Ирландияның Эннис қаласы: Тарих және географиясы

Кіріспе

Клэр графтығының қаласы, Ирландия
Ирландия графтығының қаласы

Эннис (мағынасы "арал" немесе "өзенді жайлау") – Ирландияның орталық-батысында орналасқан Клэр графтығының қаласы. Қала Фергус өзенінің жағасында, өзеннің кеңейіп, Шаннон сағасына құятын жерінен солтүстікке қарай жатыр. Эннис – Клэр графтығының ең ірі қаласы, халқы 27 923 адамды құрайды. Дегенмен, қаланың шығыс және солтүстік-шығыс шеттері Бунратти Жоғарғы барониясының құрамына кіреді.

Тарих

Эннис атауы ирланд сөзі "Inis"тен шыққан, ол "арал" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау Фергус өзенінің екі саласы арасында қалыптасқан Инис Лаой ("Бұқала арал") немесе Инис Клуана Рамхфада ("ұзын есулі шалғын арал") деп аталатын аралдармен байланысты. Эннис тарихы Брайан Борудың ұрпақтары – О'Брайен әулетімен тығыз байланысты. 12 ғасырда Томонд патшалары О'Брайендер Лимериктегі билік орталығын тастап, 1210 жылы Фергус өзенінің жағасында патшалық резиденция – Клонроуд бекінісін салған. 1240 жылы францискан монахтары келгеннен кейін король Доннхад О'Брайен үлкен шіркеу құрылысын тапсырды, оны кейін монахтарға сыйлады. Монастырь тез арада діни білім орталығына айналып, 1375 жылға қарай 600 студент пен 350 монахқа қонақ үй болды. Монастырь кеңейген сайын, оның төңірегіндегі аумақ та дамыды, қала монастырлер таратылғанға дейін діни орталыққа айналды. 1540 жылы ресми түрде жабылуына қарамастан, монахтар үйі 1690 жылға дейін шектеулі түрде жұмыс істеп, Реформациядан аман қалған католик дінтануының соңғы мектебі болды. 1586 жылы Клэр Елизавета I билігінде округке айналғанда, Эннис оның әкімшілік орталығы және астанасы ретінде таңдалды, себебі оның орталық орналасқан жері және Томмонд графаларымен байланысы болды. Эннис 1610 жылы жәрмеңкелер мен базарлар өткізуге рұхсат алды, кейіннен Провост, еркін буржуазия, қауым және қала клеркі бар корпорацияның жарғысын алды. Колониялық кезеңде диірмен мен сот ғимараты сияқты бірнеше маңызды құрылыстар салынды. Қалада көптеген ескі әскери казармалар бар, ең танымалдары – Килруш жолындағы Ескі әскери казармалар. Көптеген жергілікті тұрғындар Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық армияда қызмет еткен. Клэр-роуд және Клонроуд аудандарында 20 ғасырдың басында сарбаздарды орналастыру үшін салынған қатарлы коттедждер бар. Станция жолында, бұрын түрме жолы деп аталған жерде түрме болған. Қалыптасуы қорғаныс емес, монастырь болғандықтан, Эннистің қала қабырғалары болған жоқ, керісінше ол сауда және тауар айналымының орталығы ретінде өсті. Ғасырлар бойы базар қаласы баяу кеңейіп, ақырында өндіріс және таратудың шағын орталығына айналды, ал тауарлар өзен арқылы Клэркасл портына жеткізіліп, теңіз арқылы тасымалданды. Жергілікті өнеркәсіптерге тоқыма және киім өндірісі, жүгері мен ұн ұнтақтау, сондай-ақ сыра қайнату және виски дайындау кірді, осы өнеркәсіптердің іздері қалада әлі де бар. 1845 жылғы ашаршылық және оның салдары қалаға елеулі әсер етті, ашаршылық, аурулар мен эмиграция салдарынан халық саны 20%-дан астам азайды. Эннис 17 ғасырдың басынан бері корпорациямен басқарылды. Ол 1801 жылға дейін Ирландияның Төменгі палатасының парламенттік округі болды және 1801 жылдан 1885 жылға дейін Вестминстердегі өкілдігі сақталды. Қалалық корпорация 1840 жылғы Муниципаль корпорациялар (Ирландия) заңымен таратылды. Кейіннен 1854 жылғы қалаларды жақсарту (Ирландия) заңы бойынша қала комиссарларына рұхсат берілді, ол 1898 жылғы жергілікті басқару (Ирландия) заңы бойынша қалалық округке, ал 2001 жылғы жергілікті басқару заңы бойынша қалалық кеңеске айналдырылды. 2014 жылғы жергілікті басқару реформасы туралы заң Клэр округі кеңесінің билігінде Эннис муниципалды округін құру арқылы қалалық кеңесті таратып жіберді. Эннис қалалық залы қазір "Олд Граунд" қонақ үйінің банкеттер залы ретінде пайдаланылады. Саяси тұрғыдан алғанда, Эннис ұзақ жылдар бойы Фианна Фейлдің бекінісі болды. Алайда, 2009 жылғы жергілікті сайлауда партия Эннис қалалық кеңесінде тоғыз мүшесінің біреуіне ғана ие болды. Партияның негізін қалаушы және Ирландияның бұрынғы президенті Эмон де Валераға арналған ескерткіш Эннис сотының алдында орналасқан. Фергус өзені Эннистің ортасымен ағып өтеді және алабұға мен лосось балық аулауға танымал. Бір кезде Шанон өзенінен шағын желкенді қайықтар өзенге көтеріліп, қаланың орталығындағы Вудкуэйге тоқтаған. Қаланың бұл ауданы, Парнелл көшесі және Милл-роуд су тасқынына жиі ұшыраған, бірақ су тасқынынан қорғау жүйесі Парнелл көшесі мен Милл-роуд аймақтарындағы оқиғаны тоқтатты, бірақ 2009 жылдың қарашасында қаланың басқа бөліктері қатты су тасқынына ұшырады. 2009 жылдың маусымында Фергус өзенінен жаңа жаяу жүргіншілер көпірі, Хармония Роу көпірі салынды.

