Кіріспе

Аляска территориясының губернаторы және АҚШ сенаторы Эрнест Генри Грунинг (Ernest Henry Gruening; 6 ақпан 1887 – 26 маусым 1974) – американдық журналист және саясаткер. Демократиялық партия мүшесі Грунинг 1939 жылдан 1953 жылға дейін Аляска территориясының губернаторы, ал 1959 жылдан 1969 жылға дейін Аляскадан АҚШ сенаторы болды. Нью-Йорк қаласында туған Грунинг Гарвард медицина мектебін бітіргеннен кейін журналистика саласында мансап қуды. Нью-Йорк және Бостон қалаларындағы түрлі газеттерде жұмыс істеген соң, президент Франклин Д. Рузвельт әкімшілігінде түрлі лауазымдарда қызмет етті. 1939 жылы Аляска губернаторы болып тағайындалды және Алясканың штат болуын белсенді түрде қолдады. Аляска 1959 жылы штат мәртебесін алғаннан кейін Боб Бартлеттпен бірге Алясканың тұңғыш сенаторларының бірі болды. Грунинг Вьетнам соғысына қарсы күресті, Орегон штатының сенаторы Уэйн Морспен бірге Солтүстік Вьетнамды бомбалауға жол берген Тонкин шығанағы қарарына қарсы дауыс берген екі сенатордың бірі болды. 1968 жылы Майк Грэвел Демократиялық партияның сенатқа алғашқы сайлауында Грунингті жеңіп шықты, ал Грунингтің тәуелсіз кандидат ретінде қайта сайлануға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды.

Ерте өмір

Грюнинг Нью-Йорк қаласында еврей отбасында дүниеге келді, Фебе (Фриденберг) мен Эмил Грюнингтің ұлы, ол неміс текті көз және құлақ хирургі, Америка Азамат соғысында шайқасқан және Конфедерация генералы Роберт Э. Ли соғысты аяқтаған капитуляцияға қол қойған кезде қатысқан. Грюнинг The Hotchkiss School мектебін бітірді, 1907 жылы Гарвард университетін және 1912 жылы 25 жасында Гарвард медицина мектебін тәмамдады. Содан кейін ол медицинаны қызықтырақ деп тапқан журналистикаға көшті. Бастапқыда 1912 жылы Бостон Америка газетінде тілші болып жұмыс істеді, кейін Бостон Ивнинг Геральд газетінің көшірме редакторы және қайта жазушысы болды, ал 1912 жылдан 1913 жылға дейін редакторлық мақалалар жазды. Ол сондай-ақ, әр түрлі уақытта Бостон Геральд және Бостон Журнал газеттерінде де жұмыс істеді. Төрт жыл бойы Грюнинг "Бостон кешкі саяхатшысы" және "Нью-Йорк трибьюн" газеттерінің бас редакторы қызметін атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыста қызметтен кейін, 1920 жылдан 1923 жылға дейін "The Nation" газетінің редакторы, ал 1934 жылы төрт ай бойы "New York Post" газетінің редакторы болды. Нью-Йоркте болған кезінде ол испан тіліндегі La Prensa басылымында да жұмыс істеді.

Саяси мансап

Жаңа келісім саясатына қызығушылық танытып, ол мансабын өзгертті. Грюнинг 1933 жылы 7-ші Америкааралық конференцияға АҚШ делегациясының құрамына тағайындалды, 1934–1939 жылдары Ішкі істер министрлігінің территориялар және аралдық иеліктер бөлімінің директоры, ал 1935–1937 жылдары Пуэрто-Риконы қайта құру басқармасының әкімшісі болды. 1938–1942 жылдары Аляска халықаралық тас жолы комиссиясының мүшесі болды. 1939 жылы Грюнинг Аляска территориясының губернаторы болып тағайындалды және осы лауазымда 13 жарым жыл қызмет етті. Ол 1952, 1956 және 1960 жылдарғы Демократиялық Ұлттық конвенцияларға делегат ретінде қатысты және 1958 жылы АҚШ Сенатына сайланды, онда 10 жыл қызмет етті. Грюнингтің білімі Мексика саласында ерекше болды. 1928 жылы ол ел туралы ең толық кітап жариялады, оны АҚШ Мемлекеттік департаменті мен мексикалық шенеуніктер бүгінге дейін ұсынады. Мексика туралы мексикалық емес автор жазған ең үздік еңбек деп танылған бұл кітабы үшін ол мексикалық үкіметтен Ацтек қыраны орденімен марапатталды. Оның көмегімен және қолдауымен Аляска төрт жылдан кейін, 1959 жылы Одақ құрамына енді.

