Хан әулетінің Чэн императоры (Хан Чэн ді)

Кіріспе

Хан әулетінің императоры, б.з. дейінгі 33-7 жылдар аралығында Қытайды билеген. Хан императоры Чэнь, жеке аты Лю Ао (劉驁; б.з. дейінгі 51 – б.з. дейінгі 7 сәуір), б.з. дейінгі 33 жылдан б.з. дейінгі 7 жылға дейін билеген қытай Хан әулетінің императоры болды. Ол әкесі, Юань императорының орнын басып алды. Император Чэньнің тұсында Хан әулетінің ыдырауы жалғасты, себебі императордың анасының туыстары Ван кланы бұрынғы императордың қолдауымен билік тетіктерін және мемлекеттік істерді нығайтты. Сыбайлас жемқорлық пен ашкөз шенеуніктер үкіметті мазалап, оның салдарынан елде көтерілістер болды. Император Чэнь 26 жылдық биліктен кейін баласыз қайтыс болды; оның қатындарынан туған екі ұлы да нәресте кезінде қайтыс болды. Біреуі аштықтан, екіншісі түрмеде тұншығып өлді. Балалар мен олардың аналарын император Чэньнің сүйікті әйелі Чжао Хеде императордың келісімімен өлтірді. Оның орнын жүрегі туысы, император Ай басып алды, оның өлімінен кейін Ван Манг билікке келді.

Туған жері және мұрагерлік мансабы

Император Чэнь шамамен б.з.д. 51 жылы сол кездегі тәж мұрагері Лю Ши (кейін император Юань) мен оның қатындарының бірі, қатын Ван (кейін Ұлы император жесір Ван Чжэнцзюнь деп белгілі болған) туған. Ол император Юаньдың аға ұлы еді. Б.з.д. 47 жылдың 17 маусымында император Юань оны Ао тәж мұрагері етіп тағайындады. Император Юаньдың императрица Ваннан басқа екі сүйікті қатыны болды – Фу және Фэн Юань, олардың әрқайсысы оған бір ұл сыйлады. Императрица Ван екі әйелмен де жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты, және ол, кем дегенде Консорт Фэнге қатысты, сәтті болды. Дегенмен, император Ван мен Консорт Фу арасында олардың ұлдарының император Юаньдың мұрагері болуы үшін күрес туды. Ао тәж мұрагері есейген сайын, император Юань Аоның императорлық мұрагерлікке лайықтылығына көңілі тоймады және Фу қатынының ұлы, Динтао патшасы Кан (山陽王劉康) оны қатты таң қалдырды. Осы жағдайға бірнеше оқиға себеп болды. Б.з.д. 35 жылы Цзюань патшасының кіші інісі Чжуншань патшасы Лю Цзин қайтыс болды. Император Юань жас тәж мұрагері Аоның жеткілікті қайғырмағанын сезгенде ашуланды, өйткені Ао мен Цзин шамамен бір жаста болғандықтан және бірге ойнап өскен, сондықтан Цзин патшаға тиісті құрмет көрсетпеді. Император Юаньның әжесінің туысы және император Юаньның құрметтеген жоғары лауазымды шенеунігі болған Ао тәж мұрагерінің үй шаруашылығының басшысы Ши Дан (史丹), император Юаньды Ао тәж мұрагерінің император Юаньның өзін тым көп қайғырудан тоқтатуға тырысқанына көндірді, бірақ наразылықтың тұқымы себілді. Патшалар есейген сайын император Юань мен Кан патшасы жақындасты. Олар музыкаға деген құштарлықтарымен және, әсіресе, барабан ойнау шеберлігімен бөлісті. Кан патшасы да жоғары интеллект пен еңбекқорлық танытты, ал Ао тәж мұрагері ішімдік ішу және әйелдермен араласумен белгілі болды. Император Юань ауыр сырқатқа шалдыққанда (б.з.д. 35 шамасында), Консорт Фу мен Кан патшасы оның төсегіне жиі шақырылып, оған күтім жасады, ал императрица Ван мен Ао тәж мұрагері сирек келіп тұрды. Ауру кезінде император Юань Кан патшасын мұрагер етіп тағайындауды қарастырды (Фу қатыны оған ықпал еткен сияқты). Тек Ши Данның араласуы император Юаньды осы ойдан бас тартуға мәжбүр етті. Император Юань б.з.д. 33 жылы қайтыс болғанда, Ао тәж мұрагері таққа отырды (император Чэнь ретінде).

