Кіріспе

Қосылған құн желісі (VAN) – ортақ бизнес-процестер арқылы меншік деректер негізіндегі стандарттарды бөлісетін серіктес компаниялар арасында делдалдық қызмет атқаратын хостингтік қызмет. Ұсынылатын қызмет "қосылған құн желілік қызметтері" деп аталады.

1960 жылдар: "Таймшеринг" және "желілік" қызмет

Уақыт бөлісу провайдерлерінен кейін, терминалдар мен деректер орталықтары арасындағы жалға берілетін желілерді қамтамасыз ету тұрақты бизнеске айналды, нәтижесінде мұндай желілік қызметтерді басқару және сатумен маманданған арнайы бөлімдер мен компаниялар құрылды. Мысал ретінде, Tymshare компаниясын қараңыз, ол күрделі өнімдер жиынтығына ие Tymnet деректер байланысы маманы ретінде бөлініп шықты.

1970 жылдар: Телекоммуникацияларды нарыққа шығару

Жеке компаниялардың желілік қызметтерді ірі көлемде бөлуі мемлекеттік бақылаудағы телекоммуникация секторымен қақтығыс тудырды. Жеке кәсіпкер телекоммуникациялық қызметтерді тұтынушыларға ұсынуға лицензия алу үшін байланыс желісіне "құндылық қосып", ерекше қызмет көрсетуі керек болды. Сондықтан, мұндай жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік бақылаудан босатуға мүмкіндік беру үшін "қосылған құнмен қамтамасыз етілген желілік қызметтер" деген ұғым қалыптасты. Телекоммуникация операторлары секторы 1982 жылы АҚШ-та (Қорытынды сот шешімінің өзгеруін қараңыз) және 1980 жылдардың басында Ұлыбританияда (бастықша себебі премьер-министр Маргарет Тэтчердің British Telecom-ды жекешелендіруі) таныстырылды. 1980 жылдардың соңында Ұлыбританияда қосылған құнмен қамтамасыз етілген желілік қызметті жүргізу үшін лицензия алу талап етілді, ал АҚШ-та "қосылған құн желісі" термині желілік деректер байланысының нақты бір саласының функционалдық сипаттамасы ғана болды.

1980 жылдан бастап: халықаралық бәсекелестік және стандарттау

Көпұлттық деңгейде, және Интернет нарыққа енуге дейін телекоммуникация экономикасы мен инфрақұрылымының әртүрлілігіне байланысты, қосылған құнмен қызмет көрсететін желіні басқару қиын міндет болып табылды, бұл пайдаланушылар анықтайтын желілер идеясына әкелді – бұл қазіргі кезде кең таралған интернет қызметтерінің пайда болуына дейін туындаған ұғым. Деректер желілерін стандарттау жөніндегі жұмыстар ITU T (бұрынғы CCIT) ұйымы тарапынан жүргізілді және X.25 пакеттік коммутациялық желілер мен X.400 хабарларды өңдеу жүйелерін қамтыды, бұл 1990 жылдардың басында пайда болған Атлант мұхиты арқылы жүргізілетін бәсекелестікке байланысты туындады.

Перспектива

Мемлекеттік телекоммуникация секторының болмауына байланысты, қосылған құнға ие желілік қызметтер әлі де қолданылады, көбінесе функционалдық сипаттама ретінде, бизнес-бизнес коммуникациясы үшін арналған жеке жалға алынған желілермен бірге (әсіресе EDIFACT деректерін беру үшін). Оңтүстік Африка сияқты үкіметтер әлі де нақты реттеуді сақтайды, ал басқалары лицензиялау арқылы нақты қызметтерді реттейді. Дәстүрлі түрде, қосылған құнға ие желілік қызметтердің көпшілігі электрондық деректер алмасуға бағытталған, жалпы мақсаттағы бизнес-бизнес интеграциясының мүмкіндіктерін қамтамасыз етті, бірақ қызмет провайдерлері уақыт өте келе, әсіресе бөлшек сауда және жоғары технологиялық өндіріс сияқты салаларда, процестерге және салаға қатысты дамуда. Кейбір дереккөздер қазіргі заманғы қосылған құнға ие желілік қызметтерді желілік есептеулермен ұқсастығына байланысты "саудалық желілер" деп атауды ұсынады. Басқалары интернет-провайдерлерді халықаралық қосылған құнға ие желілік қызметтер (IVANS) операторларынан ажыратады.