Басқарушылық

Эрнест Грунинг 1939 жылдан 1953 жылға дейін Аляска территориясының 7-ші губернаторы болды. Өкілеттігі кезінде ол "The New Republic" газетіне редакторына хат жазуды жалғастырды. Мұндай хаттардың бірінде осы басылымның ардагерлерге қатысты мемлекеттік заңнаманы талқылауы қарастырылды. Грюнингтің хатында оның аумақтық үкіметі ардагерлерге көмектесетін шаралар туралы ақпарат болды. Оның жоспары, «Территориялық ардагерлер туралы заң», ардагерлерге 4 пайыздық мөлшерлемемен 10 000 долларға дейін несие беруді көздейтін, бұл Аляскадағы 8 пайыздық мөлшерлеменің жартысы еді. Грюнингтің аумақтық губернатор ретіндегі қызметінің, әсіресе 1946 жылы, маңызды мәселесі – туберкулездің өте жоғары деңгейі, ол төтенше жағдай жариялауға себеп болды. Территорияда 4000 науқас болса, ауруханаларда бар болғаны 289 төсек болды. Аляска жылдық бюджетінің оннан бір бөлігін туберкулез туралы хабардарлықты арттыруға жұмсады, бірақ өлім-жітім көрсеткіші АҚШ-тың орташа көрсеткішінен сегіз есе жоғары болды. Грюнингтің губернаторлық қызметі кезіндегі тағы бір алаңдаушылық – АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруі алдында келген көптеген сарбаздардың жабайы табиғатқа тигізуі мүмкін әсер, және бұл қақтығыс кезінде одан да артады. Ол әскери қатысуды толық қолдағанмен, көптеген сарбаздар штатқа ұзақ уақыт болғаннан кейін, резиденттік аңшылық лицензияларын (резидент емес лицензияларға қарағанда әлдеқайда арзан) алуға мүмкіндік алғаннан кейін, Грюнинг жабайы жануарлар популяциясының азаюынан қаушады. Осы себепті ол Алясканың жануарларын және қоршаған ортасын, ол сөзсіз деп санайтын, шамадан тыс пайдаланудан қорғау үшін жаңа ережелерді енгізуге баса назар аударды. Қарулы күштер Аляскадағы операцияларын кеңейтіп, Азиядан ең қолайлы маршрут – Алеут тізбегіне қарай баяу жылжуда болды. Жапондықтар 1942 жылдың маусымында Аляскаға жетіп, Датч Харборды бомбалады және Ату және Киска аралдарына десант түсірді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басып алынған континенттік АҚШ-тың жалғыз аймақтары болды.

АҚШ Сенаты

Грюнинг 1959 жылдың 3 қаңтарынан бастап (Алясканың Одаққа 49-шы штат ретінде қосылған күні) 1969 жылдың 3 қаңтарына дейін (штаттық мәртебенің он жылдығы) АҚШ Сенатында Аляска штатын өкілдік етті. 1958 жылы ол аумақтық губернатор Майк Степвичті жеңіп, сенат креслосын иеленді. Содан кейін 1962 жылы ол болашақ АҚШ сенаторы Тед Стивенсті жеңіп, толық мерзімге қайта сайланды. 1968 жылы ол демократ Майк Грэвелден жеңілді. Грэвел Демократиялық партиясының ішкі сайлауында жеңіске жеткен соң, Грюнинг жалпы сайлауда тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, Грэвел мен Анкоридждің бұрынғы мэрі, республикашыл Элмер Э. Расмусоннан кейін үшінші орынды иеленді. Ол инвестициялық фирманың президенті және заңнамалық кеңесші ретінде белсенді саяси қызметін жалғастырды. 1974 жылдың 26 маусымында қайтыс болды. 1964 жылғы Аляска жер сілкінісінен кейін Грюнинг Анкориджді қайта жарату жұмысына қатысты, осы істе оған өкіл Ральф Риверс, губернатор Билл Иган және сенатор Боб Бартлетт көмектесті. Грюнингтің ең танымал әрекеті – 1964 жылдың 7 тамызында қабылданған Тонкин шығанағы қарарына қарсы дауыс берген Орегон штатының сенаторы Уэйн Морспен бірге сенаттағы екі ғана сенатордың бірі болуы болды. Бұл қарар АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуын кеңейтуге рұқсат берді. Сонымен қатар, ол бүкіл ел бойынша 911 нөмірін енгізуге бағытталған бірнеше конгресс қарарларын ұсынды. 2006 жылы Род-Айленд штатының бұрынғы сенаторы Норман Жак Анкоридж Daily News газетіне хабарласып, Грюнинг отырған креслоны АҚШ Сенатының ғимаратында аукционға қоятынын мәлімдеді. Грюнинг кеткен кезде оған креслоны сатып алу мүмкіндігі берілді, ол осы мүмкіндікті пайдаланды. Кресло оның ас бөлмесінде, өте ыңғайсыз болғандықтан пайдаланбастан тұрды. Грюнинг пен Жак арасындағы достық, Жактың Вьетнам соғысына қарсы наразылық акцияларына қатысқан кезінен басталып, Грюнингтің өлімінен кейін оның мүлкінің сатылуына қатысуына және креслоны алуына себеп болды. Жак сол кезде көшіп бара жатқан еді және оның Winnebago көлігі "мұндай мәртебелі креслоға лайық емес" деп ойлады, сондықтан оны Аляскаға қайтару керек деп шешті.

