Кіріспе
Тарақандарға қарсы күресудің бір түрі. Тарақан жемі – бұл үй-жайларда тарақандарды жоюға арналған қазіргі заманғы зиянкестерге қарсы шара. Бұл әдістің тиімділігі тарақандардың өздеріне жем тану және нәжісті жеу қабілеттерін пайдаланады.
Roach bait is a modern pest control used for the extermination of cockroaches at indoor locations. The effectiveness of this method of pest control exploits the cannibalistic and coprophagic tendencies of cockroaches.
Механизм
Қалқалылар ұяларда тіршілік етеді. Сондықтан, тұзаққа соққан бірнеше тарақанды өлтіру – бұл зиянкестерді бақылаудың жеткіліксіз жолы. Егер ұядан тыс барлық ересек тарақандарды өлтірсеңіз де, ұяда тірі жұмыртқалар қалады да, соңынан олардан жаңа тарақандар шығып, саны тез өсе береді.
Қалқаншалардың тараған жері
Тарақандардың көбеюін бақылаудағы негізгі мәселе – жұмыржұмырлардың жеткілікті санына инсектицидтің жетіп, оларды жоюға мүмкіндік беру. Тарақандардың көбеюіне қарсы инсектицидтік спрейлер, ұнтақтар, гельдер, құмды жемдер және т.б. қолданылған. Тарақандарға арналған жемдер қарапайым улардан, тек тікелей жеу арқылы өлтіретіндей, соңғы буын инсектицидтерге дейін болуы мүмкін, олар уытты әсерін кейіннен таратып, тарақандардың жеткілікті үлесіне жетіп, қысқа мерзімде тиімді бақылауға қол жеткізе алады.
Уытты жемдердің екінші реттік жұғуы
Тарақандар басқа тарақандардың нәжісін жейді және бір-бірін жейді. Өлімге әкеп соқтыратын, кешіктірілген әсер ететін қалдық инсектицидті жегеннен кейін тарақандар өздерінің жасырынған жеріне қайта оралып, нәжісін шығарады. Инсектицидтермен толтырылған нәжіс, сұйықтықтар және тікелей денесі, сол ұядағы басқаларын өлтіруге жеткілікті қалдық пестицидтерді қамти алады. Тарақан бірнеше сағат немесе тіпті бірнеше күн бойы ауырсынып жүргенде, ұядағы басқа тарақандарды нәжісі арқылы улайды, олар да басқаларын улайды. Бұл екінші жұқтыру, жұқтырған тарақанның қоршаған ортаға шашыраған жемімен тікелей байланыс немесе оны жұту арқылы жүреді. Бұл іздер қоршаған ортаға, немесе өлген тарақандарға басып өту арқылы немесе олардың денесіне жабысып таратылады. Бұл тізбектеп келе жатқан әсер нәтижесінде, денелерімен, нәжісімен немесе бұрын уланған тарақандардың жасырынған жерлерімен байланыс арқылы бүкіл колониялардың жойылуына әкеледі. Мұндай ұялар, егер нәжіс, секреция, түлеу терісі немесе денесі арқылы жеткілікті мөлшерде қалдық пестицидтермен ластанса, басқа түрлерді улауға болатын маңызды пестицид резервуарына айналады. Қалдық пестицидтер тарақандарға қарсы тиімділігі, қауіпсіз жем тастау орындарында орналастырылуы және белсенді уыттың жем жемеген тарақандарға таралу жолы арқылы тарақандарды бақылаудың тиімді және экологиялық тұрғыдан қауіпсіз әдісін ұсынады.
Белсенді ингредиенттер
Белсенді ингредиент (БИ) – пестицидте биологиялық әсер ететін зат. Тарақандардың колонияларын жою үшін пестицид құрамында 0,05% Фипронил немесе 2% Гидраметилнон белсенді ингредиенттері болуы мүмкін. Сондай-ақ Индоксакарбты қосатын түрлері де бар. Қалдық пестицидтер жұқтырған тарақандарды және олардың дене сұйықтықтарын жемге айналдырады. Бұл баяу әсер ететін улар, жеммен араласқанда, уланған жәндіктерге колониясына немесе жасырынған жеріне қайтып, басқаларын жұқтыруға мүмкіндік береді.
Фипронил
Фипронил 0,05% белсенді компоненті жәндіктің орталық жүйке жүйесін бұзады, нәтижесінде тарақан 6-24 сағат ішінде өледі. Бірге ұялаған тарақандар денелерін тігізу арқылы бір-біріне инсектицидті таратады. Фипронил контактілік және ішек әрекеті бар инсектицид ретінде әсер етеді. Ол суда нашар ериді және қалыпты температурада бір жыл бойы тұрақты болады. Фипронил – өте белсенді молекула және жәндіктердің орталық жүйке жүйесін күшті бұзады. Фипронил жемі Hydramethylnon жемінен тиімдірек және тез әсер етеді. Фипронил жемінен туындаған екіншілік таралудан болатын өлім көрсеткіші Hydramethylnon жемінен жоғары. Фипронил "С тобы – адамға канцерогенді болуы мүмкін" және егеуқұйрықтарда, әсіресе қалқанша безінде ісіктерді тудырды.
