Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы Hieracium (/h//aɪ//.//ə/'/r//æ//s//i//əm/), жалпы атауымен – шұбарқұрт, классикалық атауы – (көне грекше ιεράξ, ‘шұбарқұрт’) – Астра тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Бұл туыс, көкжапырақ (Taraxacum), цикорий (Cichorium), тікенді салат (Lactuca) және қарақұрт (Sonchus) сияқты Cichorieae тайпасына жататын өсімдіктермен тығыз байланысты. 10 000-нан астам түрлері мен подвиді бар шұбарқұрттар, Астра тұқымдасын гүлді өсімдіктердің екінші ірі тұқымдасы етіп жасауға үлес қосады. Кейбір ботаниктер барлық осы түрлерді немесе подвидтерді шамамен 800 қабылданған түрге біріктірсе, ал басқалары бірнеше мың түрді қабылдауды ұсынады. Көптеген шұбарқұрттар аналық өсімдігімен генетикалық түрде бірдей тұқындар арқылы (апомиксис немесе агамоспермия) жыныссыз көбейеді, сондықтан генетикалық тұрғыдан бірдей өсімдіктерден тұратын клондар немесе популяциялар пайда болады. Кейбір ботаниктер (әсіресе Ұлыбритания, Скандинавия және Ресейде) осы клондарды жақсы түрлер деп қабылдауды жөн көреді (олардың бір-бірімен қалай байланысқан екенін білу мүмкін емес екенін айтады), ал басқалары (негізінен Орталық Еуропа мен АҚШ-та) оларды бірнеше жүз кеңінен анықталған түрлерге топтауға тырысады. Еуропалық сарапшылардың көпшілігі бұл жерде бір Hieracium туысы деп қарастырылатынды екі түрлі туыс – Hieracium және Pilosella деп қарастырады, Hieracium pilosella, Hieracium floribundum және Hieracium aurantiacum сияқты түрлер соңғы туысқа жатады. Pilosella туысының көптеген өкілдері stolon (құрттай тамырлар) және тұқындар арқылы көбейеді, ал нағыз Hieracium түрлері тек тұқындар арқылы көбейеді. Pilosella-да көптеген жеке өсімдіктер қалыпты жыныстық және жыныссыз (апомиктикалық) тұқымдарды да құра алады, ал Hieracium-ның жеке өсімдіктері тек бір түрлі тұқымды ғана шығарады. Тағы бір айырмашылық – Pilosella-ның барлық түрлерінің жапырақтары тегіс (толық) жиектеріне ие, ал Hieracium түрлерінің көпшілігінде жапырақтары айқын тісті, терең кесілген немесе бөлінген болады. Құрғақ жол бойындағы кішкентай, ¾ дюймдік қызыл-сары гүлдер, олардың арасында ұқсас сары гүлдер, көбінесе маргаритканың ақ түстерімен араласып, сіздің шұбарқұрт өсіп жатқан жерде екеніңіздің белгісі.

Өсімдік зиянкестері

Hieracium тұқымдасының барлық түрлері Жаңа Зеландияда инвазивті түрлер ретінде жіктеледі. Ұлттық Зиянды Өсімдіктер Келісімі бойынша оларды сатуға, көбейтуге және таратуға тыйым салынған. Hieracium – мал азығын азайтатын және жергілікті өсімдіктерді ығыстырып шығаратын жайылымдық арамшөп. Бұрын жергілікті биязы шөптер басым болған альпілік экожүйелерде ерекше қауіп төндіреді, бірақ ол жалаңаш жерлерден бастап, экзотикалық қарағай ормандары мен жергілікті оңтүстік бұталы ормандарға дейін түрлі орталарды мекендейді. АҚШ-та Hieracium-ның көптеген түрлері әкелінген, ал барлық түрлері бір немесе бірнеше штаттарда зиянды арамшөптер саналады. Австралияда, соколовтар альпілік аймақтарда инвазивті зиянкестер болып табылады, Hieracium тұқымдасының барлық түрлері түрлі штат заңдарымен тізімделген немесе жарияланған.