Кіріспе

Сызықтық тәуелсіз алгебралық сандардың экспоненталарының Q-ға қатысты алгебралық тәуелсіздігі туралы. Трансценденттік сандар теориясында Линдеманн-Вейерштрасс теоремасы сандардың трансценденттілігін анықтауда өте пайдалы нәтиже болып табылады. Ол былай тұжырымдалады: Басқаша айтқанда, кеңейту өрісінің үстінен трансценденттік дәрежесі n-ге тең. Эквивалентті формулировкасы: Бұл эквиваленттілік алгебралық сандардағы сызықтық қатынасты алгебралық қатынасқа түрлендіреді, аргументтерінің бәрі бірінің конъюгаттары болатын симметриялық полиномның рационал сан беретінін пайдалана отырып. Теорема Фердинанд фон Линдеманн мен Карл Вейерштрасс есімдерімен аталады. Линдеман 1882 жылы кез келген нөлдік емес алгебралық сан α үшін e^(α) трансценденттік екенін дәлелдеді, осылайша трансценденттік екенін белгіледі (төменде қараңыз). Ал олардың бәрі Шануэльдің болжамымен одан әрі жалпыландырылады.

Атау беру туралы келісім

Теорема Гермит—Линдеман теоремасы және Гермит—Линдеман—Вейерштрасс теоремасы деп әр түрлі аталады. Шарль Гермит ең алдымен αi көрсеткіштерінің рационал бүтін сандар болуын талап ететін және сызықтық тәуелсіздік тек рационал бүтін сандар үшін ғана кепілдендірілетін қарапайым теореманы дәлелдеді, бұл нәтиже кейде Гермит теоремасы деп аталады. Бұл жоғарыдағы теореманың ерекше жағдайы сияқты көрінсе де, жалпы нәтиже осы қарапайым жағдайға дейін келтірілуі мүмкін. Линдеман 1882 жылы Гермит жұмысына алгебралық сандарды енгізген алғашқы адам болды. Одан кейін Вейерштрасс толық нәтижені алды, ал кейіннен бірнеше математиктер, әсіресе Дэвид Гильберт және Пол Гордан оны одан әрі жеңілдетті.

Трансценденттілік және

E (математикалық тұрақты) және π – осы теореманың тікелей салдары. α – нөлдік емес алгебралық сан болсын; онда {α} – рационал сандар бойынша сызықтық тәуелсіз жиын, демек теореманың бірінші тұжырымы бойынша {e^(α)} – алгебралық тәуелсіз жиын; яғни, e^(α) – трансценденттік сан. Атап айтқанда, π – трансценденттік сан. (e санының трансценденттік екенін дәлелдейтін қарапайым дәлел трансценденттік сандар туралы мақалада келтірілген.) Басқаша айтқанда, теореманың екінші тұжырымы бойынша, егер α – нөлдік емес алгебралық сан болса, онда {0, α} – әртүрлі алгебралық сандар жиыны, сондықтан бұл жиын алгебралық сандарға қатысты сызықтық тәуелсіз, және ерекше жағдайда e^(α) алгебралық бола алмайды, демек ол трансценденттік. π-нің трансценденттік екенін дәлелдеу үшін, оның алгебралық емес екенін дәлелдейміз. Егер i алгебралық болса, онда i де алгебралық болар еді, содан кейін Линдеманн-Вейерштрасс теоремасы бойынша (Эйлер тепе-теңдігін қараңыз) π трансценденттік болар еді, бұл қайшылыққа әкелер еді. Демек, π алгебралық емес, яғни трансценденттік. Осы дәлелдің шағын өзгертілген нұсқасы α – нөлдік емес алгебралық сан болса, онда sin(α), cos(α), tan(α) және олардың гиперболалық аналогтары да трансценденттік екенін көрсетеді.

Модульдік болжам

[[j инвариантын]] қамтитын теореманың аналогы 1997 жылы Дэниел Бертран тарапынан болжанған, және ол әлі де шешілмеген мәселе болып қалуда. Номенің квадратын және белгілеп, болжам мынадай:

Дәлел

Дәлел екі алдын ала леммаға сүйенген. Назар аударыңыз, Лемма B өзі Линдеманн-Вейерштрасс теоремасының бастапқы тұжырымын қорытуға жеткілікті.

