Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстың жойылған түрі
Extinct species of bird
the extinct bird species
Хуия (/"//h//u://j//@//, // //i://@/ HOOyə, eeə; ; Heteralocha acutirostris) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралына ендемик жататын, жойылған Жаңа Зеландия құс құсының түрі. Хуия соңғы рет 1907 жылы көрінген, бірақ 1924 жылы сенімді хабарлама келіп түскен. Еуропалықтар келгенге дейін-ақ бұл құс сирек кездесетін, Солтүстік аралдың оңтүстік-шығысындағы Руахин, Тараруа, Римутака және Кайманава тауларында ғана таралған. 1850 жылы Жан Кабанис бұрын көкектер тұқымдасына қолданылған Neomorpha атауын Heteralocha деп өзгертті. 1888 жылы сэр Уолтер Буллер былай деп жазды: «Мен зоологиялық номенклатураның қабылданған ережелеріне сәйкес, мырза Гульдтың түрге берген екі атаудың біріншісін қабылдауды дұрыс деп санадым; Neomorpha атауы орнитологияда бұрын қолданылғандықтан, доктор Кабанис ұсынған Heteralocha атауын қабылдау қажет». Хуия Жаңа Зеландиядағы сайқымауыштардың ерте таралуының қалдығындай көрінеді және Callaeidae тұқымдасының үш өкілінің ең ірісі болып табылады, олар Жаңа Зеландияның ваттлбирдтеріне жатады; қалғандары – седел және кокако. Тұқымдастық жақын туысы – тігісқұс; олардың басқа құстармен таксономиялық байланыстары әлі анықталған жоқ. Тұқымдағы үш түрдің ядролық RAG 1 және c-mos гендерін зерттеу нәтижесіз болды, ал мәліметтер көбінесе кокако немесе хуияның басымдығын көрсетті.
The huia (/"//h//u://j//@//, // //i://@/ HOOyə, eeə; ; Heteralocha acutirostris) is an extinct species of New Zealand wattlebird, endemic to the North Island of New Zealand. The last confirmed sighting of a huia was in 1907, although there was another credible sighting in 1924. It was already a rare bird before the arrival of Europeans, confined to the Ruahine, Tararua, Rimutaka and Kaimanawa mountain ranges in the south east of the North Island. In 1850, Jean Cabanis replaced the name Neomorpha, which had been previously used for a cuckoo genus, with Heteralocha. In 1888 Sir Walter Buller wrote: "I have deemed it more in accordance with the accepted rules of zoological nomenclature to adopt the first of the two names applied to the species by Mr Gould; and the name Neomorpha having been previously used in ornithology, it becomes necessary to adopt that of Heteralocha, proposed by Dr Cabanis for this form." The huia appears to be a remnant of an early expansion of passerines in the country of New Zealand and is the largest of the three members of the family Callaeidae, the New Zealand wattlebirds; the others are the saddleback and the kōkako. The only close relative to the family is the stitchbird; their taxonomic relationships with other birds remain to be determined. A molecular study of the nuclear RAG 1 and c mos genes of the three species within the family proved inconclusive, the data providing most support for either a basally diverging kōkako or huia.
Сипаттама
Хуияның қауырсыны қара түсті, жасыл металл жалттықпен, ал тұмсығының екі жағында ерекше дөңгелек, қызғылт сары түсті еттік өскіндері болған. Екеуінің де көздері қоңыр түсті; хуияның он екі ұзын, жылтырап тұрған қара құйрық қауырсыны болған, әрқайсысы ұшы сәл ақшыл. Жасырақ хуиялардың кішкентай, ақшыл еттік өскіндері, қоңырқай дақтармен себілген, солғын қауырсыны және құйрық қауырсынының ақ ұштары қызғылттым болған, ал мойны мен басының қауырсыны қараңғырақ болған. Басқа құстарда, мысалы, мылтық құстарда, шұңқыр құстарда және ағаш қазатын құстарда, тіпті кейбір тоқылдақтарда да тұмсық пішінінің жыныстық диморфизмі кездеседі, бірақ хуияда ол ең айқын байқалған. Еркек құстың тұмсығы шамамен қысқа және сәл төмен қарай иілген.
