Кіріспе

Солтүстік және Оңтүстік Каролина штаттары – АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы географиялық аймақ. Каролиналар, сонымен қатар жай ғана Каролина деп те аталады, бұл АҚШ-тың Солтүстік Каролина және Оңтүстік Каролина штаттарын біртұтас қарастырғанда қолданылатын термин. Олардың шекарасы солтүстікте Вирджиниямен, батыста Теннессимен, оңтүстік-батыста Джорджиямен шектеседі. Шығысында Атлант мұхиты орналасқан. Солтүстік Каролинаның 10 439 388 және Оңтүстік Каролинаның 5 118 425 тұрғынының қосындысы бойынша, 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес Каролиналардың жалпы халқы 15 557 813 адамды құрайды. Егер Каролиналар АҚШ-тың бір штаты болғанда, ол Калифорния, Техас, Флорида және Нью-Йорк штаттарынан кейін халық саны бойынша бесінші орында тұрар еді. Каролиналар Американың алғашқы отарлау дәуірінде, 1663 жылдан 1712 жылға дейін Каролина провинциясы ретінде танымал болды. Оған дейін, 1609 жылдан 1663 жылға дейін бұл жер Вирджиния колониясы мен доминионының бір бөлігі саналды. Провинция Англия королі I Чарльзтың құрметіне Каролина деп аталды. Каролина атауы "Чарльз" есімінің латынша нұсқасы – Carolus сөзінен алынған.

