Кіріспе
Альберт көлі, бұрын Баниоро тайпасы Мвитанзиге көлі, Алур тайпасы Нам Овоё Боньо деп, ал кейін Мобуту Сесе Секо көлі деп атаған, Уганда мен Конго Демократиялық Республикасында орналасқан көл. Бұл Африкадағы жетінші үлкен көл және Уганданың Ұлы көлдерінің екіншісі болып табылады.
Lake Albert, originally known as Lake Mwitanzige by the Banyoro, Nam Ovoyo Bonyo by the Alur, and temporarily as Lake Mobutu Sese Seko, is a lake located in Uganda and the Democratic Republic of the Congo. It is Africa's seventh largest lake, as well as the second biggest of Uganda's Great Lakes.
География
Альберт көлі Уганда мен Конго Демократиялық Республикасы шекарасында орналасқан. Ол – Альбертин жарылысының көлдер тізбегіндегі ең солтүстік көл, бұл жарылыс Шығыс Африка жарылысының батыс тармағы болып табылады. Көлдің ұзындығы шамамен және ең кең жері бойынша , ал ең терең жері – , теңіз деңгейінен биіктігі болса – шамамен. Альберт көлі – Жоғарғы Нілдің күрделі жүйесінің бір бөлігі. Оның негізгі бастаулары – ақ Ніл, ол оңтүстік-шығыста Виктория көлінен бастау алады, және оңтүстік-батыста Эдвард көлінен шығатын Семлики өзені. Виктория Нілінің суы Альберт көлінің суына қарағанда әлдеқайда азырақ тұзды. Көлдің солтүстік ұшындағы шығару арнасы – Ақ Нілдің Альберт Нілі бөлігі. Өзен кейіннен Оңтүстік Суданға қарай аққанда Тау Нілі деп аталады. Көлдің оңтүстік жағында, Семлики өзені құятын жерде, батпақтар орналасқан. Көлдің оңтүстігінде Рвензори таулары, ал солтүстік-батысында – Көк таулар жатыр. Жағалау бойындағы сирек елді мекендердің ішінде Бутиаба және Паквач бар.
Судың ерекшеліктері
Малауи, Танганьика және Киву көлдерінен өзгеше, Альберт көлінің су температурасы тұрақтырақ, әдетте шамамен 24-26°C, тіпті оның терең бөліктерінде де оттегі бар. Судың pH көрсеткіші шамамен 9 немесе одан сәл төмен, ал электр өткізгіштігі шамамен 720–780 мкС/см. Бұл көрсеткіштер тұщы сулы көл үшін өте жоғары, бірақ Эдуард көлінен бұрынғыдан төмен.
Жануарлар
Альберт көлі көптеген су және жартылай су жануарларының мекені, олардың ішінде өзен бегемоты, Уганда кобы, қызыл және Нил лехвесі, Нил крокодилы, Нил мониторы, Африкалық жұмсақ қабықты тасбақа, Орталық Африка саз тасбақасы және Уильямс саз тасбақасы бар. Сонымен қатар, су жағасындағы тегіс тастарда жылынып жатқан алып Африка бұқақасы мен тас питонын да кездестіруге болады. Көлде құрлықта тіршілік ететін, бірақ суды жақсы көретін бірнеше жылан, кесіртке және қосмекенділер де қоныстанған.
Балық және балық аулау
Альберт көлінде 55 түрлі балық мекендейді. Ніл крокодилдері мен ірі жыртқыш құстардан кейін, көлдегі ең ірі жыртқыш – Ніл шұңқыры (туған ортасы; басқа Рифт алқабы көлдеріндегідей енгізілген және жаулап алушы емес), сондай-ақ қауметті көрінетін сопақ жолбарыс балығы, африкалық жолбарыс балығы және электр шабағы. Бұдан өзге, ауамен тыныс алатын мраморлы өкпелі балықтар, қамыстық балық, бичир, корниш джекі, Багрус докмак, африкалық қабықты тісті шабақ және вунду шабағы да кездеседі. Угандадағы балық өнімдерінің 30%-ы осы Альберт көлінен алынады. Альберт Нілі – Альберт көлінен бастау алатын Нілдің бір бөлігі. Нимуле аймағында бірнеше таяздықтар болғанымен, олар көлді Нілдің бас арналарынан толық оқшаулай алмады. Көл жақында қайтыс болған Альберт ханзаданың құрметіне аталған, ол королева Викторияның жұбайы болған. 20-ғасырда Заир президенті Мобуту Сесе Секо көлге уақытша өз атын берген. Еуропалық отаршылар көлде кеме қатынасын жүргізген. Британдықтар Альберт көліндегі кеме қатынасын теміржол, өзен және көл кемелері желісінің бір бөлігі ретінде жоспарлаған, бұл желі британдық мүдделерді Египет, Шығыс Африка және Оңтүстік Африкамен байланыстырған. Джон И. Торникрофт және компаниясы 1930 жылы осы мақсатта жүк және жолаушылар кемесін салған. Кеме 1918-1922 жылдары Уганданың губернаторы болған британдық офицер Роберт Торн Кориндонның құрметіне аталған. Уинстон Черчилль кемені «судағы ең жақсы кітапхана» деп сипаттаған, ал Эрнест Хемингуэй оны «судың кереметі» деп атаған. немесе 1964 жылы батып кеткен. 2014 жылдың наурыз айында конголық босқындарды тасымалдаған қайық Альберт көлінде айналып, 250-ден астам адам қаза тапты. 2016 жылдың 26 желтоқсанында жергілікті футбол командасының 45 мүшесі мен жанкүйерлерін тасымалдаған қайық Альберт көлінде айналып, кем дегенде 30 адам қаза тапты. 2020 жылдың 24 желтоқсанында Угандадан Конгоға бағыт алған қайық айналып, 30 адам қаза тапты. Жолаушылар Африкадағы COVID-19 пандемиясына байланысты саяхат шектеулеріне алаңдаған. Альберт көліндегі Кибиро елді мекені мәдени және археологиялық маңызға ие.