The huia had black plumage with a green metallic tinge and distinctive rounded bright orange wattles at the gape. In both sexes, the eyes were brown; Huia had twelve long glossy black tail feathers, each tipped for Immature huia had small pale wattles, duller plumage flecked with brown, and a reddish buff tinge to the white tips of the tail feathers. and the feathers on the neck and head were darker. Although sexual dimorphism in bill shape is found in other birds, such as the riflebirds, sicklebills and other wood excavating birds including some species of woodpecker, it was most pronounced in the huia. The beak of the male was short at approximately and slightly arched downwards
Осы жыныстық айырмашылықтың эволюциясына екі түсінік бар. Көбінесе қабылданатыны – бұл әртүрлі жынысты құстардың әртүрлі тамақ көздерін пайдалануына мүмкіндік бергендігі. Бұл айырмашылық Солтүстік аралдың ормандық экожүйелеріндегі осы тамақ табу орындарында бәсекелестіктің болмауынан туындаған болуы мүмкін. Веллингтоннан бастап Аоранги тау жотасына дейін таралған. Уайтомо үңгірлері аймағындағы карсттың кең таралған шөгінділерінен тек бірнеше хуия табылды, сондай-ақ олар Солтүстік аралдың орталық бөлігіндегі және Хоук шығанағындағы қалдықтар шөгінділерінде сирек немесе жоқ. Олар қазіргі кезде жақсы зерттелмеген мекендерді ұнатқан сияқты. 1840 жылдары еуропалықтар қоныстанған кезде ол тек шығыстағы Раукумара жотасынан, Каиманава жотасынан батыстағы Рангитикейдегі Туракина өзеніне дейінгі сызықтың оңтүстігінде ғана кездесетін, және түрдің бар екендігіне басқа ешқандай дәлел жоқ. Хуия негізінен шіріген ағаштан тамақтанатын. Олар жәндіктер мен өрмекшілерді шіріген ағаштан, қабықтың астынан, елік пен лишайниктерден және жерден жинап жейтін. Хуиялар жалғыз, жұптармен немесе бес құстан тұратын шағын топтарда тамақтанатын, бұл топтар, әдетте, отбасылық топтар болған. Тұмсық құрылысының жыныстық диморфизмі жыныстар арасында түбегейлі өзгеше тамақтану стратегияларын тудырған. Еркек құс өзінің құртқа ұқсайтын тұмсығымен шіріген ағаштың сыртқы қабаттарын қиып, жыртып тастаған. Тамақ тапқаннан кейін ол құстың аяғындағы жәндікпен бірге қонбаға ұшып баратын. Хуия тамағының қатты бөліктерін алып тастап, қалғанын жоғары лақтырып, ұстап жұтып қоятын. Тұтқында ұсталған бір жұптан ағаш қаскүнемінің личинкалары алынған. Экологиялық фольклорға айналған бұл қате түсінікке сәйкес, еркек құс ағашқа тісін тігіп, личинкаларға арналған түтікшелерді ашады, осылайша аналық құс өзінің ұзын, иілгіш тұмсығымен түтікшелерді терең зерттей алады. Жаңа Зеландия орманында тұқым тарату үшін жеміс жейтін құстар маңызды рөл атқарады: сүректі өсімдіктердің шамамен 70% -ында құстар, соның ішінде хуия таратқан жемістер бар. Хуия жейтін жемістердің ауқымын анықтау қиын: Хуия көбінесе үнсіз болып, дауыстағанда олардың дауысы едәуір қашықтыққа жететін, кейде тығыз орман арқылы алыстан естілетін. Олардың денесіне паразиттік тіршілік ететін бір түрлі қызыл кене, Coraciacarus muellermotzfeldi тек хуияда ғана тіршілік ететін және хуияның жоғалуымен бірге жойылған. 