Кіріспе

АҚШ табиғи қорығы

Биг Лейк ұлттық жануарлар қорығы – Арканзас штатының Миссисипи округінде орналасқан 11 047 акр (45 км²) ұлттық жануарлар қорығы. Оны АҚШ Балық және жануарлар қызметі басқарады. Қорық Манила қаласынан шығысқа қарай 3 шақырым жерде орналасқан және көбінесе саяз көл, батпақ және жазық жердегі жапырақты ормандардан тұрады. Қорықтың басты мақсаты – тым ауылшаруашылық аймағында су құстарының мекендеу ортасын сақтау. Биг Лейк көлінің 6 400 акры (20 км²) Ұлттық табиғи ескерткіш ретінде, ал 2 144 акры (8 км²) жабайы табиғат аймағы ретінде белгіленген.

Тарих

1811–1812 жылдардағы Нью-Мадрид жер сілкіністеріне дейін Кішкентай өзен Арканзас штатындағы Миссисипи өзені мен Миссури штатының «Бутхил» аймағына жақын, тегіс жазықтар арқылы тоқтаусыз ағып өткен. Жер сілкінісі аймақтың су жүйесін өзгертіп, Үлкен көлді құрды. Бұл аймақ алғашқы еуропалық қоныс аударушыларға «Ұлы батпақ» деп белгілі болды және қатайған ағаш ормандарынан, әсіресе, ақ кипарис, орманды батпақтар мен ашық сулардан тұрды. Америка Азамат соғысынан кейін аймақ арқылы теміржолдар салынды және ағаш өңдеу өндірісі басталды. Үлкен көл аймағы су құстарының көптігіне байланысты аңшылар үшін де танымал болды. Базарлық аңшылар ақ құйрықты бұғы мен үйректерді аулап, етін қалаларда сату үшін үлкен ауызды шабақ пен краппиді ұстады, ал аңшылық клубтары спорттық аң аулау үшін үлкен жерлерді сатып алды. Бұл жергілікті тұрғындармен келіспеушіліктер тудырды, себебі олар тіршілік көрінетін аң аулауға тәуелді болды. Көбінесе кедей болған жергілікті тұрғындар аңшылық клубтары мен ағаш өңдеу компаниялары сатып алған жерлерге кіргізілмеді. Нәтижесінде 1870–1915 жылдар аралығында «Үлкен көл соғыстары» болды, онда жергілікті тұрғындар спортшылар мен базарлық аңшыларға қарсы күресті. Заңдық даулармен қатар төбелес, оқ атысу және клуб үйлерін өртеу оқиғалары орын алды. ХХ ғасырдың басында Арканзаста күріш өсіру енгізілді, көп ұзамай Үлкен көлдің айналасындағы аймақ бөгеттермен, дренаждық және суару каналдарымен толыққандықтан, Үлкен көл ауыл шаруашылығының теңізіндегі аралға айналды. 1915 жылы жабайы жануарлар популяциясы күрт төмендеген және ауыл шаруашылығы дамуы күшейген кезде АҚШ үкіметі Үлкен көл ұлттық жабайы жануарлар қорығын құрды, ол құрылған үшінші ең көне құрлықтағы федералдық жабайы жануарлар қорығы болып табылады. Миссури штатының «Бутхил» аймағындағы жасалма каналдардың кең желісі 2500 шаршы миль (6475 км²) бұрынғы батпақ жерді кептіреді. Табиғи емес дренаж қорыққа кері әсер етеді. Ауыл шаруашылығы жерлерінен келген шөгінділер Үлкен көлге әсер етті, бірақ 1990 жылдары АҚШ Армиясының инженерлік корпусы шөгінділі суды қорықтың айналасымен аударып бағыттау жұмыстарын жүргізді. Су сапасы жақсарды және жабайы жануарлар популяциясы арта түсті.

Қорған

Үлкен көлдің орташа тереңдігі үш фут (бір метр) құрайды. Пана нормативтік су деңгейінде ашық сулы және орманды батпақты жерлермен араласып, 8 138 акр (21 км²) жерді алып жатыр. Қалған жердің көп бөлігі маусымдық түрде суға толады. Су тасқыны кезінде пананың 99 пайызы су астында қалуы мүмкін. Көлдің жағасында тупело және аққабақ кипарисінен тұратын табиғи батпақ орманды аймағы орналасқан. Пананың құрғақ бөліктері де қатты ағаштармен, соның ішінде еменнің бірнеше түрімен, жасыл күл, мақта ағашы, өзен қайыңы және қызыл жапырақты шағанмен жабылған. Үлкен көл аймағында 227 түрлі құс тіркелді. Пана қыстаушы және көшіп-қонушы су құстарына жайғастырады, қыс мезгілінде 200 000-ға жуық құс болады. Ағаш үйректер жыл бойы тұрақты мекендейді, әр жылы шамамен 2 500 жұмыртқадан шабақ шығады. 1993 жылы панада аққабақ бүркіттер ұя салуды бастады. Мұнда өзен сусарлары, бобрлар, еңкелер, жабайы түйеқұстар, аққұйрықты бұғылар, бобкаттар және кейде армадиллолар да кездеседі. 1976 жылы панада Арканзас штатының рекордтық салмағы , болатын ірі ауызды балық ұсталды. Пана жыл бойы ашық, бірақ кейде су тасқыны кезінде жабылуы мүмкін.

Қоса орналасқан қорғалатын аумақтар

Солтүстік жағында баспанамен шекаралас орналасқан, Миссури штатының Табиғатты қорғау департаментіне тиесілі және басқарылатын Хорнерсвилл батпақты қорғау аймағы бар. Оған жергілікті жануарлар дүниесі үшін де қорғалатын және басқарылатын жерлер кіреді. Шығыс жағынан баспанамен шектесіп, Арканзас штатына тиесілі Биг Лейк жабайы табиғатты басқару аймағы орналасқан. Онда бұғы, су құстары және ұсақ аң аулауға рұқсат етіледі. Жабайы табиғатты басқару аймағы көбінесе жазық жердегі қалың жапырақты ормандардан тұрады. Екі аймақ та су тасуға жақын.