Кіріспе
Гарнер Тед Армстронг (9 ақпан 1930 - 15 қыркүйек 2003) – американдық евангелист және Герберт У. Армстронгтың ұлы, Бүкіләлемдік Құдай шіркеуінің негізін қалаушы. Бұл шіркеу сол кезде Леуіліктер кітабының 23 тарауына сүйенген сенбі күні мен жылдық мерекелерді сақтаушы шәмбелік ұйым болған. Армстронг бастапқыда әкесінен кейін «The World Tomorrow» радио бағдарламасының дауысы ретінде танылды, бұл бағдарлама бүкіл әлемде таратылды. Кейіннен сол аттас телебағдарлама пайда болды, ол көбінесе Солтүстік Америкада көрсетілді, бірақ ақырында Гарнер Тед Армстронгтың жаңа бағдарламасына ауысты, ол жаңалықтар мен библиялық түсіндірмелерді ұштастырған жарты сағаттық бағдарлама болды. Оның poleмикалық үндеуі сол кездегі көптеген басқа діни хабар таратушылардан ерекшеленді.
Garner Ted Armstrong (February 9, 1930 – September 15, 2003) was an American evangelist and the son of Herbert W. Armstrong, founder of the Worldwide Church of God, at the time a Sabbatarian organization that taught observance of seventh day Sabbath and annual Sabbath days based on Leviticus 23. Armstrong initially became recognized when he succeeded his father as the voice of The World Tomorrow, the church's radio program that aired around the world. A television program of the same name followed, aired mostly in North America, eventually giving way to a Garner Ted Armstrong broadcast, a half hour program that mixed news and biblical commentary. His polemical message was unlike that of most other religious broadcasters of his day.
Қысқаша өмірбаяны
Армстронгтың шежіресі оның әкесінің өмірбаяндығында сипатталған. Армстронг ағасы Армстронгтың ата-бабаларының 17 ғасырдың соңында Уильям Пеннмен бірге Америкаға келгенін хабарлады. Оның әулеті Англияның I Эдуард патшасына дейін жетеді. Армстронгтың әжесі бұрынғы президент Герберт Гувердің үшінші туысы болған. Армстронг Орегон штатының Портленд қаласында Лома Изабелла (Диллон) мен Герберт У. Армстронгтың отбасында дүниеге келді. Ол Орегон штатының Юджин қаласында төрт баланың ең кішісі ретінде өсті. Ол анасының әжесі, 1841 жылы Англияның Саффолк графтығында туып, 1923 жылы Айова штатында, одан туғанға дейін жеті жыл бұрын қайтыс болған Марта Гарнер есімді әжесінің құрметіне аталған. Корей соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызметтен кейін Армстронг 1946 жылы әкесі шіркеудің бас кеңсесін көшірген Калифорния штатының Пасадена қаласына оралды. Ол 1953 жылдың басында крещениеден өтті (Origin and History, 36-бет). Ол әкесі құрған және шіркеу қолдаған Амбассадор колледжіне түсті. Амбассадор колледжінің аймақтық аккредитациясы болмады, ал Армстронг ақырында теология саласында бакалавр, магистр және докторлық дипломдарды алды. Ол 1955 жылы пастор болып тағайындалды және 1978 жылы әкесі оны қауымнан шығарғанға дейін Бүкіләлемдік Құдай шіркеуінде және Амбассадор колледжінде маңызды әкімшілік лауазымдарды атқарды. Ол шіркеудің бас вице-президенті және колледждің президенті болды, сонымен қатар шіркеу мен оның бас кеңсесінің басшысы ретінде әкесінің орнын басатын күтілетін мұрагер деп есептелді. Ол Иса Мәсіхтің жер бетіне қайта оралуы туралы уағыздарда "қайрықты юморды" қолданғанымен белгілі болды. 1975 жылы Гарнер Тед Армстронг өзінің досы, Hee Haw бағдарламасының жүргізушісі Бак Оуэнсті жыл сайынғы күзгі Шатырлар мерекесіндегі шіркеу конгресіне келгендерге Отбасылық кеште ойын-сауық көрсетуге шақырды. Бак Оуэнс және оның Buckaroos тобы АҚШ-тағы бес Шатырлар мерекесіне сапар шегіп, шамамен 15 000 адамның алдында өнер көрсетті. Концерттерге фестиваль қатысушылары және жалпы жұртшылық қатыса алды. 1976 жылы Оуэнс Армстронгты Бак Оуэнс пен Рой Кларктың қатысуымен өткен Hee Haw бағдарламасында қонақ ретінде ойнауға шақырды. Ол бағдарламадағы "жусадан" шығып, өзінің туған қаласы Юджинге "Sa loot" деп айтты. Ол өзі жазған "Working Man's Hall of Fame" атты кантри-батыс әнін орындады және танымал Ocean евангелистік әні "Put Your Hand in the Hand" әнін орындау үшін "Hee Haw тобының барлығына" қосылды. Кантри-музыка жұлдызы Мерл Хаггард өзінің ең танымал "Okie From Muskogee" әнінің шабыты Гарнер Тед Армстронгтың "The World Tomorrow" радио бағдарламасын тыңдағаннан туғанын айтты.
