуктивті мүшелері жас әйелдің мүшелерінен өзгеше. Үлгіде жүрек-қан тамырлары аурулары және дивертикулит сияқты бірнеше патологиялар бар.

Ашылғандар

Колумбия университетінің зерттеушілері деректер жиынтығын зерттеу барысында еркектер анатомиясына қатысты анатомия оқулықтарында бірнеше қателіктер тапты, олар жамбас аймағындағы бұлшық еттің пішініне және несеп көпіршігі мен простата безінің орналасуына байланысты болды.

Лицензия

Деректерді таспа арқылы сатып алуға немесе тегін жүктеуге болады; Қазіргі уақытта деректер жиынтығына қол жеткізуге немесе жүктеуге лицензиялық келісім қажет емес, бірақ кез келген пайдалануда Ұлттық медицина кітапханасын (NLM) мойындауды талап ететін жалпы шарттар қолданылады. 2019 жылға дейін пайдалану мақсатын көрсетіп, NLM-ге жасалған қосымшаны пайдалануға және өзгертуге рұқсат беретін лицензиялық келісімге қол қою қажет еді. NLM кез келген уақытта келісімді тоқтатуға құқылы, онда пайдаланушы деректерді жоюға тиіс.

Деректерді пайдаланатын қолданбалар

Қазіргі уақытта бастапқы деректерді білім беру мақсатында тиімдірек ету бойынша түрлі жобалар жүргізілуде. Ағзалары белгіленген, қалау бойынша алынып тастауға және барлық жағынан қарауға болатын, ал ең жақсысы – анимацияланған үш өлшемді виртуалды дене моделін құру қажет. VH Dissector (Touch of Life Technologies) және Гамбург университетінен шыққан "Voxel Man 3D Navigator" сияқты екі коммерциялық бағдарламалық өнім осы мақсаттардың көпшілігін іске асырады. NLM өзі ашық кодты Insight Toolkit жобасын бастады, оның мақсаты – деректерден ағзалардың шекараларын автоматты түрде анықтау. Бұл деректер Александр Циарастың "Body Voyage" кітабы мен CD-ROM-ы үшін пайдаланылды, онда үш өлшемді дене саяхаты ұсынылған. "Виртуалдық радиография" қосымшасы цифрлық түрде қайта құрылған радиографиялар жасап, эндоскопиялық процедуралар немесе баллондық ангиопластика сияқты "виртуалдық хирургияны" жүзеге асырады: хирург аспаптың қозғалысын экранда көріп, аспап қандай тінді тигізіп тұрғанына байланысты нақты тактильді сезім алады. Көрінетін адам жобасынан пайдаланылған басқа да білім беру бағдарламаларына мыналар жатады: бірнеше интерактивті анатомиялық компьютерлік бағдарламалар (Primal Pictures/Anatomy.tv, Anatomage), ауруханадағы пациенттер үшін мультимодалды бейнелерді қалпына келтіру, дене жүйелерінің байланыстары және көлемдік деректер. "Project 12:31" атты Croix Gagnon және Frank Schott-тың фотосуреттерінің сериясында ер адамның деректері қолданылды, сондай-ақ бұл еркек кавказдан шыққан мәйіт Anatomage Table 6.0 қосымшасында қолданылады.