Соңғы қадам

Енді теореманы дәлелдеуге кірісейік: a(1), …, a(n) нөлдік емес алгебралық сандар, ал α(1), …, α(n) ерекше алгебралық сандар болсын. Олай болса, мынаны қарастырайық:

Бұл қарама-қайшылыққа алып келетінін көрсетеміз, соның арқасында теореманы дәлелдейміз. Дәлел B леммасына өте ұқсас, бірақ бұл жолы таңдаулар a(i) бойынша жасалады: әр i ∈ {1, …, n} үшін a(i) алгебралық, сондықтан ол d(i) дәрежелі бүтін коэффициенттері бар, ықшамдалмайтын полиномның түбірі болып табылады. Осы полиномның ерекше түбірлерін a(i)1, …, a(i)d(i) деп белгілейік, мұнда a(i)1 = a(i). S функциялары σ болсын, олар тізбектерден (1, …, d(1)), (1, …, d(2)), …, (1, …, d(n)) әрқайсысынан бір элементті таңдайды, сонда әр 1 ≤ i ≤ n үшін σ(i) 1 мен d(i арасындағы бүтін сан болады. Біз келесі айнымалылардағы полиномды құраймыз:

Көбейтінді барлық мүмкін таңдау функциялары σ бойынша есептелгендіктен, Q әр i үшін симметриялық. Сондықтан Q – жоғарыда аталған айнымалылардың элементарлық симметриялық полиномдарында, әр i үшін және yi айнымалыларында бүтін коэффициенттері бар полином. Соңғы симметриялық полиномдардың әрқайсысы, егер бағаланған полиномда қолданылса, рационал сан болады. Бағаланған полином жоғалады, себебі таңдаулардың бірі – барлық i үшін σ(i) = 1, онда сәйкес келетін фактор жоғарыдағы болжам бойынша жоғалады. Осылайша, бағаланған полином келесі формадағы қосынды болады:

мұнда біз бірдей көрсеткіштері бар мүшелерді топтастырдық. Сол жақта бізде әрқайсысы алгебралық сандардың қосындысы болатын ерекше мәндер β(1), …, β(N бар. Қосынды тривиальді емес: егер лексикографиялық тәртіп бойынша максимал болса, онда коэффициенті a(i)j-нің көбейтіндісі (мүмкін қайталаулармен) болады, ол нөлге тең емес. Теңдеуді тиісті бүтін санмен көбейту арқылы біз дәл осындай теңдеуді аламыз, тек b(1), …, b(N енді барлығы бүтін сандар. Сондықтан, B леммасына сәйкес, теңдік орындалмайды, және біз дәлелді аяқтайтын қарама-қайшылыққа жетеміз. ∎

Ескеріңіз, A леммасы e иррационал екенін дәлелдеуге жеткілікті, себебі әйтпесе біз e = p / q деп жаза аламыз, мұнда p және q екеуі де нөлдік емес бүтін сандар, бірақ A леммасы бойынша qe − p ≠ 0 болады, бұл қарама-қайшылық. A леммасы да иррационал екенін дәлелдеуге жеткілікті, себебі әйтпесе біз = k / n деп жаза аламыз, мұнда k және n – бүтін сандар) және содан кейін ±i сандары n2x2 + k2 = 0 теңдеуінің түбірлері болады; сондықтан 2 − 1 − 1 = 2e0 + ei + e−i ≠ 0; бірақ бұл жалған. Сол сияқты, B леммасы e трансценденттік екенін дәлелдеуге жеткілікті, себебі B леммасы бойынша егер a0, …, an – барлығы нөлдік емес бүтін сандар болса, онда

B леммасы да трансценденттік екенін дәлелдеуге жеткілікті, себебі әйтпесе 1 + ei ≠ 0 болар еді.

Байланысты нәтиже

Линдеманн-Вейерштрасс теоремасының алгебралық сандар трансцендентті Лиувилль сандарымен (немесе жалпы алғанда, U сандарымен) ауыстырылған түрі де белгілі.