Кіріспе

Шведтік еркін нарық зерттеу орталығы және баспа компаниясы

Timbro – Швецияның Стокгольм қаласында орналасқан либералдық зерттеу орталығы және баспа компаниясы. Timbro қазіргі түрінде 1978 жылы Sture Eskilsson және Швед жұмыс берушілер қауымдастығы, Швед кәсіпорындары конфедерациясының алдағысы ретінде құрылды. 2003 жылдан бері Timbro-ны Stiftelsen Fritt Näringsliv қаржыландырып келеді. 2013 жылы қор өзінің ұзақ мерзімді қызметін қамтамасыз ету үшін Швед кәсіпорындары конфедерациясынан жаңа қаржылық міндеттеме алды. Timbro экономикалық либералдық және еркін нарыққа бейім; оның миссиясы – әрбір адамның өзін-өзі дамыту құқығын қолдау, жеке еркіндік экономикалық теңдікке алдын басады деген идеяны тарату, сондай-ақ жеке адамдар мен бизнеске қатысты саяси билікті барынша шектеу.

Тарих

Тимброны бастапқыда бизнесмен Эрнфрид Бровальд (1889–1982), кейіннен Svenska Handelsbanken банкінің бас директоры, баспа компаниясы ретінде құрды. Оның атауы оның екі баласы – Торе және Инг Мари Бровальдтың есімдерінен алынған. Кейін Бровальд Тимброны Швеция бизнес қорына сыйға берді. 1970 жылдары Тимбро ой-сана орталығына айналды. Швеция саясатында солшыл бағыт күшейді, ал Швеция жұмыс берушілер қауымдастығында бірқатар реформалар еркін нарықтық экономикаға қауіп төндіреді деген алаңдаушылық артты. Сол кезде Швеция жұмыс берушілер қауымдастығының ақпарат және коммуникация бөлімінде жұмыс істейтін Стур Эскилссон, ақыл-ой күшінің сол жақта екенін, сонымен қатар ол қоғамдық пікір қалыптасуын басып отырғанын атап өтті. 1971 жылы Швеция жұмыс берушілер қауымдастығының директорларына жолдаған хатында Эскилссон еркін нарықтық экономиканы қолдайтын құндылықтар мен идеяларды ілгерілету жоспарын ұсынды. Эскилссон Швеция жұмыс берушілер қауымдастығының қолданыстағы идеяларға ықпал ету үшін ресурстарды жұмсауы керек екенін айтты және мұндай күш-жігердің нәтижелерін барынша арттырудың жолын сипаттады. Ол ерекше назарды зиялы қауымға аударды. Эскилссон: «Жас философтардың күш-жігері болмаса, [қазіргі солшыл идеялардың үстемдігі] мүмкін болмас еді». Швеция жұмыс берушілер қауымдастығы Эскилссонның ұсыныстарын қабылдап, пікір қалыптастыру саласына арналған бюджетін ұлғайтты. Швеция жұмыс берушілер қауымдастығының қоғамдық пікірге ықпал ету әрекеті көзден жасырылмады және бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Социал-демократиялық «Арбетет» газеті Швеция жұмыс берушілер қауымдастығы дайындаған «құпия құжат» туралы былай деп жазды: «Солшыл тенденцияны осылай тоқтату керек». Солшыл бағытты ұстанатын FIB/Kulturfront журналында автор Ян Гилу мен журналист Петер Братт «Швеция жұмыс берушілер қауымдастығының құпия құжаты» деген тақырыпта мақала жариялады, онда «еңбек күшін сатып алушылардың пікірімізді қалыптастыруға тырысуы» және құжаттың «Швецияда пікір қалыптасу әдістеріне қатысты жинақталған тәжірибелерді баяндап, сондай-ақ жақын болашаққа арналған нұсқауларды ұсынады» делінген.