Министрлік
Армстронг 1955 жылы әкесімен діни қызметке бекітілді. Кейін Г.Т. Армстронг уағыздарында өзінің дін қызметкері болғысы келмейтінін айтты, ал әкесі оның дінге қарсылығының оны осы жолға шақырып отырғанын көрсететінін мәлімдеді. 1957 жылы ол әкесінің радио хабарларын тарату жөніндегі жауапкершілігін өз мойнына алды. Сол жылы Оңтүстік Американы кеңінен аралап шықты. Испан тілін жетік білгендіктен, "Дүние ертең" бағдарламасының бірнеше испан тіліндегі хабарларын дайындады. Дегенмен, 1970-ші жылдар Армстронгтың мансабында бірқатар қиындықтарға әкелді. "Лос-Анджелес Таймс" газетінде жарияланған мақалада былай делінген: "Әке мен мұрагер арасындағы жарыс 1972 жылы басталды, Герберт Армстронг ұлын төрт айға шіркеуден шеттетуге мәжбүр болды, себебі ол әйелдермен заңсыз қарым-қатынас жасаған. Герберт Армстронг ұлын "Шайтанның құрсауында" деп атады." 1972 жыл Герберт У. Армстронгтың пайғамбарлық көзқарастарында маңызды орын алды, бұл "Пайғамбарлықта 1975!" атты кітапшасында егжей-тегжейлі сипатталған. 1972 жылдың қаңтары екі 19 жылдық "уақыт айналымының" екіншісінің аяқталуы деп есептелді. Армстронг ағаның сөзіне сүйенсек, бұл айналым 1953 жылы "Дүние ертең" бағдарламасы Еуропадағы Люксембург радиосында эфирге шығумен басталған. Оның теориясына сәйкес, екінші 19 жылдық айналым аяқталғаннан кейін шіркеу мүшелері қауіпсіздікке шабу үшін жасырынуға тиіс еді, ал жетекші дін қызметкерлері бұл Иорданиядағы тасқа қашалған ежелгі Петра қаласы болуы мүмкін деп болжаған. Осы жасырынудан кейін үшінші дүниежүзілік соғыс басталады деп күтілді, соның нәтижесінде Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбританияны құлатуға ниеттенген Біріккен Еуропа құрылады. Бұл Армстронгтардың екеуінің де "Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбритания пайғамбарлықта" атты кітабында баяндалған, көбінесе британдық израильдіктер деп аталатын теориямен үйлеседі. 1972 және 1975 жылдардағы шіркеудің болжамдары орындалмағаннан кейін Армстронг христиандық өмір салтына және шіркеу доктриналары мен тәжірибесінің негізгі қағидаларына баса назар аударуға көшті. Дегенмен, 1977 жылға қарай Армстронгтың медиадағы танымалдылығы АҚШ-тағы 300-ден астам радиостанцияда, Австралияда 33 және Филиппинде 11 радиостанцияда күнделікті радио бағдарламаларын таратуды қамтыды. Жылдық алты миллион долларлық теледидар бюджетімен оның көрсетілімдеріне 165 арнада трансляцияланатын телебағдарламалар да кірді. Шамамен екі жыл бойы ол күнделікті телешоуда пайда болды. Армстронгтың сөзіне сүйенсек, президент Линдон Б. Джонсон, Нельсон Рокфеллер, Сайрус Вэнс және Хьюберт Хамфри сияқты көрнекті тұлғалар, сондай-ақ көптеген АҚШ сенаторлары оның бағдарламасын үнемі тамашалаған. Президент Джонсон Армстронгқа екі адамның Джонсонның Техастағы ранчосында түскі ас ішкен кезде: "Мен сіздің шоуыңызды ("Дүние ертеңгі күні" (радио және теледидар)) үнемі көремін және сіз айтқандардың көпшілігімен келісемін" деді. Сенатор Боб Доул Армстронгтың 1970 жылғы "Дүние ертеңгі күні" бағдарламасының барлық жазбаларын Конгресс кітапханасының теледидар және кино бөлімінің ұлттық архивіне сақтауды сұрады. Оның "Жүйелі теология жобасын" әкесі кейіннен тоқтатты, бірақ оның бір түрі Армстронгтың кейін құрған жеке шіркеуде қабылданды.
