Лассен ұлттық паркінің геологиясы

Кіріспе

Калифорниядағы АҚШ ұлттық паркінің геологиясы Лассен жанартау аймағы Солтүстік Калифорниядағы Лассен жанартаулық ұлттық паркі мен оның төңірегіндегі шөгінді және жанартаулық белсенділіктің геологиялық тарихын көрсетеді. Парк АҚШ-тың Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағындағы Каскад тау тізбегінің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Тынық мұхитының тектоникалық плиталары Солтүстік Америка плитасының астына соңғы жүздеген миллион жылдар бойы осы Солтүстік Америка бөлігінде еніп келген. Осы батып бара жатқан плиталардан шыққан жылу және балқыған тау жыныстары Калифорния, Орегон, Вашингтон және Британдық Колумбиядағы көптеген жанартауларды, соның ішінде Лассен жанартау аймақтарындағыларын, кем дегенде соңғы 30 миллион жыл ішінде қамтамасыз етті. 3 және 4 миллион жыл бұрын,

Парктің солтүстік-батысында Кламат таулары (Сискию, Тринити, Салмон және Мрамор тауларының жиынтығын білдіретін жалпы атау) жатыр. Батысында Сакраменто аңғары орналасқан. Парктің оңтүстігінде Сьерра-Невада тау тізбегі басталады, ал шығысында Модок платосы және одан әрі Ұлы Бекен жатыр.

Өңірдің геологиялық тарихы

Парктегі қазіргі уақытта ашық жатқан барлық тау жыныстары жанартаулық, және олар жүздеген миллион жылдар бойы Лассен аймағы таулар құру үшін қайта-қайта көтеріліп, содан соң теңіз астында тозып, суға батып кеткен, әлдеқайда ертерек шөгінді, метаморфты және магмалық тау жыныстарымен үйлесімсіз жатыр. Теңіз астында қалған кезде құм, саз және әк тас шөгінділері қалыптасты. Вулкандық белсенділік кейде тау құрылысымен бірге жүрді. Қазіргі Сьерра-Невада және Кламат тауларын құрайтын тау жыныстары бұрыннан бар еді, бірақ тереңге көмілген. 70 миллион жыл бұрын (қазіргі уақытта 140 миллион жыл бұрын) қазіргі Кламат тауларын құрайтын тау жыныстары қазіргі Сьерра тауларын құрайтын тау жыныстарынан бөлініп, батысқа қарай 97 шақырымға жылжып, су басқан «Лассен бұғазын» қалдырды. Бұл кең депрессия Калифорниядағы теңіз алабын шығыс-орталық Орегонмен байланыстырған теңіз жолы болды және Плиоцен дәуірінің соңғы кезеңіне жатады. Оның үстіне орналасқан риолиттік лава ағыны 1,5 миллион жылдық жасқа ие. Лассен – бұл аймақта белсенді болып жатқан бесінші вулкандық орталық. Латур, Яна, Майду және Диттмар – бұрынғы төрт орталық; Латур және Яна туралы мәліметтер аз. Құрылыстың негізгі көзі – Яна тауы, ол Батт тауының оңтүстік-батысында және парктің оңтүстігінде шамамен 5 шақырым жерде орналасқан. Яна тауының биіктігі шамамен 3048 метрге, диаметрі 24 шақырымға жеткен, ал екінші көз – Майду тауы оның жартысына ғана жеткен. Ақырында Яна тауынан үлкенірек болған Майду тауы Калифорния штатының Минерал қаласының орнында шоғырланған, бірақ жүздеген мың жылдар бұрын сөніп қалған (қаланың төңірегіндегі шөпті жазық – Майду кальдерасы). Латур Буттан солтүстікке қарай орналасқан үшінші көз құрылысқа аз үлес қосты. Кішірек көздерге Хэтчет тау асуы маңындағы аймақ (Бурни тауының солтүстік-батысында), Инскип төбесінің оңтүстігінде және оңтүстік-батысында, сондай-ақ Кемпбелл үйіндісі (Чиконың солтүстігінде, Калифорния) кірді. Риолиттік магма күшпен жарылып, массивті пирокластикалық ағындар мен ондаған шақырым биіктіктегі күл бұлттарын құрады. Бұл бұлт Невада штатының көп бөлігін күлмен жауып, іздері Оңтүстік-Шығыс Айдахоға дейін жетті. Жарылыс кезінде магма камерасы күрт азайды. Бұл магмамен тірелген тау жыныстарының төмен қарай құлауына әкелді, нәтижесінде кальдера деп аталатын үлкен депрессия пайда болды. Бұл оқиға кезінде 326,7 км³ тефра жарылды. Жарылыстар қазіргі парктің оңтүстік-батыс бұрышындағы Рокленд кальдерасының ішінде Техама тауы деп аталатын үлкен конустық стратовулканды (сонымен қатар Брокофф жанартауы деп те аталады) құрды. Ол андезиттік лава мен тефраның (вулкандық күл, брекчия және пемза) кезектесіп орналасқан қабаттарынан тұрады, биіктікпен тефраның мөлшері артады. Техама ақырында шамамен 3353 метр биіктікке жетіп, кең базаға және үлкен көлемде материалға ие болды. Орталық платоның бұрыштарында төрт қалқандық вулкан (Ракер және Проспект шыңдары, Қызыл тау және Харкнесс тауы) орташа биіктікке дейін өсті. Ракер шыңынан андезит лавасы жарылып, қалғандарынан базальт ағып шықты. Бұл вулканның әрқайсысы соңғы атылу кезеңінде шыңында күл конусын қалыптастырды. Кейіннен риолит массасы Сиффорд тауының солтүстік беткейінен, ал дацит плагині Ракер шыңының батыс беткейінен итеріліп шықты. Кейінірек, бірақ нақты мерзімі белгісіз, Лассен жанартаулық аймағынан болған жарылыстар 30-дан астам кішкентай, тік беткейлі, дөңгелек пішіндес жанартаулық тау жыныстарының жиынтығын – лава күмбездерін құрады. Содан бері вулкан тыныш күйде, бірақ шыңындағы және беткейлеріндегі кішкентай жерлерінен әлі де бу көтеріліп тұрады. 1915 жылы Лассен шыңының жарылысы кезінде шығарылған пемза дацит пен қара андезиттің жарық жолақтарымен ерекшеленеді, бұл жарылыс кезінде толық араласпаған екі түрлі магманы көрсетеді. 1915 жылы Лассен шыңының жарылысы АҚШ-тың 48 штатындағы соңғы рет болған екінші вулкандық жарылыс болды (Вашингтон штатындағы Сент-Хеленс тауының 1980 жылғы жарылысынан кейін).