Emperor Cheng was born circa 51 BC to then Crown Prince Liu Shi (later Emperor Yuan) and one of his consorts, Consort Wang (later more commonly known as Grand Empress Dowager Wang Zhengjun). He was Emperor Yuan's first born son. On 17 June 47 BC, Emperor Yuan created him Crown Prince Ao. Emperor Yuan had two favourite concubines in addition to Empress Wang, Consort Fu and Consort Feng Yuan, each of whom bore him one son. Empress Wang apparently tried to maintain a cordial relationship with both women, and she was largely successful, at least as far as Consort Feng was concerned. However, a struggle between Empress Wang and Consort Fu for their sons' status as heir to Emperor Yuan did erupt. As Crown Prince Ao grew older, Emperor Yuan became increasingly unhappy with Ao's fitness as imperial heir and increasingly impressed with Consort Fu's son, Prince Kang of Dingtao (山陽王劉康). Several incidents led to this situation. One incident happened in 35 BC, when Emperor Yuan's youngest brother Prince Liu Jing of Zhongshan (中山王劉竟) died. Emperor Yuan became angry when he felt that the teenage Crown Prince Ao was insufficiently grieving—particularly because Princes Ao and Jing were of similar age and grew up together as playmates—and was showing insufficient respect towards Prince Jing. Prince Ao's head of household Shi Dan (史丹), a relative of Emperor Yuan's grandmother and a senior official respected by Emperor Yuan, managed to convince Emperor Yuan that Crown Prince Ao was trying to stop Emperor Yuan himself from grieving too much, but the seed of dissatisfaction was sown. As the princes further grew older, Emperor Yuan and Prince Kang became closer. They shared an affection for, and skills in music, particularly in the playing of drums. Prince Kang also showed high intelligence and diligence, while Crown Prince Ao was known for drinking and womanizing. When Emperor Yuan became seriously ill (c. 35 BC), Consort Fu and Prince Kang were often summoned to his sickbed to attend to him, while Empress Wang and Crown Prince Ao rarely were. During his illness, Emperor Yuan considered whether he should make Prince Kang his heir instead (apparently encouraged by Consort Fu) Only the intercession of Shi Dan led Emperor Yuan to cease those thoughts. When Emperor Yuan died in 33 BC, Crown Prince Ao ascended the throne (as Emperor Cheng).

Император Ченгке мұрагер қажет

Император Чэннің әйелдері арасында көптеген сүйіктілері болды. Оның алғашқы сүйіктісі императрица Сюй (б.з.д. 31 ж.) – император Сюаньның өлтірілген әжесінің руынан шыққан. Ол Консорт Банды да жақтады. Императрица Сюй де, Консорт Бан да оған бала берген жоқ. Оның Чжан Фан деген еркек сүйіктісі де болды, оған ол көп байлық сыйлады. Император Чэннің мұрагер болу үшін ұлы болу қажеттігіне мән берген император жесір Ван, император Чэнгке көбірек кәнизақтар алуға ашық түрде кеңес берді, бірақ мұрагер тумады. Ол Чжан Фанды да қылмыс жасады деп айыптап, астанадан қуды, бірақ император мен оның сүйіктісі хаттар арқылы байланыста болды, тіпті Фан одан да жоғары дәрежеге көтерілді. Б.з.д. 19 жылы император Чэн ханшайым Янға (陽阿公主) қонаққа келгенде, оның бишісі Чжао Фэйянға (趙飛燕) және оның қарындасы Чжао Хэдэге (趙合德) ғашық болып, оларды өзінің кәнизактары етіп алды, олар императрица Сюй мен Консорт Баннан жоғарырақ дәрежеге ие болды. Б.з.д. 18 жылы Чжао әпкелері императрица Сюй мен Консорт Банды сиқыршылықпен айыптады. Нәтижесінде, императрица Сюй тақтан алынды. Консорт Бан өзін қорғап шыға алса да, бұрынғы ортаға оралуға ынтақтанбады және император жесір Ванның күтушісі болды. Содан кейін император Чэн Чжао Фэйянды императрица етуді жоспарлады, бірақ император жесір Ван оның теңдессіз тегі мен биші болған өткеніне наразылық білдірді. Алайда, ол б.з.д. 16 жылы ұлының тілегіне көнді, бірақ ол ешқашан Чжао әпкелерін ұнатпады. Осының бәріне қарамастан, Чжао әйелдерінің ешқайсысы да, император Чэннің тағы бір сүйіктісі Консорт Ли де оған ұл берген жоқ. Б.з.д. 9 жылы, әлі де мұрагерсіз, император Чэн өзінің кіші інісі Чжуншан ханзадасы Лю Син (中山王劉興) немесе өзінің жүйесі Лю Синьді (定陶王劉欣, марқұм ханзада Канның ұлы) мұрагер етіп тағайындауға бейімделгендей болды. Император Чэн Лю Синь ханзадасының одан да қабілетті екеніне көз жеткізді, сонымен бірге ханзаданың әжесі Консорт Фу Чжао мен Ван Генге жомарт сыйлықтар арқылы өзін жақсы көретін болды, сондықтан Чжао мен Ван Ген де Лю Синь ханзадасын мақтады. Император Чэн б.з.д. 8 жылы Лю Синь ханзадасын тақ мұрагері етіп тағайындады. Император Чэн б.з.д. 7 жылы кенеттен қайтыс болды, көбінесе инсульттан (бірақ тарихшылар Консорт Чжао Хэдэ берген құмарлық заттардың артығынан қайтыс болғанын да айтады). Оның өлімінен кейін бірден, оның шын мәнінде бала туған кәнизактары болған деген көптеген әңгімелер тарады, бірақ олар мен олардың аналары Консорт Чжао Хэдэ (қызғаныштан) өлтірілді, тіпті ол император Чэннің өліміне де қатысқан болуы мүмкін. Күйеуіне қайғырып, жазадан қорқып, Чжао Хэдэ өзін-өзі өлтірді. Тақ мұрагері Лю Синь Ай императоры болып таққа отырды. Император жесір Ван тапсырған шенеуніктердің б.з.д. 6 жылы жасаған есебінде император Чэннің екі ұлы болғаны анықталды – б.з.д. 12 жылы Консорт Цаодан туған және б.з.д. 11 жылы Консорт Сюйден (тақтан алынған императрица Сюйдің туысы) туған. Алайда, олардың біреуі Консорт Чжао Хэдэнің бұйрығымен, кем дегенде император Чэннің келісімімен бала кезінде өлтірілді. Консорт Цао ұлы өлтірілгеннен кейін өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Жауап ретінде, император жесір Ванның ықпалымен император Ай Чжаоның туыстарын маркиздік атақтарынан айырып, елден қуды; тек император Чжао Фэйян ғана аман қалды, бірақ ол император Айдың қайтысынан кейін өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды.