Стенли Р. Радермен қарым-қатынасы
1970 жылдардың ортасында, 1958 жылдан бері Герберт У. Армстронгтың жеке көмекшісі болған адвокат және шіркеу бухгалтері Стэнли Рейдер, бұрын Армстронгтың билігі деп саналған әкімшіліктің екінші бағынышты лауазымына ие болып көрінді. Екеуінің арақатынасы шиеленісіп, билік үшін күрес басталды. Даудың бірі – Рейдердің жеке меншік серіктес компанияларды құрып, олармен шіркеу ісін жүргізгені болды. Армстронг пен ұйымдағы басқалар Рейдердің заңдық және қаржылық амалдарына күмәнмен қарады және шіркеудің көп миллиондық бизнесін бақылауға тырысып жатыр деген күдікке іштенді. Рейдердің тағайындалуына қарсылықтың бірі – оның еврей болғандықтан, шіркеудің мүшесі болып суға шомылдырылмаған және дінді ұстанатын христиан емес еді. 1975 жылы Армстронг ақсақал Рейдерді шомылдырып, бұл кедергіні жойды. 1970 жылдардың ортасында шіркеудің жұмысы мен болашағына қатысты екі түрлі және қарама-қарсы пікір қалыптасты. Армстронг өзінің атымен шығатын үлкен баспа және хабар тарату платформасының негізінде құрылатын бағытқа шіркеуді баулуды жоспарлады. Армстронг нақты даталарға байланысты болжамдардан сақтанды және АҚШ пен Ұлыбританияны жоғалған он тайпамен байланыстыратын хабарларды жалғастыру идеясына қарсы болды. Ол шіркеудің бас басылымы «The Plain Truth» журналын «Christian Science Monitor» газеті сияқты таблоидтық газетке айналдырумен тәжірибе жасады. Ол «Christian Science Church» шіркеуі кейіннен «Discovery Channel» арнасында көрсетілген қысқа мерзімді кешкі жаңалықтар бағдарламасын жасаған сияқты телехабар таратуды көздеді. Сонымен қатар, Стэнли Рейдер аға Армстронгтың әлемдік аренадағы ерекше рөлін қалыптастыруға зор көмек көрсетті: Герберт У. Армстронг түрлі үкіметтерде «әлемдік бейбітшілік үшін портфелі жоқ елші» ретінде танымал болды. Бұл лауазымда ол «Дүниежүзілік Құдай шіркеуі» немесе «Амбассадор колледжінен» емес, «Амбассадор халықаралық мәдени қоры» (AICF) деп аталатын жаңа ұйымды ұсынып тұрды. Бұл қор Татум О’Нилдің «Кәгазь Ай» фильмін және «Quest» атты жаңа, әсем коммерциялық басылымды қаржыландырды; «Эверест Хаус» баспа компаниясын сатып алды; және Пасаденадағы колледж кампусында орналасқан «Амбассадор аудиториясын» сахна, экран және жазба өнерінің әлемдік деңгейдегі жұлдыздары мен танымал тұлғаларын ұсынатын жылдық абоненттік сериямен мақтан тұтатын өнер орталығына айналдырды. Қордан алынған қаржы Рейдерге әлемдік көшбасшылармен кездесуге мүмкіндік берді. Армстронг ақсақалдың хабары ашық христиандық емес, бейбітшілік, бауырластық махаббат, алудың орнына беру және әлемдік істерге араласатын «көрінбейтін үлкен күш» туралы жалпылама ойларға негізделген. Армстронг бұл тәсілмен және оған, сондай-ақ қордың басқа да қызметтеріне жұмсалған қаражатқа қарсы болды. Бұл әке мен ұлдың арасындағы үлкен дауға себеп болды. 1977 жылы ол әкесінің Рамона Мартинмен үйлену тойын өткізді. Екеуі 1982 жылы ажырасып, 1984 жылы ресми түрде ажырасты.