All rock now exposed in the area of the park is volcanic, and unconformably overlies much older sedimentary, metamorphic and igneous rock, which was formed during the hundreds of millions of years when the Lassen region underwent repeated uplifting to form mountains, only to have them worn down and submerged under encroaching seas. During the periods of submersion, sand, mud and limestone were deposited. Occasionally volcanic activity was associated with the mountain building. The rocks that make up the modern Sierra Nevada and the Klamath Mountains were already in existence but deeply buried. Some 70 million years before (140 million years before present), the rocks that now make up the Klamaths broke away from the rocks that now make up the Sierras and moved 60 mile (97 km) west, leaving the flooded 'Lassen Strait.' This broad depression was a seaway that connected the marine basin in California with that in east central Oregon. and is of late Pliocene age. An overlying rhyolitic lava flow gives an age of 1.5 million years. Lassen is the fifth volcanic center to be active in the region. Latour, Yana, Maidu and Dittmar were the four preceding centers; Latour and Yana are only poorly known. One major source of the formation was Mount Yana; centered a few miles (5 km) southwest of Butt Mountain and south of the park. Mount Yana had probably reached its full size of 10000 feet (3048 m) in elevation and 15 mile (24 km) in diameter before Mount Maidu, the second source, had acquired half its growth. Mount Maidu, which eventually surpassed Mount Yana in size, was centered over what is now the town of Mineral, California, but has been extinct for hundreds of thousands of years (the grassy plain around the town is Maidu's caldera). A third source situated north of Latour Butte made a lesser contribution to the formation. Minor sources included an area near Hatchet Mountain Pass (northwest of Burney Mountain), dikes south and southwest of Inskip Hill and possibly Campbell Mound (north of Chico, California). of rhyolite magma violently erupted onto the surface, producing massive pyroclastic flows and an ash plume several tens of kilometers high. This plume distributed ash almost entirely over the state of Nevada and sending traces as far as southeastern Idaho. As the eruption progressed the underlying magma chamber was severely drained. This caused the overlying rock that was once supported by the magma to collapse downward. Forming a massive depression known as a caldera. Over 326.7 km3 of tephra was erupted during this event. eruptions built a large conical stratovolcano called Mount Tehama (also called Brokeoff Volcano) in what is now the southwest corner of the park within the Rockland caldera complex. It was made of roughly alternating layers of andesitic lavas and tephra (volcanic ash, breccia, and pumice) with increasing amounts of tephra with elevation. Tehama eventually reached an elevation of about 11000 feet (3353 m), was wide at its base, and contained of material. Four shield volcanoes (Raker and Prospect Peaks, Red Mountain and Mount Harkness) grew to elevations of between at the corners of the central plateau. Raker Peak erupted andesite lavas while basalt flowed from the others. Each of these volcanoes developed a cinder cone on its summit during their last stages of eruption. Later, a mass of rhyolite was forced through the north flank of Sifford Mountain and a plug of dacite was pushed up through the west flank of Raker Peak. Later, but not precisely dated, eruptions from the Lassen volcanic area have formed over 30 smaller steep sided, mound shaped accumulations of volcanic rock, called lava domes. Since then, the volcano has been dormant, although some steam still rises from small vents in its summit and on its flanks. Pumice ejected during the 1915 eruption of Lassen Peak is conspicuously banded with light streaks of dacite and dark andesite, which appears to represent two distinct magmas imperfectly mixed during the eruption. The 1915 eruption of Lassen Peak was the second most recent volcanic outburst in the contiguous 48 U. S. states (after the 1980 eruption of Mount St. Helens in Washington).

Тура жарылу қаупі

Ласен аймағы вулканикалық тұрғыдан белсенділігін сақтап келеді. Ласен вулканы аймағындағы соңғы 50,000 жылдағы ең көп кездесетін вулкандық белсенділік – базальттық лава ағындары мен жергілікті күл төгілуін тудыратын шағын және орташа көлемді жарылыстардан тұрады. Осы қайнап тұрған қызу көріністердің үстін жұқа материал қабықтап жауып, жолдан шығып кеткен әркімге күйік шағу қаупін тудырады. Бұл көріністердің суы әдетте қышқыл болады, тіпті салқын болса да, оған шому қауіпсіз емес.