2008 жылы еуропалық мұражайда сақталған хуия терісінен құрғаған өлекселерден Coraciacarus muellermotzfeldi деген жаңа қызыл кене түрі сипатталды. Coraciacarus тұқымдасының бүкіл әлемде көптеген қожайындары бар, бірақ құстың денесінде осы тұқымдас өкілінің табылуы "жайсыз құбылыс" саналды. Жұптасу, ұя салу, жұмыртқа салу және жас өсіру үшін көбейту маусымы көктемнің соңында (қазаннан қарашаға дейін) болды деп есептеледі. Хуияның батыл және ізденгіш мінезі оны оңай ұстауға мүмкіндік берген. Эдвард Роберт Трегиар "көне соғыс қауырсыны" деп сипаттаған маререко он екі хуия қауырсынан жасалған. Өте бағалы похои хуияның терісінен жасалған әшекей: құстың терісі алынып, тұмсығы, бас сүйегі және еттік өскіндері бекітіліп, аяқтары мен қанаттары алынып тасталған. 1933-1966 жылдар аралығында шығарылған Жаңа Зеландияның алты пенс монетасының артқы жағында әйел хуия бейнеленген. Жаңа Зеландияда хуияның танымал және құрметтелгендігі оның есімімен аталған көптеген қала маңындағы және географиялық нысандарда көрініс тапқан. Солтүстік аралда Хуияның есімімен аталған бірнеше жолдар мен көшелер бар, олардың ішінде Веллингтонда (Дейз-Бэйдегі Хуия жолы) және Оклендте, Батыс Оклендте Хуая қалашығы бар (ол қалашықтың аты Вайкато Тайнуи баслығының есімімен аталған). Оңтүстік аралдың батыс жағалауындағы өзен мен Солтүстік аралдың орталық бөлігіндегі Хуайрау жоталары да құстың атымен аталған. Бұрын бұл түрдің осы таулардың ормандарында көптеп тіршілік еткені белгілі.
There are two possible explanations for the evolution of this sexual difference in bill shape. The most widely supported is that it allowed birds of different sexes to utilise different food sources. This divergence may have arisen because of a lack of competitors in these foraging niches in the North Island forest ecosystems. to Wellington and the Aorangi Range in the far south. Only a few huia are known from the extensive pitfall deposits in the karst of the Waitomo Caves area and they are also rare or absent in fossil deposits in the central North Island and Hawke's Bay; it seems to have preferred habitats that are not well sampled by the deposits known at present. By the time of European settlement in the 1840s it was only found south of a line from the Raukumara Range in the east, across the Kaimanawa Range, to the Turakina River in the Rangitikei in the west. and there is no other evidence of the species' presence. The huia foraged mainly on decaying wood. Insects and spiders were taken from decaying wood, from under bark, mosses and lichens, and from the ground. Huia foraged either alone, in pairs, or in small flocks of up to five, which were probably family groups. The sexual dimorphism of the bill structure gave rise to feeding strategies that differed radically between the sexes. The male used its adze like bill to chisel and rip into the outer layers of decaying wood, Once the bird had secured a meal, it flew to a perch with the insect in its feet. The huia stripped its meal of any hard parts, then tossed the remainder up, caught, and swallowed it. of a pair kept in captivity obtaining wood boring beetle larvae. According to this misunderstanding, which has become part of ecological folklore, the male would tear at the wood and open larval tunnels, thus allowing the female to probe deeply into the tunnels with her long, pliant bill. The New Zealand forest relies heavily on frugivorous birds for seed dispersal: about 70% of the woody plants have fruits that are probably dispersed by birds, which included the huia. The range of fruits eaten by the huia is difficult to establish: Huia were often silent. When they did vocalise, their