Кіріспе

Қара мүңкілді кукушка (Coccyzus erythropthalmus) – Кукулидтер (кукук) тұқымдасына жататын Жаңа дүние түрі. Ғылыми атауы ежелгі грек тілінен алынған. Тұқым атауы kokkuzo, жалпы кукук сияқты шақыруды білдіреді, ал erythropthalmus – eruthros, "қызыл" және ophthalmos, "көз" сөздерінен құралған. Бұл түр жақын туысы – сары мүңкілді кукушкаға өте ұқсас және олардың таралған аймақтары үлестіріледі. Кукулидтер тұқымдасының ерекше белгісі – басқа құстардың ұяларына жұмыртқа салу. Көптеген кукуктар міндетті түрде ұя паразиттері болғанымен, C. erythropthalmus көбінесе өз балапандарын күтіп-бағады.

Тіршілік ету ортасы

C. erythropthalmus әр түрлі тіршілік ортасында кездеседі. Олар көбінесе пісіп-жетілген жапырақты немесе аралас орман шеттерінде кездеседі, ал қылқан жапырақты орманды жерлерде одан да сирек табылады. Жақсы өскен, көптеген бұталар мен тығыз өсімдіктер бар жас орманды жерлерде де кездесе алады. Алдар және талдың көп болған батқылық жерлер оларды көруге өте қолайлы орындардың бірі. Сонымен қатар, олар тастап кетілген егістік жерлер, гольф алаңдары және тұрғын үйлердің саябақтары сияқты ашық жерлерде де мекендей алады. Олар қай ортада болса да, көбінесе жақсы жасырынып, осы орталардың шеттеріне жақын болады. Таңдалған ортаның жанында көл, өзен, батпақ немесе тоған сияқты су көзі болуы қажет. Оңтүстік Америкада қыстау кезінде тропикалық жаңбырлы ормандарда, жапырақты немесе жартылай ашық орманды жерлерде, сондай-ақ бұталы ормандарда да мекендей алады.

Ауқым

Көбею кезінде бұл түр АҚШ-тың көп бөлігінде, Роки тауларының шығысындағы орманды аймақтарда таралған. Олардың ареалы Солтүстік Каролина, Арканзас, Оклахома және Теннеси штаттарына ғана жетеді. Көбейген кезде олардың осы штаттардың оңтүстігінде кездесуі мүмкін емес. Олар сондай-ақ Альберта, Саскачеван, Манитоба, Онтарио және Квебектің оңтүстік облыстарында таралған. Бұдан өзге, оларды Принс-Эдвард аралының, шығыс Нью-Брансуиктің және батыс Новая Шотландияның теңіз жағалау провинцияларында да кездестіруге болады. Көктем және күзде көшіп жүрген кезде оларды АҚШ-тың оңтүстігінде де, сондай-ақ Орталық Американың барлық аймақтарында да көруге болады. Күз айларында олар Солтүстік Американың солтүстік-батысына, Оңтүстік Америкаға көшіп, қыстауға дайындалады. Бұл түр негізінен Солтүстік Американың шығыс бөлігінде қоныстанса да, Британ Колумбиясы, Вашингтон және Калифорнияда да кездесетіні расталған. Сонымен қатар, бұл түр Батыс Еуропа мен Гренландияда сирек кездесетін қонақ түр ретінде белгілі.

Тамақтандыру

Бұл құстар бұталар мен ағаштарда жем іздейді. Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді, әсіресе шатырлы гусеницалармен, бірақ сондай-ақ кейбір ұлулар, басқа құстардың жұмыртқалары және жидектерді де жейді. Гусеницаларды жемес бұрын, оларды сіңбейтін түктерінен арылу үшін бір талға соғып алады екен. Қалған түкшелер құстың асқазанында жиналады, содан кейін құс асқазан қабығын жаңартып, соға сияқты түйіншік құсып шығарады.

Дауыстау

Бір-екі күндік жастарында олар шырылдаған дыбыс шығарады, ол жәндікке ұқсайды, ал бірнеше күннен кейін, мазаланғанда, төменгі қабылдайтын дауыс шығарады. Бұл түрдің дауысы – жоғары, жылдам және қайталамалы 2-5 "ку" дыбысының тізбегі. Әрбір тізбек арасында қысқа үзіліс болады. Дыбысталу жиі "ку ку ку ку, ку ку ку ку, ку ку ку ку" деп жазылады. Ересектер көбейген кезде әдетте күндіз дауыс береді, бірақ жаздың ортасында түнде де дауыс бере бастайды. Шатыр құртын шабуылдауы қара құйрықты құқық популяциясына жағымды әсер етеді. Осы шабуыл кезінде ересектер маусымның басында жұмыртқа салуды бастайды. Олар ірірек жұмыртқалар да тудырады және тіпті паразиттік белсенділігін де арттыруы мүмкін.

Ұялағы паразиттер

Қара мүңкіділ кукулар әдетте өз ұяларын жерден жоғарырақ, бұтақтардан, құрғақ жапырақтардан және қарағай инелерінен шала құрылымдар тоқып салады. Дегенмен, азық көздері мол жылдары (мысалы, мерзімді цикадалардың көбеюі сияқты), бұл түр көбейіп, паразиттік мінез-құлыққа бейімделуі мүмкін. Олар жұмыртқаларын басқа қара мүңкіділ кукулардың ұясына (бір түрдің паразиттігі) немесе басқа құстардың ұясына (әр түрлі паразиттік) салуы мүмкін. Ұрғашылары әдетте ұяларды түстен кейін паразиттік етеді, себебі осы уақытта ұялар көбінесе қарауылда болмайды. Осы кукул түрінің жұмыртқа салу аралығы шамамен бір күнге созылады, сондықтан егер бір күні ұяда екі жұмыртқа табылса, олардың біреуі паразиттік жұмыртқа болуы мүмкін.

Қорғау

Қара тұмсықты көкек IUCN қызыл тізімінде «Ең аз уайым тудыратын» (LN) санатына жатқызылса да, оның саны әлі де азайып келеді. Ол Солтүстік Американың көптеген әнші құстары сияқты көптеген қиындықтарға тап болады. Пестицидтер оларға зор әсер етеді, себебі химиялық заттар олардың тамақтандыру ресурстарын азайтады. Басқа қауіптерге орта тұру ортасының жоғалуы, әсіресе қыстау үшін тропикалық ормандардағы орындары, сондай-ақ қалалану жатады. Басқа көшпенді құстар сияқты, олар көшіп бара жатқанда үлкен ғимараттармен жиі соқтығысып, қаза табады.