Кіріспе
Альфред Теннисонның өлеңі "Улисс" – Виктория дәуірінің ақыны Альфред Теннисонның (1809–1892) 1833 жылы жазылған және 1842 жылы өзінің сәтті өткен екінші өлеңдер жинағында жарияланған бос өлең. Көп цитаталанатын өлең, ол драмалық монологтың танымал үлгісі болып табылады. Қартайған мифтік батыр Одиссей, алыс саяхаттарынан кейін Итака патшалығына оралғандағы қанағатсыздығы мен мазасыздығын сипаттайды. Әйелі Пенелопа мен ұлы Телемахпен қайта қосылғанына қарамастан, Одиссей тағы да зерттеуге құштар. Одиссей кейіпкері әдебиетте кеңінен зерттелді. Одиссейдің оқиғалары алғаш рет Гомердің "Илиадасы" мен "Одиссеясында" (б.з.д. 800–700 жылдары) жазылған, ал Теннисон поэмада Гомердің баяндамасына сүйенеді. Дегенмен, көптеген сыншылар Теннисонның "Улисс" туындысы Дантенің "Тозақтан" (шамамен 1320 ж.) шыққан "Улисс" туындысын еске түсіретінін айтады. Дантедегі баяндамада Олисей, адамдық шектен тыс білім іздегендігі және Троян атын жасаған алдауы үшін жалған кеңесшілердің арасында тозаққа жіберіледі. Бұл өлеңнің тарихының көп бөлігінде оқырмандар Одиссейді нық қадамды және батыр ретінде қарады, оның "Күресуге, іздеуге, табуға және мойынсұнбауға" деген ұстанымын бағалады. Теннисонның батырлық кейіп жасау ниеті туралы пікір, оның өлең туралы айтқан сөздерімен және оны жазуға итермелеген өміріндегі оқиға – ең жақын досының қазасымен расталады. ХХ ғасырда "Улисс" поэмасының жаңа интерпретациялары поэмадағы ықтимал иронияларды атап көрсетті. Мысалы, Одиссей өзімшілдікпен патшалығы мен отбасын тастап кетуді қалайды, және олар Одиссей кейіпкерінің бұрынғы әдебиеттегі кемшіліктері бар кейіпкерлерге қаншалықты ұқсайтынын көрсету арқылы оның кейіпкеріне жасалған оң бағалауларды күмәндеуге түртті.
"Ulysses" is a poem in blank verse by the Victorian poet Alfred, Lord Tennyson (1809–1892), written in 1833 and published in 1842 in his well received second volume of poetry. An oft quoted poem, it is a popular example of the dramatic monologue. Facing old age, mythical hero Ulysses describes his discontent and restlessness upon returning to his kingdom, Ithaca, after his far ranging travels. Despite his reunion with his wife Penelope and his son Telemachus, Ulysses yearns to explore again. The character of Ulysses (in Greek, Odysseus) has been explored widely in literature. The adventures of Odysseus were first recorded in Homer's Iliad and Odyssey (c. 800–700 BC), and Tennyson draws on Homer's narrative in the poem. Most critics, however, find that Tennyson's Ulysses recalls Dante's Ulisse in his Inferno (c. 1320). In Dante's re telling, Ulisse is condemned to hell among the false counsellors, both for his pursuit of knowledge beyond human bounds and for creating the deception of the Trojan horse. For much of this poem's history, readers viewed Ulysses as resolute and heroic, admiring him for his determination "To strive, to seek, to find, and not to yield". The view that Tennyson intended a heroic character is supported by his statements about the poem, and by the events in his life—the death of his closest friend—that prompted him to write it. In the twentieth century, some new interpretations of "Ulysses" highlighted potential ironies in the poem. They argued, for example, that Ulysses wishes to selfishly abandon his kingdom and family, and they questioned more positive assessments of Ulysses' character by demonstrating how he resembles flawed protagonists in earlier literature.
Нысан
Өлеңнің жетпіс жолды бос өлең түрінде жазылған өлеңі драматикалық монолог ретінде ұсынылған. Ғалымдар Улисс сөйлеген сөздің осы форматта қалай жұмыс істейтіні туралы келіспейді; Улисс кімге сөйлеп тұрғаны, егер біреу болса, және қай жерден сөйлеп тұрғаны нақты емес. Кейбіреулер осы өлеңнің монологтан көпшілік алдында сөйлеуге айналатынын айтады, себебі Улисс алғашқы бөлімінде өзімен-өзі сөйлеседі, содан кейін ұлын таныстырып, тыңдаушыларға жүз бұрады, ал соңында теңіз жағалауына көшіп, теңізшілеріне сөз сөйлейді. Осы түсінікте, алғашқы бөлімнің салыстырмалы түрде тікелей және шыншыл тілі, соңғы екі бөлімнің саяси бағытталған мәнерімен қарама-қарсы қойылады. Мысалы, Телемах туралы екінші абзацта (33–43 жолдарда), онда Улисс отбасылық өмір туралы тағы да ойға келеді, ол "[1–5 жолдардың] жариялауға арналған қайта қарастырылған нұсқасы" болып табылады: "жабайы тайпа" "қатаң халық" деп өзгертілген. "Улисс" өлеңінің ирониялық интерпретациясы, драматикалық монологтың баяндаушысын міндетті түрде "сенімсіз" деп қарауға бейімділіктің заманауи көрінісі болуы мүмкін. Сынақшы Дуайт Куллердің пікірінше, өлең ревизионистік оқылымдардың құрбаны болды, онда оқырман шындықты адастыратын баяндаушының кездейсоқ ашылуларынан қайта құруды күтеді. (Роберт Браунингтің "Менің соңғы герцогиням" атты туындысында осы тәсілдің айқын қолданылуын салыстырып қараңыз). Куллер өзі "Улисс" өлеңін спикер өмірге қатысты ойша білу мен белсенділік арасындағы артықшылықтарды өлшейтін диалектика ретінде қарастырады; Улисс өзін-өзі ашатын, ирониялық емес төрт эмоционалдық сатыдан өтеді: Итакаға оралған соңғы, өнімсіз өмірді қабылдамаудан бастап, одан кейін ол батырлық өткеніне құрметпен еске алады, Телемахтың басқару әдісінің дұрыстығын мойындайды және осы ойлармен жаңа саяхатын жоспарлайды.