calls could carry considerable distances – some were audible from up to away through dense forest. was only known to live on the huia, and apparently became extinct with its host. In 2008, a new species of feather mite, Coraciacarus muellermotzfeldi, was described from dried corpses found in the feathers of a huia skin held by a European museum. While the genus Coraciacarus has a wide range of hosts globally, the presence of a representative of the genus on a passerine bird was an "enigmatic phenomenon". The breeding season for mating, building nests, laying eggs and raising young is thought to have been late spring (October–November). The bold and inquisitive nature of the huia made it particularly easy to capture. The marereko, described by Edward Robert Tregear as an "ancient war plume", consisted of twelve huia feathers. The highly valued pōhoi was an ornament made from the skin of the huia: the bird was skinned with the beak, skull and wattles attached and the legs and wings removed, The New Zealand sixpence coin, minted between 1933 and 1966, featured a female huia on the reverse. The degree to which the huia was known and admired in New Zealand is reflected in the large number of suburban and geographical features which are named after the species. There are several roads and streets named after the huia in the North Island, with several in Wellington (including Huia Road in Days Bay – not far from where one of the last sightings of this species occurred in the early 1920s in the forests of East Harbour Regional Park) and also in Auckland, where there is even a Huia township in West Auckland (although the township is named after a Waikato Tainui chief of the same name). A river on the west coast of the South Island and the Huiarau Ranges in the central North Island are also named after the bird. The species was once found living in great abundance in the forests of these mountains:
Жойылып кеткен хуияның құйрық қауырсындары өте сирек және коллекционерлердің назарына ілігеді. 2010 жылдың маусымында Оклендте өткен аукционда бір хуия құйрық қауырсыны 8000 NZ$ -қа сатылды, бұл аукциондық үйдің күткен 500 NZ$ -дан әлдеқайда жоғары, осылайша ол ең қымбат қауырсынға айналды. Бұрынғы рекордтық баға – АҚШ-та өткен аукционда сатылған шақылдақ бүркіттің қауырсыны үшін төленген 2800 АҚШ доллары (4000 NZ$). 2016 жылғы «Hunt for the Wilderpeople» жаңазеландиялық фильмінде екі кейіпкер хуиямен кездесіп, олардың кездесулерінің дәлелін табуға тырысады. Сынаушылар фильмде хуияның «ерекше жергілікті» символ ретінде маңызды екенін, ол «табиғатпен және жабайы жермен үйлесімділікті» көрсететінін айтты.
Tail feathers of the extinct huia are very rare and they have become a collectors' item. In June 2010 a single huia tail feather sold at auction in Auckland for NZ$8,000, much higher than the $500 the auctioneers had expected, making it the most expensive feather ever. The previous record price for a single feather was $US2,800 (NZ$4,000) achieved by a bald eagle feather at auction in the United States. In the 2016 New Zealand film Hunt for the Wilderpeople two of the characters encounter a huia, and eventually set out to obtain proof of their sighting. Reviewers asserted that in the film the huia is significant as a "uniquely indigenous" symbol that "represents harmony with nature and the wild."
