Кіріспе

Bidens – астер тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Бұл туысқа дүние жүзінде таралған шамамен 230 түр кіреді. Олардың кең таралғандығына қарамастан, туыстың жүйесі мен таксономиясы күрделі және дұрыс реттелмеген деп сипатталған. «Қайыршы», «қара жарақ», «тікенді гүл», «шеге», «испан инелері», «жабысқыш тұқым», «тіс тұқым» және «тіс тұқымды күнбағыс» деген жалпы атаулар өсімдіктердің жемістерін сипаттайды, олардың көпшілігі қылқанды және тікенді болады. Туыстың латынша аты да осы ерекшелікке байланысты – Bidens сөзі «bis» («екі») және «dens» («тіс») деген латын сөздерінен шыққан. Бұл түрлер Америка, Африка, Полинезия, Еуропа және Азияда кездеседі.

Филогенезия, таксономия және әртүрлілік

Олардың бүкіл әлемде таралуына қарамастан, осы туыстың жүйелемесі мен таксономиясы күрделі және дұрыс реттелмеген деп сипатталған. Биденс туысы американдық Coreopsis туысына тығыз байланысты, және осы екі туысты ажырату кейде қиынға соғады; сондай-ақ, екеуі де монофилетикалық емес.

Көбейту

Бидендер зоохорозды болып табылады; олардың тұқымдары киімге, түкке немесе қауырсынға жабысып, жаңа ортаға тасымалданады. Осының арқасында олар кең аумақты, соның ішінде көптеген мұхит аралдарын мекендеуге қол жеткізді. Бұл түрлердің кейбіреулері өте тар ареалда ғана кездеседі, ал бірқатары жойылу қаупі төніп тұр, әсіресе Гавай аралдарында. Бұл аралдарда жергілікті сүтқоректілердің болмауына байланысты, кейбір мұхит аралдарының таксономдық топтары шаңқырларын азайтып, олардың орнына желмен таралуға көмектесетіндей белгілерді дамытқан.

Адамның қолдануы және өзара әсері

Бал өсімдіктері ретінде иілген балдырлар (B. cernua) және түкті балдырлар (B. pilosa) пайдалы. Көптеген Bidens түрлерін кейбір Lepidoptera-ның күшіктерi тамақ ретiнде пайдаланады, мысалы, Hypercompe hambletoni түнгi көбелек және Vanessa cardui, сурет салынған ханым көбелек. Биденс-мозаика вирусы, өсімдік патогені, алғаш рет B. pilosa-дан бөлініп алынған, және ол көптеген басқа Asteraceae тұқымдас өсімдіктерді және басқа тұқымдастардың өсімдіктерін жұқтырады. Гавайи аралдарының жергілікті тұрғындары бұрын Гавайиде көп болған кезде, олардың жапырақтарынан (жалпы коʻokoʻolau деп аталатын) арнайы шай дайындап ішетін.

Бұрын осы жерде орналастырылған

Космос атросангинус (Хук.) Восс (B. atrosanguinea (Хук.) ретінде)
Космос бипинатус Кав. (B. formosa (Бонато) Ш. Бип. ретінде)
Мелантера нивеа (Л.) Смолл (B. nivea Л. ретінде)
Сальмея сканденс (Л.) ДС. (B. scandens Л. ретінде)
Телеспе́рма мегапота́микум (Шпренг.) Кунце (B. megapotamica Шпренг. ретінде)