Гидрамметилнон
Гидраметилнон 2% белсенді заты тарақандарды өлтіруге арналған, жем түрінде қолданылатын инсектицид, олар 2–4 күн ішінде өледі. Гидраметилнон митохондриялық энергия өндірісін тежейді және кешіктірілген әсерге ие, әдетте, жемді жегеннен кейін кем дегенде 24 сағаттан соң өлім орын алмайды. Бір рет тамақтанғаннан кейін уланудың дереу белгілері байқалмайды, бірақ бірнеше сағаттан кейін жәндіктер шаршап, тамақтануды тоқтатады. Бұл жағдай 24-ден 72 сағатқа дейін, жәндіктер өліміне дейін жалғасады. Гидраметилнон жәндіктердің жасушаларындағы энергия өндірісін бұзу арқылы оларды өлтіреді. Гидраметилнон – баяу әсер ететін асқазан уы (кешіктірілген токсичность), оның тиімді болуы үшін оны жеудің қажеті жоқ. Ол тарақандарға тікелей қолдану және жұту арқылы да зиянды. Гидраметилнонның қалдықтары тікелей жанасуға қарағанда жұту арқылы тарақандарға қарсы әлдеқайда аз әсер етеді. Баяу әсер ететін у қажет, сондықтан олар колонияға оралып, басқа тарақандармен бөлісу үшін жеткілікті уақыт тіршілік етеді. Осылайша, гидраметилнон жеген тарақандар, тікелей жеммен қатыспаған тарақандарды да жұқтырады. Гидраметилнондың егеуқұйрықтарда, әсіресе жатыр және бүйрек үсті бездеріндегі ісіктер мен өкпе қатерлі ісігін тудыруы белгілі.
Индоксакарб
Бұл пестицид аздап зияндырақ болғанымен, кәсіби деңгейдегі және бұрын айтылған тарақан жемінен тиімдірек.
Борий қышқылы
Борин қышқылы құрғақ түрінде емес, шаң түрінде себіледі, ол бірден токсин да, ылғалды кетіруші де болып табылады. Борин қышқылы көбінесе паста түрінде дайындалады. Тарақандарды қызықтыратын заттар борин қышқылымен араластырылады. Оның консистенциясы тіс пастасына ұқсас. Борин қышқылынан жасалған тарақанға арналған жемдерде тартымды заттардың құпия қоспасы қолданылады. Мұндай өнімдер көбінесе зиянкестерді жоюмен айналысатын фирмалардың дүкендерінде сатылады. Оларды көптеген аппараттық дүкендерде және кейбір ірі үй жабдықтары мен бөлшек сауда орталықтарында табуға болады. Борин қышқылын көп мөлшерде қабылдау адамдарға, балаларға және үй жануарларына зиянды.
Ауыздықты орналастыру
Олар басқа тарақандармен бірге қараңғы баспаналарда топтасып өмір сүреді. Олар инстинктивті түрде жарық жерлерге қарағанда қараңғы жерлерді таңдайды. Тарақандар жарығы аз және көп тарақан бар жерге қоныстанады, ал антенналары арқылы басқа тарақандардың бар-жоғын сезінеді. Тарақандардың қызметін және олардың жасырынған жерлерін анықтаудың ең жақсы жолы – оларды түнде іздеу. Тарақандар түнгі жануарлар, күндіз көрінетін аз ғана тарақандар, ықтимал, тығыздықтан сыртқа шығарылған, бұл жұқпаның ауыр деңгейінің белгісі болуы мүмкін. Сондықтан, тарақандардың өзінен гөрі тарақан нәжісін (қара бұрышқа ұқсас) кездестіру ықтимал. Тарақандар көпшілікті және қараңғылықты жақсы көреді. Олар қарапайым жаратылыстар, қайда бару керектігін шешу үшін тек екі ақпаратты пайдаланады. Олар көбінесе тарақандар көп, қараңғы жерлерге барады. Олар топтасып әрекет етеді және бірге қалуға бейім. Ауыздық тиімді болуы үшін дұрыс орналастыру және техника қолдану қажет. Ауыздықтарды ұяға мүмкіндігінше жақын орналастыру керек. Ұядан 50 см қашықтықтағы ауыздықтың желінетін мөлшері екі есе азаяды. Егер екі аймақты қамту үшін бірдей мөлшерде ауыздық қолданылса, көп тұзақтары бар аймақта ауыздық көбірек желінеді. Ауыздық орналастырылған жерге инсектицид шашырудан аулақ болу керек, себебі бұл ауыздықтың ластануына әкелуі мүмкін, сондықтан тарақандар оны жеуден қашықпын. Ауыздықтар, гельдер және жәндіктердің өсуін реттегіштер көп жағдайда пайдалы болуы мүмкін. Қабырғадан алыс, ашық жерде орналастырылған ауыздық, әдетте тиімді емес, өйткені тарақандар оны табуы қиын. Күнделікті желінетін тамақ мөлшері ұяға жақын болғанда, 50 см қашықтықтағыдан екі есе көп. Аз мөлшердегі ауыздықтарды көп жерлерге орналастыру, бірнеше жерде көп мөлшердегі ауыздықтардан жақсы нәтиже береді.