The name Ennis derives from the Irish word "Inis", meaning "island". This name relates to an island called Inis Laoi ("Calf Island") or Inis Cluana Rámhfhada ("island of the long rowing meadow") formed between two courses of the River Fergus. The history of Ennis is closely linked with the O'Brien dynasty, descendants of Brian Boru. In the 12th century, the O'Briens, the Kings of Thomond, left their seat of power in Limerick and built a Clonroad Fort in 1210, a royal residence on the banks of the Fergus. In 1240, following the arrival of Franciscan monks, King Donnchadh O'Brien ordered the construction of an extensive church which he later donated to the Friars. The Friary quickly expanded becoming a centre for theological studies, and by 1375 had 600 students and 350 Friars in residence. As the Friary expanded, so too did the surrounding area, with the town becoming a religious centre until the Dissolution of the Monasteries. Despite its official closure in 1540, the Friary continued to operate in a limited way until 1690, remaining the last school of Catholic Theology to survive the Reformation. When Clare became a county under the rule of Elizabeth I in 1586, Ennis was chosen as its administrative centre and capital because of its central location and its association with the Earls of Thomond. Ennis received a grant to hold fairs and markets in 1610 and later a Charter for a Corporation with a Provost, Free Burgesses, Commonalty and a Town Clerk. In the colonial period, a number of landmark structures were constructed, including the Mill and Courthouse. The town contains a number of old military barracks, most notably the Old Military Barracks on the Kilrush road. Many locals served in the British Army in the First World War. The Clare Road and Clonroad areas contain terraced cottages built in the early 20th century to house soldiers. On Station Road, then called Jail Road, a gaol once stood. As its formation was monastic and not defensive, Ennis never had town walls and instead grew as place of commerce and trade. Over the centuries the market town slowly expanded, and eventually developed as a small manufacturing and distribution centre with commodities moved by river to the port at Clarecastle for shipping abroad. Local industries included textile and clothing manufacturing, the milling of corn and flour, as well as brewing of beer and distillation of whiskey with evidence of these industries still present in the town. The 1845 Famine and its aftermath had a substantial effect on the town with the population declining by over 20% because of famine, disease and emigration. Ennis was governed by a corporation from the early 17th century. It was a parliamentary borough to the Irish House of Commons until 1801, and was given continued representation at Westminster from 1801 to 1885. The borough corporation was dissolved by the Municipal Corporations (Ireland) Act 1840. It was later granted town commissioners under the Towns Improvement (Ireland) Act 1854, which was converted to an urban district under the Local Government (Ireland) Act 1898, and a town council under the Local Government Act 2001. The Local Government Reform Act 2014 dissolved the town council with the creation of Ennis Municipal District under the authority of Clare County Council. Ennis Town Hall is now used as a banqueting suite for the Old Ground Hotel. Politically, Ennis was long a Fianna Fáil stronghold. However, in the 2009 local elections, the party was reduced to just one member out of nine on Ennis Town Council. A monument to Éamon de Valera, founder of the party and former President of Ireland, stands outside Ennis Courthouse. The River Fergus runs through the middle of Ennis and is a well known trout and salmon fishery. At one time, small sailing boats made their way up river from the Shannon and berthed in the centre of the town at Woodquay. This area of the town along with Parnell Street and Mill Road was routinely susceptible to flooding, but the flood defence system put an end to the event in Parnell Street and the Mill Road areas, although in November 2009 other parts of the town experienced severe flooding. A new pedestrian bridge, Harmony Row Bridge, was built over the river Fergus in June 2009.