Тарих

Аймақ 1513 жылы Понсе де Леонның Флорида деп аталатын испан территориясының бір бөлігі деп жарияланды. Санта-Елена, қазіргі Паррис аралындағы испан елді мекені, Оңтүстік Каролина, 1566 жылдан 1587 жылға дейін Ла-Флориданың астанасы болды. Оны испан Флоридасының алғашқы губернаторы Педро Менендес де Авилес құрды. Бұл аймақта отар құруға испандар мен француздар бұрын бірнеше рет тырысқан, олар Чикораның мол жері туралы ертерек хабарлардан шабыттанған. Менендестің Санта-Елена елді мекені испан отарлау саясатын 1565 жылы француздарды Форт-Каролайн отарынан ығыстыру үшін құрылған Сент-Огастиннен солтүстікке қарай жылжытты. Санта-Елена соңында 1562 жылы Жан Рибо жасаған, француздардың тастап кеткен Шарльфорт бекінісінің орнында салынды. Санта-Еленаның құрылысы 1565 жылы Менендестің француздық Форт-Каролайнды қиратуынан кейін болды. Испан елді мекенінде үлкен қауым өмір сүрді және испан Флоридасының солтүстік аймағында жұмыс істейтін иезуиттер мен әскерилердің операциялары үшін базаға айналды. Осы базадан испандықтар Аппалачи тауларына дейін басқа да бірнеше уақытша бекіністер салды, бірақ жергілікті американдық тайпалардың қарсылығы және Испанияның бұл аймаққа қызығушылығының болмауы оларды тастап кетуге, көшіруге немесе жоюға себеп болды. Санта-Елена 1587 жылы тасталып, аман қалғандары Сент-Огастинге көшіп кетті. Испаниялықтар Америка құрлығының басқа аймақтарына көшкендіктен, бұл аймаққа өздерінің отарлық талаптарын қайтадан көтерген жоқ. Содан кейін бұл аумақ 1629 жылдың 30 қазанына дейін американдықтардың иелігінде болды, сонда Карл I өзінің бас прокуроры сэр Роберт Хитке «36 градустан оңтүстікке және 31 градустан солтүстікке қарай, сол патшаның құрметіне Каролина» деген атпен патент берді. Carolus – бұл «Чарльз» деген латынша сөз. Келісім жүзеге асырылмады және кейін жарамсыз деп танылды. 1663 жылдың 24 наурызында Карл II сегіз ағылшын дворянына жаңа жарғы берді, оларға Англия тағын қайтаруға жасаған күш-жігерлері үшін адал қолдау көрсеткені үшін Каролина жерін сыйлады. Сегіз адамды иеленушілер деп атады. 1663 жылғы жарғыда Вирджиния колониясының оңтүстік шекарасынан солтүстікке қарай 36 градустан солтүстікке қарай 31 градусқа дейін (қазіргі Джорджия жағалауы бойымен) барлық жерлерге иелік ету құқығы берілді. Жеке колониялардың құрылуы 1729 жылға дейін ресми түрде болған жоқ, сол кезде сегіз иеленуші лордтың жетісі Каролинадағы өз мүдделерін Таққа сатты, және Солтүстік Каролина мен Оңтүстік Каролина патшалық колонияларға айналды. 1665 жылы жарғы сәл өзгертілді, солтүстік шекарасы 36 градус 30 минутқа дейін кеңейтілді, оған Альбемарл сағасының бойындағы Альбемарл елді мекендерінің жерлері кірді, олар негізінен оңтүстікке көшіп келген вирджиниялықтар қоныстанған. Сол сияқты оңтүстік шекарасы оңтүстікке қарай 29 градусқа, қазіргі Флорида штатының Дейтона-Бич қаласының оңтүстігіне жылжытылды, бұл ағылшын билігінің күшін жоюға болмайтын Сент-Огастиндегі испан елді мекенін қосуға әкелді. Сондай-ақ, осы жарғы Атлант мұхитынан Батысқа қарай Тынық мұхитының жағалауына дейін солтүстік және оңтүстік шекаралар арасындағы барлық жерлерге одан да күшсіз жерлерді берді. 1663 және 1729 жылдар аралығында қорғаныс, басқару және Вирджиния колониясының тұрғындары мен Чарльз Таунға Батыс Үндістан мен Барбадостан келген плантаторлар қолданатын екі түрлі аграрлық стиль арасындағы айырмашылықтар туралы көптеген келіспеушіліктер болды. 1729 жылы Каролина провинциясы сегіз иеленуші лордтың жетісінің ұрпақтары өз үлестерін Таққа қайтарып берген кезде бөлінді. Тек сэр Джордж Картереттің мұрагерлері Гранвилл округінің пайда болуына қатысты бастапқы құқықтарын сақтады. Солтүстік Каролина провинциясы да, Оңтүстік Каролина провинциясы да 1729 жылы Британдық Корольдік колонияға айналды. Американдық Азаматтық соғыс кезінде (1861–1865) Оңтүстік Каролина Одақтан бөлінген алғашқы Оңтүстік штаты болды, ал Солтүстік Каролина бөлінген екінші соңғы штат болды. Оңтүстік Каролина әдетте Конфедерацияның ең мықты жақтастарының бірі болды. Соғыс Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында басталды, онда The Citadel деп аталатын Оңтүстік Каролина әскери академиясының курсанттары Батыс одағының кемесіне алғашқы оқ атқан. Солтүстік Каролина сонымен қатар Конфедерацияның негізгі штаты болды, ол Конфедерацияға көптеген полк сарбаздарын жинап, қамтамасыз етті. Геттисбургте Конфедерацияның әр төртінші сарбазы Солтүстік Каролинадан еді, кейбір Солтүстік Каролиналықтар (әсіресе штаттың батыс бөлігінде) Конфедерацияны қолдаудан бас тартқандықтан. Солтүстік Каролинаның Азаматтық соғыс губернаторы Зебулон Вэнс Конфедерация президенті Джефферсон Дэвистің ашық сынышысы болды және күшін арттыру мен жабдықтау туралы оның бұйрықтарына жиі бағынбады; Вэнс сарбаздар мен жабдықтар Солтүстік Каролинаның Конфедерациялық күш-жігері үшін қажет болады деп талап етті. Дегенмен, жеті күндік шайқастар кезінде Солтүстік Каролина Оңтүстікке жалпы көмек ретінде көптеген әскерлерді жіберді. Каролиналар Вильмингтон мен Чарльстон порларының тереңдігіне байланысты Конфедерацияның тірі қалуына үлкен үлес қосты. Бұл екі қала Оңтүстік армияларын қару-жарақпен, киіммен және оқ-дәрімен қамтамасыз етуде, сондай-ақ Оңтүстік азаматтарына тағам және жабдықтармен қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Солтүстік Каролинада Азаматтық соғыс кезінде Одақшылдардың қатысуы жалғасты, Солтүстік Каролина өз Одақ армиясы полктерін құрды. Оңтүстік Каролинада Одақ армиясы полктері құрылмады, себебі Одақшылдардың аз болуына байланысты, бірақ штаттың Жоғарғы аймағы Конфедерация армиясы дезертирлері мен қарсыластарына пана болды, олар Жоғарғы аймақтың табиғаты мен дәстүрлі қарым-қатынастарды Конфедерация қатарына қосылуға қарсы тұру үшін пайдаланды.

Мәдениет

Каролина мәдениеті – жалпы Оңтүстік мәдениетінің ерекше бір бөлігі. Ерекше айта кетерлігі, Каролинаның жағалау аймағы Оңтүстіктің ішкі аймақтарынан бір ғасырдан астам бұрын еуропалықтармен мекенделген. Кариб теңізі мәдениетінің, әсіресе Англияның Барбадос колониясынан, айқын әсері болды; біртұтас кезеңдегі алғашқы губернаторлардың көптегені осы аймақтан шықты. Екі штат та Оңтүстік Америка Құрама Штаттарының құрамына кірсе де, тарихи тұрғыдан Солтүстік және Оңтүстік Каролина арасында қоныстану жолдары, саяси дамуы және экономикалық өсуі жағынан көптеген айырмашылықтар бар.