Әке мен бала бір-бірінен бөлініп кетеді
Радердің Армстронг ақсақалға ықпалы артқан сайын, Армстронг пен оның әкесі арасындағы дау да күшейді, әсіресе шіркеудің басқару мәселелері мен доктриналық ұстанымдары бойынша. 1978 жылы 28 маусымда, сәрсенбі күні кешкісін Герберт Армстронг ұлын телефон арқылы Тайлер, Техасқа шақырып, шіркеу мен колледждегі барлық лауазымынан босатып, қауымнан шығарды. Армстронг Тайлерге, Техасқа көшіп, онда Church of God International және Armstrong Evangelistic Association құрды. Осы арқылы ол көп кешікпей телеарналарға қайта оралды. Бірақ Армстронг әкесінің ұйымында болған сияқты кең медиа желісіне енді қол жеткізе алмады, сондай-ақ оның жаңа шіркеуі мүше саны бойынша әкесінің шіркеуімен бәсекелесе алмады. Дегенмен, Church of God International, Радердің рөліне немесе аға Армстронгтың авторитарлық стиліне наразы болған Пасадена шіркеуінің бұрынғы мүшелері үшін пана болды. Осының салдарынан Герберт Армстронг Бүкіләлемдік Құдай шіркеуінің мүшелеріне Армстронгпен кез келген байланысқа түсуге тыйым салды және оның есімі шіркеудің көптеген жарияланымдарынан алынып тасталды. Ажырасып кеткен кезде ол Бүкіләлемдік Құдай шіркеуінің жариялаушыларының бірі болды. Бірақ, кейінгі жылдары Армстронгтың Бүкіләлемдік Құдай шіркеуімен қарым-қатынасы біршама жақсы болды. Армстронг пен оның отбасы әкесінің қойылған күні Пасаденадағы Амбассадор кампусында тұруға шақырылды. 1986 жылы ол Бүкіләлемдік Құдай шіркеуінің алғашқы негіздеушісі Норвал Пайлдың жерлеу рәсіміне Big Sandy кампусына барды. 1997 жылдың көктемінде, университет жабылуға азық қалғанда, ол Ambassador университетінің студенттік газетінің тілшісімен сұхбаттасты. Соңында, шіркеу мұрағатшысы оған әкесінің қайтысынан кейін Бүкіләлемдік Құдай шіркеуінің қолында сақталған бірнеше отбасылық мұралық заттарды жіберді.
Кейінгі қызметі
Ол өзінің қызметін Church of God International (CGI) арқылы жалғастырды. Осы жылдары ол Джон Анкерберг Шоу және Опра Уинфри Шоу бағдарламаларында да пайда болды. Ол АҚШ, Австралия, Ямайка және Канадада жеке кездесу шараларын өткізді, бірақ 1970-ші жылдардағы өркендеген кезеңімен салыстырғанда бұл шаралар әлдеқайда кішкентай масштабта болды. Бұл кездесулер Worldwide Church of God шіркеуінен кеткендер мен қалғандардың бейресми түрде қайта қосылуына мүмкіндік берді. 1989 жылдың күзінде ол Берлинге Берлин қабырғасының құлауы туралы тікелей радио хабарларын жүргізу үшін барды. 1997 жылы Сью Рей Робертсон атты массажист тарапынан айыптаулар жасалғаннан кейін, Армстронгтан шіркеу директорлар кеңесі CGI басшысы лауазымынан кетуі, бірақ қарапайым мүше ретінде қалуы сұралды. Аталған шабуылға қатысты ешқандай қылмыстық іс қозғалмады, сондай-ақ Армстронг пен CGI-ге қарсы азаматтық істер тоқтатылды. Өмірінің соңына дейін ол 1978 жылы құрған Армстронг Евангелистік қауымдастығының және Құдайдың Континенттер аралық шіркеуінің төрағасы болды.
Өлім және мұра
Армстронг 2003 жылғы 15 қыркүйекте пневмонияның асқынуларынан қайтыс болды. Ол бұрынғы Big Sandy, Техас штатындағы Ambassador University кампусынан шамамен екі шақырым шығысқа қарай орналасқан Gladewater Memorial Park-та жерленді. Ол әйелімен және оның отбасымен бірге жерленген: қайын атасы Рой Хаммер, қайын анасы Перл Хаммер және Хаммер отбасының бірнеше басқа да мүшелері. Оның ата-анасы, әжесі және інісі Калифорния штатының Алтадена қаласында жерленген. Хаммерлер алғашқы Ambassador кампусы орналасқан жерді сыйға тартқан. 2014 жылы оның жесірі Ширли қайтыс болды. Жаңа медиа өкілін таңдаудың орнына, евангелистік қауымдастық Армстронг жасаған шамамен 30 телеарна мен кабельдік арналардағы ескі бағдарламаларды көрсетуді жалғастыруда, деп хабарлайды министрліктің веб-сайтындағы Armstrong TV/Radio беті. Құдайдың континенттік шіркеуі (АҚШ) және Гарнер Тед Армстронг евангелистік қауымдастығын қазір Марк Армстронг басқарады, ол ұйымдардың бас директоры және теледидарлық бағдарламаның продюсері қызметін атқарады.