Жариялану тарихы
Теннисон өлеңді 1833 жылғы 20 қазанда аяқтады, бірақ ол 1842 жылға дейін, өзінің екінші өлеңдер жинағында жарияланбады. Теннисонның көптеген басқа маңызды өлеңдерінен өзгеше, "Улисс" жарияланғаннан кейін қайта жөнделмеді. Теннисон бастапқыда өлеңді 6, 33 және 44-ші жолдарда бөлінген төрт абзацқа бөліп жазған. Осы құрылымда бірінші және үшінші абзацтар тақырыптық тұрғыдан ұқсас, бірақ оларды сәйкесінше ішкі және сыртқы монологтар ретінде қарастыруға болады. Дегенмен, өлең көбінесе бірінші абзацсыз басылады.
Өмірбаяндық элементтер
Теннисон "Улисс" шығармасын жақын досы, Кембридж ақыны Артур Генри Халламның (1811–1833) қайтысынан кейін жазды. Екеуі поэзия мен философияны талқылауға, өлең жазуға, Францияның оңтүстігіне, Пиренейлерге және Германияға саяхаттауға көп уақыт арнаған. Теннисон Халламды ұлы болашаққа ие, мүмкін мемлекет қайраткері болатын деп есептеген. 1833 жылдың 1 қазанында досының қазасы туралы естігенде, Теннисон Линкольнширдегі Сомерсбиде анасы мен он бауырының тоғызымен тығыз жағдайда тұрып жатқан. 1831 жылы әкесі қайтыс болғандықтан, Теннисон үйге оралып, отбасының жауапкершілігін алуға мәжбүр болды. Осы кезеңде достары Теннисонның психикалық және физикалық денсаулығына алаңдады. Отбасының кірісі аз болды, сондай-ақ Теннисонның үш бауыры психикалық ауруға шалдыққан. Теннисонның жағдайы жақсарып келе жатқанда – ол жаңа үй шаруашылығына бейімделіп, достарымен қайта байланыс орнатып, 1832 жылғы өлеңдер жинағын жариялағанда – Халламның қазасы туралы хабар келді. Теннисон қайғысын Халламға құда болған қарындасы Эмилимен бөлісті. Виктория дәуірінің зерттеушісі Линда Хьюздің сөзіне қарағанда, оның үй шаруашылығының жағдайы мен ерекше достығының жоғалуы арасындағы эмоционалдық теріс айырма "Улисс" шығармасын түсінуге әсер етеді, әсіресе оның тұрмыстық жайттарға қатысты көзқарасына. Бір сәтте Улисске тән наразылық Теннисонның сезімін бейнелейді, ол осындай қайғылы жағдайда үйді басқарудан ұялар еді. Келесі сәтте Улисс тағы да саяхаттау арқылы жасын және ортасын жеңіп өтуге бейімделген. Мүмкін, Улисске тән жағдайға қарсы тұру шешімі Теннисонды осы аңызға тартқан шығар; ол өлең "маған алға жылжу және өмір күресіне батыл қадам басу қажеттігі туралы сезім сыйлады" деді. Тағы бір жағдайда ақын былай деді: "Улисс кітабында мен туралы көп нәрсе бар, ол жоғалту сезімімен жазылған, бәрі өтіп кеткен, бірақ өмір соңына дейін күресуі керек. Ол "In Memoriam" кітабындағы көптеген өлеңдерден гөрі, оның жоғалғаны туралы сезімімен жазылған". Халламның қазасы Теннисонның поэзиясына, соның ішінде оның ең жоғары бағаланған туындысы – 1833 жылы басталып, он жеті жылдан кейін аяқталған "In Memoriam A. H. H." шығармасына зор әсер етті. Басқа сыншылар өлең мен оның авторы арасындағы стильдік қайшылықтарды анықтап, "Улисс" шығармасын ерекше етеді. В. В. Робсон: "Жалпыға жауапты тұлға, өте маңызды және "беделді" адам Теннисон, ең күшсіз, жалғыз және қайғылы ақындардың Теннисон акцентімен күшті сезімдерді білдіреді". Ол Теннисонның екі кеңінен танымал бейнесі, "жалпыға жауапты тұлға" және меланхолиялық ақын, "Улисс" шығармасында ерекше кездеседі, бірақ мәтінде бір-бірін танымайды.