Саясат

XX ғасырдың көп бөлігінде Оңтүстік Каролина "бірдауысты демократиялық Оңтүстік" бекінісі болды, онда республикалық лауазым иелері дерлік болған жоқ, және штат көбінесе нәсілдік сегрегацияны ашық қолдаған саясаткерлерді сайлап отырды. Солтүстік Каролина, басым көпшілігі демократтар болғанымен, ірі республикалық азшылықты қамтыды – штат 1928 жылғы президент сайлауында республикалық партияға дауыс берді және 1868 жылдан 1928 жылға дейін бірнеше республикалық конгрессмендерді, губернаторларды және сенаторларды сайлады – және Солтүстік Каролина сегрегация және азаматтық құқықтар мәселесіндегі ең прогрессивті Оңтүстік штаттарының бірі ретінде кеңінен танылды. 1947 жылы журналист Джон Гунтер: "Солтүстік Каролинаның ең прогрессивті Оңтүстік штаты екендігіне, менің ойымша, барлығы дерлік келіседі" деп жазды. Ал Оңтүстік Каролинаны "Американың ең кедей штаттарының бірі және, мүмкін, ең қарсыласатын штатының бірі" деп сипаттады. Екі штаттың арасындағы айырмашылықты сипаттай келе, Гунтер 1947 жылы Солтүстік Каролинада "бірге тұрмау себебімен ажырасуға рұқсат берілетінін, ал Оңтүстік Каролина ажырасуға рұқсат берілмейтін жалғыз американдық штат" екенін атап өтті.

Экономика

Тарихи тұрғыдан алғанда, Оңтүстік штаттарының көп бөлігі сияқты, Каролина штатының экономикасы да ауыл шаруашылығы өндірісіне негізделген. Белгілі бір дақылдардың басымдығы аймақтық экономикаға әсер ететін маңызды фактор болды: Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінге дейін Солтүстік Каролина, басқа оңтүстік штаттары сияқты, негізінен шағын шаруа қожалықтары мен бірнеше еңбекке көп күш жұмысы қажет дақылдарға тәуелді фабрикалардың аймағы болып келді, әсіресе қара жұмысшылар үшін бөлісіп еңбектеу және жалға алу кең таралған. Каролина штаты темекіге, сондай-ақ мақта мен күрішке экономикалық тәуелділігімен, және көптеген шағын жиһаз, мата және темекі фабрикаларымен ерекшеленеді. Бұл салалар Каролинаға, әсіресе Солтүстік Каролинаға, көптеген оңтүстік штаттарына қарағанда мықты өнеркәсіптік база құруға мүмкіндік берді. Ауыл шаруашылығында механикаландырудың артуымен, тоқыма, киім және жиһаз өндірісінің жаһандануға байланысты басқа жерге көшуімен, темекі өнеркәсібінің төмендеуімен бірге, көптеген ауылдық және шағын қалалық қауымдастықтар экономикалық қиындықтарға тап болды. 20-ғасырдың соңында екі штат та технология және банк секторында өсімді бастан кешіре бастады, бұл жаңа жұмыс орындарын, халық санының өсуін және жаңа экономикалық салаларды әкелді. Бұл өзгерістер, бұрынғы индустрияландыру сияқты, Солтүстік Каролинада одан да айқын байқалды, ал Оңтүстік Каролина бірнеше жыл бойы экономикалық өсудің баяу қарқынын сезінді. 1980 жылдардан бері Солтүстік Каролина қаржылық орталыққа айналды, Шарлотта Нью-Йорктен кейін АҚШ-тың екінші ірі қаржылық ауданына айналды. Шарлотта Bank of America, Truist Financial, Wells Fargo және Centene Corporation-ның шығыс жағалау операциялары сияқты бірнеше ірі акционерлік қоғамдардың бас кеңсесіне және Lowe's, Duke Energy, Nucor, Honeywell, Brighthouse Financial және Sonic Automotive сияқты Fortune 500 тізіміне енген тағы алты компанияға орналасқан.

Қалалық аудандар

Каролина штатының ең көп халқы бар қалалық аймақтарыРангыҚалалық аймақХалық саны (2010)Халық саны (2000)ӨзгерісЖер ауданы (кв миль) 1Шарлотта, NC SC741.5 2Рейли, NC518.1 3Колумбия, SC380.0 4Шарлстон – Солтүстік Чарлстон, SC293.4 5Гринвилл, SC320.3 6Уинстон-Сейлем, NC322.6 7Дурхам, NC181.7 8Гринсборо, NC185.2

Қалалар

Каролина штатының ірі қалаларыРангы Қала Халық саны (2018) Халық саны (2010) Өзгеріс Ауданы (шаршы миль) 1Шарлотта, Солтүстік Каролина297.7 2Рейли, Солтүстік Каролина144.8 3Гринсборо, Солтүстік Каролина131.2 4Уинстон-Салем, Солтүстік Каролина133.7 5Чарлстон, Оңтүстік Каролина127.5 6Колумбия, Оңтүстік Каролина134.9 7Гринвилл, Оңтүстік Каролина28.8