Мұра мен экономика

Еннис келесі ғасырларда, негізінен базар қаласы ретінде, кейіннен өндіріс және тарату орталығы ретінде кеңейе берді. Көптеген тауарлар өзен арқылы Клэркаслға жеткізіліп, шетелге жөнелтілді. Эннис – тарихи маңызы бар сауда қаласы. Базар алаңында жыл бойы әр сенбі сайын базарлық орындар орналасқан, бірақ қаланың коммерциялық бөлшек саудасының өсуімен ол ауыл шаруашылығы өнімдерінен негізінен тоқыма және үй шаруашылығы заттарына ауысты. Сондай-ақ, нарықта органикалық шаруашылық элементі де бар. Қала орталығы ортағасырлық тар көшелер мен кіші жолдардан тұрады, олардың үстінен соңғы мың жылда салынған құрылыстар көлеңке түседі. Басты көшелердің ішінде Парнелл көшесі жаяу жүргіншілерге арналған, ал О’Коннелл, Биндон және Эбби көшелері бір бағытты. Әулие Петр мен Пауыл соборы ескі қала орталығының шетінде орналасқан. Эннис Клэр округінің маңызды аймақтық орталығы болып табылады. Төтенше жағдайлар қызметтерінің ішінде Эннис ауруханасы, Клэр округінің Гарда бас штабы, Клэр өрт сөндіру бригадасы және Азаматтық қорғаныс бар. Энниске сондай-ақ Самариялықтар, Клэр Кэр және Сент-Винсент Де Пол сияқты көптеген көмек көрсету ұйымдары кіреді. Оның азаматтық қызметтерінің ішінде Клэр округінің кеңесі, сондай-ақ әлеуметтік және отбасылық мәселелер де бар. Эннис ирландиялық дәстүрлі музыканың орталығы болып табылады және 1974 жылдан бері әр жылдың мамыр айының соңында Ирландиядағы екінші ірі дәстүрлі музыка фестивалі – Fleadh Nua-ға төңкерілді. Қалада жыл сайын қараша айында өткізілетін Эннис Трад фестивалі сияқты басқа да дәстүрлі фестивальдар ұйымдастырылады.

Көлік

Шэннон әуежайынан 14 км қашықтықта орналасқан Эннис Ирландияның ірі қалалары мен қалаларына автобус және теміржол арқылы байланысқан. Басты автобус депосы қаланың теміржол станциясымен іргелес орналасқан, екеуі де қала орталығынан шамамен бір километрдей жерде. Эннис теміржол станциясы қаланың шығысындағы Клон жолында орналасқан, ол екі бағытта да негізгі N18 тас жолына қосылады. Автобус қызметтері Шэннон әуежайына, Галвейге, Лимерикке, Коркқа, Дублинге және олардың арасындағы барлық бағыттарға жүреді, сағатына шамамен бір рет рейстер бар. Шэннон әуежайы Эннистен 15 минуттық жерде, ол Еуропа мен АҚШ елдеріне күнделікті рейстер ұсынады. M18 тас жолы 2007 жылы Эннистен Лимерикке дейін ұзартылды, ал Эннис пен Горт арасындағы бөлігі 2010 жылы ашылды. Бұрын Эннис Батыс Клэр теміржолының бастапқы станциясы болған, бұл тар жол теміржолы Эннистимон, Миллтаун Малбей және Батыс Клэр жағалауындағы қалалар мен ауылдарға қатынайтын. Пойыздар сол теміржол станциясынан жүріп келген, ол қазір де Ирландияның негізгі теміржол қызметтерінде қолданылады. Бұл CIÉ-нің соңғы тар жол теміржолы болды және 1950 жылдардың басында/ортасында жаңа дизельді пойыздарға инвестиция жасалғанмен, 1961 жылы жабылды. Эннис теміржол станциясы Галвеймен және Лимерикпен байланысқан, ондағы пойыздар Дублинге, Коркқа (Лимерик торабы арқылы Типперри, Кахир, Клонмель, Каррик-он-Суир және Уотерфордқа қосылыстармен) және Маллоуға (Килларни мен Тралиге қосылыстармен) қатынайды. Энниске сондай-ақ жергілікті қайырымдылық қоры Клэр автобусы қызмет көрсетеді, ол Клэр аймағында мүгедектерге арналған толықтай жабдықталған автобус қызметін ұсынады.