Эскилссонның хаты бүгінде Швециядағы қоғамдық пікір қалыптасуындағы маңызды бетбұрыс ретінде қарастырылады, тіпті 1970 жылдардағы оның әсері шамалы болды. 1978 жылы Эскилссонның жоспары Тимброның ой-сана орталығы ретінде құрылуына әкелді. Ол ішінара Швеция жұмыс берушілер қауымдастығының пікір білдіру бөлімінің қызметін өзіне қабылдады. Мақсаты – тәуелсіз интеллектуалдық талқылау үшін платформа құру болды. Қатысушылар мен іс-шаралар тікелей Швеция жұмыс берушілер қауымдастығымен байланысты болмауы керек еді. Сонымен қатар, Эскилссон Швеция бизнес қорын Тимброны қаржыландыруға көндірді, бұл оның тәуелсіздігін арттырып, жаңа ой-сана орталығын Швеция жұмыс берушілер қауымдастығынан алыстатты. Бұл бастама солшылдардың арасында күмән мен қарсылық тудырды. Социал-демократиялық газеттерде Стур Эскилссонға жеке шабуылдар жасалған бірнеше мақала жарияланды. Тіпті парламентте де жағдай шиеленісті болды, коммунистік партияның төрағасы социал-демократиялық министр Ингвар Карлссоннан, кейін премьер-министр болған, Стур Эскилссонға қатысты «бірдеңе жасауды» талап етті. Тимброның басты мақсаты – саяси тілге әр түрлі жолдармен ықпал ету болды. Бұл кітаптар басып шығару, жас ұрпақтың пікір қалыптастырушыларын тәрбиелеу және еңбек саясаты, Еуропалық Одақ, иммигранттарды интеграциялау, салықтар, әлеуметтік қамтамасыздандыру және жалпы идеологиялық мәселелер сияқты маңызды салалар бойынша есептер ұсыну арқылы іске асырылды. 1983 жылы Тимбро Стокгольмде социал-демократтардың жеке компаниялардың табысын кәсіподақтармен бөлісу туралы заң қабылдауына қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды. 4 қазанда өткен демонстрацияға 75 000 адам қатысты, бұл күн Швецияда еркін нарықты жақтаушылар үшін символға айналды.

Іс-шаралар

Алайда, 1983 жылғы демонстрация ерекше оқиға болды, себебі демонстрациялар Тимбро үшін басымдыққа ие болған жоқ. Керісінше, негізгі стратегия БАҚ және сарапшыларға бағытталған идеяларды әзірлеу және тарату болып қала берді. 1980-ші жылдары кітап басылымының маңызы артты, тіпті көркем әдебиетке де қатысты. Қауіпсіздік саясатына ықпал ету мақсатымен жасалған әдеби тәжірибе – «Операция Гарбо» үлкен жетістікке ие болып, идеологиялық тартыстарға ықпал ететін БАҚ жариялымын қамтамасыз етті. 1980-ші жылдары Тимбро жекеменшік «Сити Университетінің» иесі болды, ол экономика саласындағы бағдарламаларды дамытты. Оның студенттерінің арасында кейіннен қаржы министрі болған Андерс Борг бар еді, ол 1990-шы жылдары «Сити Университетінде» оқып жүргенде екі есеп жариялады. Тимбро сонымен қатар классикалық швед және халықаралық ғылыми еңбектерді тұрақты түрде жариялайды. Соңғы жылдары Фредерик Сегерфельдт, Маттиас Свенссон, Йохан Лундберг, Лена Андерссон, Эрик Хёрстадиус және Катрин Маркал сияқты орталықтан оңға қарай бағытталған көрнекті ойшылдардың кітаптары да жарық көрді. Швед авторларынан басқа, Тимбро Деирдра Макклоски, Фридрих Хайек, Милтон және Роза Фридман, және Айн Рэнд сияқты авторлардың қазіргі оқиғалар туралы халықаралық кітаптарын да жариялайды. Тимбро бірнеше білім беру бағдарламаларын құрды. Стур Эскилссонның құрметіне аталған Стур академиясы – бір жылдық бағдарлама. 2003 жылдан бері ол идеология және саясат курстарын ұсынады. «Реформа академиясы» студенттерге қазіргі экономикалық-саяси пікірталстарда басымдыққа ие мәселелерге қатысты нақты экономикалық және зерттеу мәселелерін зерттеуге мүмкіндік беретін бағдарлама. «Цифрлық академия» классикалық либералдық және орталық-оңшыл топтарға жататын жастарға бағытталған және цифрлық коммуникацияға баса назар аударады. Сонымен қатар, Timbro студенттерге нақты зерттеулер жүргізуге және әртүрлі салаларда есептер жазуға мүмкіндік беретін алты апталық жазғы бағдарлама ұсынады.