Құрып кету
Адамдар Жаңа Зеландияға келгенге дейін хуиа Солтүстік аралдың барлық жерінде кездесетін. Маорилер шамамен 750 жыл бұрын келген деп есептеледі, ал 1840 жылдары еуропалық қоныс аударушылар келген кезде ортаның жойылуы, аң аулау және келген егеуқұйрық тышқандар құстың ареалын Оңтүстік Солтүстік аралға дейін қысқартты. 19 ғасырда пиопио сияқты Жаңа Зеландияның басқа да құстардың жойылуы сияқты, хуианың төмендеуі де жеткілікті зерттелмеді. Осы кезеңде Солтүстік аралда, әсіресе Оңтүстік Хоукс шығанағының жазықтарында, Манавату мен Вайрарапа аудандарында кең ауқымды орман кесу жүрді, себебі еуропалық қоныс аударушылар ауыл шаруашылығы үшін жерді тазартты. Хуиа ерекше сезімталдық танытты, өйткені ол тек ескі өсімдіктерде ғана тіршілік ете алатын, онда жәндіктердің дернәсілдерімен толы шіріген ағаштар көп болды. Ол жаңадан өсіп келе жатқан, екінші деңгейлі орманды ортада тіршілік ете алмайтын. және әлемнің барлық мұражайларында сақталды. Осы аулаудың қарқынды және тұрақсыз сипаты тек қаржылық мүдделермен ғана байланысты емес, сонымен қатар философиялық, тағдырға сенушілік аспектілері де болды. Жаңа Зеландияның ормандық экожүйелеріндегі өсімдіктер мен жануарлардың еуропалық түрлермен тез алмастырылатынына кеңінен сенеді. 1901 жылы аң аулау маусымы туралы хабарламалар хуианың қорғалатын түр ретінде тізімінен алынып тасталды, сондай-ақ 1912 және 1913 жылдары хуианың кездесулері туралы хабарлар да түсті. Дегенмен, Веллингтондағы Доминион мұражайының табиғат зерттеушілері бұл хабарларды зерттеуден бас тартты. Хуианың соңғы сенімді хабарламалары Те Уревера ұлттық паркінің ормандық аймақтарынан келіп түсті, олардың бірі 1952 жылы Урутава тауының жанында, ал соңғы кездесулер 1961 және 1963 жылдары Вайкареити көлінің жанында тіркелді. Нгати Хуиа тайпасы Отаго университетінде жүзеге асырылатын бұл жобаны қағида бойынша қолдауға келісті, ал Калифорниядағы интернет стартапы 100 000 доллар көлемінде қаржыландыруды ұсынды. Алайда, Жаңа Зеландияның Те Папа Тонгарева мұражайындағы құстар кураторы Сэнди Бартл, ДНК-ның нашар күйіне байланысты мұражайдағы терілерден хуианың толық геномын алу мүмкін емес екенін, сондықтан клондаудың сәтті болуы күмәнді екенін айтты.
The huia was found throughout the North Island before humans arrived in New Zealand. Māori are estimated to have arrived around 750 years ago, and by the arrival of European settlers in the 1840s, habitat destruction, hunting, and introduced rats had reduced the bird's range to the southern North Island. Like the extinctions of other New Zealand birds such as the piopio in the 19th century, the decline of the huia was poorly studied. Massive deforestation occurred in the North Island at this time, particularly in the lowlands of southern Hawkes Bay, the Manawatū and the Wairarapa, as land was cleared by European settlers for agriculture. The huia was particularly vulnerable to this as it could only live in old growth forest where there were abundant rotting trees filled with wood boring insect larvae. It seems it could not survive in regenerating, secondary forests. and by museums all over the world. The rampant and unsustainable hunting was not just financially motivated: it also had a more philosophical, fatalistic aspect. It was widely assumed that the plants and animals of New Zealand's forest ecosystems would be quickly replaced by more vigorous and competitive European species. Shooting season notices ceased listing the huia as a protected species in 1901, Sightings of the huia were also reported there in 1912 and 1913. Despite this, naturalists from the Dominion Museum in Wellington did not investigate the reports. The last credible reports of huia come from the forests of Te Urewera National Park, with one from near Mt Urutawa in 1952 and final sightings near Lake Waikareiti in 1961 and 1963. The tribe Ngāti Huia agreed in principle to support the endeavour, which would be carried out at the University of Otago, and a California based Internet start up volunteered $100,000 of funding. However, Sandy Bartle, curator of birds at the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, said that the complete huia genome could not be derived from museum skins because of the poor state of the DNA, and cloning was therefore unlikely to succeed.