Кіріспе
Кекірткелер туысы
Tupinambis – Teiidae тұқымдасына жататын кекірткелер туысы. Бұл ірі кекірткелер көбінесе тегу (португал тілінде тейюс) деп аталады. T. merianae (аргентиналық қара-ақ тегу), T. rufescens (қызыл тегу) және T. teguixin (алтын тегу) үй жануарлары саудасында кең таралған. Олар негізінен Оңтүстік Америкада кездеседі, бірақ T. teguixin Панамада да кездеседі. 2012 жылы бірқатар тегу түрлері Tupinambis туысынан бұрын қолданылған Salvator туысына қайта жіктелді. Бұл жаңа жіктеу 137 морфологиялық ерекшеліктерді зерттеу нәтижесінде Teiidae тұқымдасының құрылымын қайта қараудан туындады. Жаңа жіктеу мынадай: Salvator duseni (сары тегу), Salvator rufescens (қызыл тегу), Salvator merianae (аргентиналық қара-ақ тегу), Tupinambis teguixin (алтын тегу), Tupinambis longilineus (Рондония тегу), Tupinambis palustris (батпақты тегу) және Tupinambis quadrilineatus (төрт жолақты тегу).
Аттар
Тупинамбис кекірткелері португал тілінде тею деп аталады. Бахия штатының (Бразилия) жойылып кеткен тукса тілінде – тишириу, ал Пернамбуко штатының (Бразилия) жойылып кеткен потигуара тілінде – дзижуасу деп те аталады. Тропикалық Оңтүстік Американың көптеген басқа жануарлары сияқты (мысалы, Кариам), Тупинамбис өзінің ғылыми атын Пизо мен Маркгрейвтің Historia Naturalis Brasiliae (1648) еңбегінде келтірілген алғашқы сипаттамаларына қарыз. Дегенмен, латын мәтінін (Линнейдің) дұрыс түсінбеушілігі болды, онда "TEIVGVACV [ ] Tupinambis", "Тупинамба [Түпкі халық] TEIVGVACU" деп жазылған. Тупинамбис – тек тіл білімінде қолданылатын термин, ол "Тупинамбаға арналған" дегенді білдіреді, ал жануардың түпкі атауы – тею гуасу [үлкен шаян]; сөздердің тікелей мағынасы – "үлкен кесіртке".
Bahia, Brazil, and dzižuảsu in the extinct Potiguara language of Pernambuco, Brazil. As with many other animals from tropical South America (e. g. the Cariamae), Tupinambis owes its scientific name to the pioneering accounts given by Piso & Marcgrave in their Historia Naturalis Brasiliae (1648). However, a misinterpretation (by Linnaeus) of the Latin text occurred, which reads "TEIVGVACV [ ] Tupinambis", 'to the Tupinambá [Indigenous group] TEIVGVACU'. Tupinambis was merely a metalinguistic term meaning 'to/for the Tupinambá,' whereas the intended, indigenous name for the animal was teiú guaçú [lizard big]; lit. 'big lizard'.
Сипаттама
Тупинамбис түрлерінің тіс тіркемесі төрт түрлі тістен тұрады. Кесуші тіс типі – үш қырлы тістер ауыздың алғы бөлігінде орналасқан.
Эволюция
Митохондриялық ДНҚ талдауы солтүстік клад (Т. тегуиксин, Т. палустрис және Т. квадрилинеатус) мен оңтүстік клад (Т. дусени қамтитын) арасындағы терең айырмашылықты көрсетеді. Солтүстік және оңтүстік кладтар морфологиялық тұрғыдан ерекшеленеді: солтүстік кладта көз бен мұрын арасында бір жұп лореалдық қабықшасы және денедегі қабықшалардың тегіс текстурасы болса, оңтүстік кладта екі жұп лореалдық қабықшасы және денедегі қабықшалардың өңкей текстурасы байқалады. Teiidae тұқымдасының морфологиясын зерттеген бірнеше жұмыс оңтүстік кладтың тегуларын Salvator туысына жатқызған. Келесі зерттеулер Tupinambis-тің парафилетикалық статусын растайды, алайда герпетологтар қауымдастығында бұл бөлініс кеңінен қабылданатынын анықтау үшін тағы да зерттеулер қажет. Гемипения анатомиясының салыстырмалы талдауы да Tupinambis пен Salvator арасындағы бөлінуді қолдайды. Тегулар, шамамен, кайнозой дәуірінде пайда болған. Аргентинадан табылған Tupinambis қазбалары кейінгі миоценге дейін жетеді. Миоценнің ертерек шөгінділерінде жойылған тегу Paradracaena-ның қазбаларын табуға болады.