Білім

Энис қаласындағы бастауыш мектептерге 1897 жылы құрылған Энис ұлттық мектебі (бұрынғы Ұлдар ұлттық мектебі), Клаугли ұлттық мектебі, Гейлскоил Михил Циосог, Holy Family мектебі, Scoil Chroist Rí, CBS және 1998 жылы ашылған көп конфессиялық Энис Educate Together ұлттық мектебі кіреді. Энисте бірнеше орта білім беретін мектептер бар, олардың ішінде Райс колледжі, Энис қоғамдық колледжі, Coláiste Muire, St. Flannan's колледжі және Gaelcholaiste an Chláir. Mid West Management Training – FETAC аккредиттеуінен өткен, біліктілікті арттыру саласындағы қосымша білім беру ұйымы, біліктіліктердің ұлттық жүйесінің 6-шы деңгейіне дейін білім береді. Энис бизнес колледжі – Энистің жоғары білім беру мекемелерінің бірі. Лимерик ИТ 2019 жылы Энистегі кампусын ашты. 2021 жылдың қазан айында IT, Athlone IT-мен бірігіп, Шаннон технологиялық университеті: Midlands Midwest атанды.

Мәдениет

Эннис – дәстүрлі музыканың ортасы, онда көптеген музыканттар тұрады және үнемі жергілікті жерде өнер көрсетеді. Клэр округі кітапханасымен бірлесіп, Эннис кітап клубы фестивалі жыл сайын наурыз айының бірінші демалыс күндері өткізіледі. Ол Ирландияның түкпір-түкпірінен және одан тыс елдерден оқырмандар мен авторларды қызықтырады. Glór театры – қала орталығындағы концерттер мен іс-шаралар өткізілетін орын. 2016 және 2017 жылдары Эннис Fleadh Cheoil na hÉireann музыкалық конкурсын қабылдады. Бұл қала 1977 жылдан бері бұл іс-шараны алғаш рет өткізіп отыр.

Спорт және демалыс

Қала орталығындағы Фрэнсис көшесіндегі Кусак паркі – округтік Гейллік атлетика қауымдастығының (GAA) негізгі ойын алаңы және Клэр GAA үйі. Эннис қаласында түрлі лигаларда – мектеп оқушыларынан бастап ересектерге дейін – ойнайтын көптеген футбол клубтары (футбол, GAA және регби) бар. Қала орталығынан 1 км қашықтықта орналасқан Лиис Роуд спорт және демалыс паркі орман және саябақ аймағында жайғасқан. Мұнда төрт стандартты ойын алаңы, толық өлшемді, кез келген ауа райында қолданылатын жарықтандырылатын алаң, жарықтандырылған синтетикалық жүгіру жолы және арнайы салынған кросс-трасса сияқты мүмкіндіктер бар. Балалар ойын алаңы, скейтборд паркі, сондай-ақ орманды аймақта белгіленген серуендеу жолдары мен тау жолдары бар. Эннис демалыс орталығында толық жабдықталған спорт залы, 25 метрлік бассейн, сауна және басқа да жабдықтар бар. Эннис маңында өздерінің демалыс аймақтары бар, спорт залдары мен 15-ден 20 метрге дейінгі бассейндері бар бірнеше қонақ үй орналасқан. Қала ішінде алты ересектер футбол клубы (Avenue United, Lifford FC, Ennis Town, Turnpike Rovers, Hermitage FC және Ennis Dons FC), екі ересектер GAA клубы (Éire Óg және The Banner GAA) және бір регби клубы (Ennis RFC) бар.

Ақпараттық дәуір қаласы

1997 жылдың қыркүйегінде Эннис Ирландияның алғашқы және жалғыз Ақпараттық дәуір қаласы атанды. Жобаға жұмсалған 15 миллион фунт стерлинг инвестициясы қаланың дамуына үлкен үлес қосты, нәтижесінде 4200 компьютер тұрғындарға таратылды. Әр мектеп компьютерлік кабинетпен, ал әр бастауыш сынып компьютермен жабдықталды. Бұл жобаның арқасында егде жастағы тұрғындар да компьютер пайдалануға мүмкіндік алды. Сонымен қатар, жоба Эннис қаласына Ирландиядағы алғашқы жоғары жылдамдықты ISDN желісі инфрақұрылымын сыйлады, ол қаланың барлық кәсіпорындарын байланыстырды. Эннис сондай-ақ VISA Cash жүйесін сынау орталығы ретінде пайдаланылды, бұл пайдаланушыларға Chip және PIN картасын қолма-қол ақшамен толтырып, жергілікті дүкендерден тауар сатып алуға мүмкіндік берді. Жобаға бөлінген қаржы 2000 жылы таусылды.

Таза қала

2012, 2013 және 2021 жылдары Эннис Ірі қалалық орталықтар санатында Ирландияның «Таза қалалар» конкурсын жеңіп алды.