Вьетнам соғысы

1969 жылғы 5 мамырда шыққан "The Nation" журналында Эрнест Грунинг былай деп жазды: "Еліміздің алдындағы ең маңызды мәселе – Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыстан шығу, және бұл бұрыннан бері анық. Ұрыс-керісті тоқтатқанша, қан мен қаражаттың ысырабын тоқтатқанша және ұзақ уақыт бойы назардан тыс қалған, ел ішіндегі шұғыл қажеттіліктерге көңіл бөлгенше, барлық басқа мәселелер мен проблемаларымыз екінші деңгейде қалып, шешілмейді". Бұл Грунингтің Вьетнам соғысына деген теріс пікірін көрсетеді; ол сол кезде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы АҚШ-тың қатысуы барысында соғысқа белсенді қарсылас болды. Мақалада Грунинг 1964 жылғы 10 наурыздағы 30 беттік баяндамасы, оның ішінде қосымша материалдары, Вьетнам соғысы бойынша Конгрестен шыққан алғашқы қарсылық болғанын атап өтеді. Ол қантөгіске, шығындарға, соғыстың салдарынан туған босқындардың көп санына, сондай-ақ АҚШ-тың моральдық көзқарасын өзгерткеніне қарсы болды. Грунинг АҚШ Вьетнамға араласқандықтан, онда қалудың қажеті бар дегенге қарсы күреске баса назар аударды. Ол АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Азия аймағына кіруінің дұрыс емес екенін айтты және кешірім сұрауға шақырды. Алыс Шығыс істері жөніндегі мемлекеттік хатшысының көмекшісі Уильям П. Бандимен Вьетнам тақырыбында өткен пікір алысы туралы мақалада Грунинг аймаққа АҚШ-тың араласуына және оның салдарына қарсы күресін жалғастырды: "Ауыл тұрғындарын напалммен бомбалағаннан кейін, сіздің достарыңыз екенін адамдарға сендіру өте қиын".

Отбасы

Грюнинг губернатор болып тағайындалған кезде Аляска тұрғыны болмаған, бірақ ол қызметтен кеткеннен кейін Аляскада тұрды. Джуно қаласында қалған ол, өмірінің көп бөлігін әйелі Доротимен бірге Глейшер тас жолының 26-шы миліндегі шатырда өткізді. Шатыр қазіргі уақытта Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Оның үш ұлының тек біреуі ересек болғанмен, Грюнингтің ұрпақтары одан кейін Аляскада, көбінесе Джунода өздерінің тамырларын жайды. 1980 жылы Грюнингтің немересі Кларк Грюнинг (Джунода өскен, бірақ колледжден кейін Анкориджге көшіп, содан кейін Аляска Өкілдер палатасында екі мерзім қызмет еткен) АҚШ Сенатының демократиялық партиясынан алғашқы сайлауда қолданыстағы Гравелді жеңіп шықты. Тағы бір немересі, Уинтроп Х. "Вин" Грюнинг, 1995 жылы Джунода құрылған және Алясканың астанасы Джуно болып қалуы үшін лоббилеумен айналысқан «Аляска комитетінің» ұзақ жылдар бойы басшысы болды. Вин Грюнинг сонымен қатар Джунодағы банк саласында ұзақ жұмыс істеді, бастапқыда Аляскадағы ең көне банк деп танылған Б. М. Бехрендс банкінде, кейін ол KeyBank-ке қосылды. Оның қызы Каролина Грюнинг баскетболда жетістікке жетті, Джуно-Дуглас орта мектебі және Санта-Клара университеті үшін қорғаушы ретінде ойнады.

Құрметтеулер

Аляска Университетінің Фэрбенкс кампусындағы Эрнест Грунинг ғимараты, оның құрметіне аталған оқу ғимараты. Құрылыс сегіз қабаттан тұрады және 72 000 шаршы фут алаңды құрайды, бұл колледж кампусында үш қабаттан биік алғашқы ғимарат. 1977 жылы Аляска Эрнест Грунингтің мүсінін АҚШ Капитолийінің Ұлттық мүсін залы коллекциясына табыс етті. Аляска штатының Анкоридж қаласындағы Игл-Ривер қауымындағы Эрнест Грунинг атындағы орта мектеп оның құрметіне аталған. Сондай-ақ Аляскадағы көптеген жолдар мен көшелер оның есімімен аталады. Оның өсиеті бойынша, оның кремацияланған күлі Аляскадағы үйіне жақын орналасқан Эрнест Грунинг тауына шашылды.