Кіріспе

1913 - 2012 жылдардағы ағылшын физигі және радиоастрономы: Сэр Альфред Чарльз Бернард Ловелл (англ. Sir Alfred Charles Bernard Lovell; 31 тамыз 1913 - 6 тамыз 2012) – ағылшын физигі және радиоастрономы. Ол 1945 жылдан 1980 жылға дейін Жодрелл Банкі обсерваториясының алғашқы директоры болды.

Ерте өмір және білім

Ловелл 1913 жылы Бристольдің Олдленд Комон ауылында туған. Ол жергілікті саудагер және методист уағыздаушы Гилберт Ловеллдің (1881–1956) және Эмили Лаураның (қызметтес Адамс) ұлы. Гилберт Ловелл "Киелі кітап бойынша сарапшы" болған және "ағылшын әдебиеті мен грамматикасын оқыған" соң да, Ловелл қырық жасқа келгенше "грамматика, тыныс белгілері және сөйлеу мәнері бойынша шағымдарымен мазалады". Ловеллдің бала кезіндегі хоббилері мен қызығушылықтарына крикет және музыка, әсіресе фортепиано тартқанды жатты. Ол методисттер отбасында тәрбиеленіп, Кингсвуд грамматикалық мектебіне қатысты.

Мансап және зерттеу

Ловелл 1934 жылы Бристоль университетінде физика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Осы кезеңде ол Баф техникалық мектебінің мұғалімі, кейіннен Баф соборының органшысы болған Реймонд Джонстан музыка сабақтарын алды. Шіркеу органы ғылымнан басқа, өміріндегі ең қымбат нәрселерінің бірі болды. Ловелл Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Манчестер университетінің ғарыш сәулелерін зерттеу тобында жұмыс істеді. Соғыс басталғанда Ловелл өзінің алғашқы кітабы – «Ғылым және өркениет» еңбегін жариялады. Соғыс жылдары ол телекоммуникациялық зерттеулер институтында (TRE) жұмыс істеді, ұшақтарға, соның ішінде H2S жүйесіне орнатылатын радарлық жүйелерді жасады. 1942 жылдың маусым айында ол сынақ ұшу кезінде қаза тапқан бірнеше әріптестері, оның ішінде EMI инженері Алан Блумлейнмен бірге құлаған «Хэндли Пейдж Галифакс» ұшағының қирандыларынан өте құпиялы қуыс магнетронды құтқаруға қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ловелл бұрынғы әскери радар детекторын пайдаланып ғарыш сәулелерін зерттеуді жалғастыруға тырысты, бірақ Манчестердегі Оксфорд жолындағы электр трамвайларының кедергісіне тап болды. Ол жабдықтарын электр кедергісі жоқ, шалқары жерге көшіріп, Жодрелл Банк обсерваториясын құрды. Бұл университет ботаника бөлімінің алдыңғы қатарындағы бекеті болды және соғыс кезінде іздеу станциясы ретінде пайдаланылды. Эксперименттерінің барысында ол күндізгі метеорлық жауын жер атмосферасына енгенде және айналасындағы ауаны иондағанда радарлық эхоларды алуға болатынын көрсетті. Кейіннен ол жылдық метеорлық жауынның орбиталарын анықтап, олардың жұлдызаралық емес, күн орбитасында екенін дәлелдеді. Университет қаржысымен ол сол кездегі ең ірі басқарылатын радиотелескопты салды, ол қазір оның есімін тасыды – Ловелл телескопы. 50 жылдан астам уақыт өткен соң да ол өнімді радиотелескоп болып қала береді, қазір көбінесе MERLIN және Еуропалық VLBI желісі радиотелескоптарының интерферометриялық массивтерінің құрамында жұмыс істейді. 2009 жылы Ловелл 1963 жылы Кеңес Одағының терең ғарыш байланыс орталығына (Еупатория) сапар жасаған кезде оған қастандық жасауға тырысқандарын мәлімдеді. Ол өзінің қабылдаушылары оны Жодрелл Банк ғарыш телескопының басшысы болғандықтан, сонымен қатар Кеңес ядролық шабуылдары туралы алдын ала ескерту жүйесінің бір бөлігі ретінде пайдаланылғандықтан, өлімге әкелетін радиациялық дозамен өлтіруге тырысқандарын айтты. Ол оқиға туралы толық есеп жазды, ол оның қалауынша, оның өлімінен кейін ғана жарияланды.

Лекциялар

1958 жылы Ловелл Би-Би-Си шақыруымен жыл сайынғы Рейт лекцияларын оқыды, ол "Адам және Ғалам" деп аталатын алты радио хабардан тұратын лекциялар сериясы болды. Онда ол Күн жүйесін зерттеу тарихын және ғаламның пайда болуын қарастырды. 1959 жылы ол Шотландиядағы Инженерлер мен кеме жасаушылар институтына Макмилланның естелік лекциясын оқуға шақырылды. Ол "Радиоастрономия және Ғалам құрылысы" тақырыбын таңдады. 1965 жылы ол Корольдік институтының Ғаламды зерттеу тақырыбындағы Рождество лекциясын бірлесіп оқуға шақырылды. 1975 жылы ол Гилфордтағы Британ қауымдастығының мәжілісінде президенттік құттықтау сөзін ("In the Centre of Immensities") жасады.

Жеке өмір

1937 жылы Ловелл Мэри Джойс Честерманға үйленді (1993 жылы қайтыс болды) және олардың екі ұлы мен үш қызы болды. Өмірінің соңғы жылдары Ловеллдің денсаулығы нашарлап, ол ауылда тыныш зейнеткерлік өмірге шықты, музыкамен, кітаптарымен және ондаған жылдар бұрын өзі отырғызған ағаштармен толы кең бақшамен қоршалған күйде өмір сүрді. Ловелл 2012 жылдың 6 тамызында Чеширдегі Свентенхэмде қайтыс болды.