Emperor Cheng had many favourites among his consorts. His first favourite was Empress Xu (created 31 BC), from the clan of his murdered grandmother, the first wife of Emperor Xuan. He favoured Consort Ban as well. Neither Empress Xu nor Consort Ban bore him a child. He also had a male favorite, Zhang Fang, upon whom he lavished a great deal of wealth. Focused on the need for Emperor Cheng to have a son to be heir, Empress Dowager Wang openly encouraged Emperor Cheng to take on more concubines, but that did not result in the birth of an heir. She also framed Zhang Fang for a crime to exile him from the capital, but the Emperor and his lover maintained contact through letters, and Fang was even further promoted. In c. 19 BC, when Emperor Cheng was visiting Princess Yanga (陽阿公主), he became enamoured with her dancing girl Zhao Feiyan (趙飛燕) and her sister Zhao Hede (趙合德) and made them his concubines, and they became favoured over Empress Xu and Consort Ban. In 18 BC, the Zhao sisters falsely accused Empress Xu and Consort Ban of witchcraft. As a result, Empress Xu was deposed. While Consort Ban was able to successfully plead her case, she did not wish to return to the same environment and instead became a lady in waiting for Empress Dowager Wang. Then Emperor Cheng wanted to make Zhao Feiyan his empress, but Empress Dowager Wang complained about her low birth and prior occupation as a dancing girl. However, she finally gave in to her son's wishes in 16 BC, but she never liked the Zhao sisters. Despite this, neither of the Zhao women nor another favourite of Emperor Cheng's, Consort Li, bore him a son. In 9 BC, still without an heir, Emperor Cheng appeared to come to the resolution of making either his younger brother Prince Liu Xing of Zhongshan (中山王劉興) or his nephew Prince Liu Xin of Dingtao (定陶王劉欣, son of the late Prince Kang) his heir. Emperor Cheng became convinced that Prince Xin was more capable, and at the same time, Prince Xin's grandmother Consort Fu was endearing herself to the Zhaos and Wang Gen with lavish gifts, and so the Zhaos and Wang Gen both praised Prince Xin as well. Emperor Cheng made Prince Xin crown prince in 8 BC. Emperor Cheng died suddenly in 7 BC, apparently from a stroke (although historians also report the possibility of an overdose of aphrodisiacs given to him by Consort Zhao Hede). Immediately after his death, there were many rumours that he had in fact had concubines who bore him sons, but that those sons and their mothers were murdered by Consort Zhao Hede (out of jealousy) and she had possibly also murdered Emperor Cheng. Grieving for her husband and apparently fearful of reprisals, Consort Zhao Hede killed herself. Crown Prince Xin ascended the throne as Emperor Ai. A report by officials commissioned by Empress Dowager Wang concluded in 6 BC that Emperor Cheng did have two sons—one born to Consort Cao in 12 BC and one born to Consort Xu (a relative of the deposed Empress Xu) in 11 BC. However, one of the sons was murdered in their infancy by orders of Consort Zhao Hede, with at least the tacit agreement from Emperor Cheng. Consort Cao was forced to commit suicide after her son was murdered. In response, apparently at the urging of Empress Dowager Wang, Emperor Ai stripped the Zhaos' relatives of their marquess titles and exiled them; only Empress Zhao Feiyan was spared, although she was forced to commit suicide after Emperor Ai's death.