Кіріспе

1910 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.

Астрономия

12 қаңтар – 1910 жылғы Ұлы қаңтар кометасы алғаш рет байқалды (перигелий: 17 қаңтар). 22 қаңтар – Кешкі сағат 9:30-да Вигарано метеориті Италияның Эмилия маңындағы сол аттас жерге құлап, екіге бөлінді. Салмағы 11,5 кг (немесе 25 фунт) болатын, табылған тас – бұл орналасқан жерімен аталған CV хондриттерінің біріншісі. CV хондриттері Күн жүйесіндегі ең көне тау жыныстары деп есептеледі. Метеориттің тағы бір бөлігі, салмағы белгісіз, бір айдан кейін табылды. 10 сәуір – Галлей кометасы қалың көзбен көріне бастады (перигелий: 20 сәуір); Жер шамамен 19 мамырда оның құйрығынан өтеді (келесі рет 1986 жылы көрінеді). 30 желтоқсан – Лацера шоқжұлдызында жаңа жұлдыз (кейін DI Lacertae деп аталды) англикандық пастор және астроном Т. Х. Э. С. Эспин байқайды, ол жаңа жұлдыздың тууына куә болған алғашқы адам болады. Шамамен мерзім – Эйнар Герцспрунг пен Генри Норрис Рассел Герцспрунг-Рассел диаграммасын жасады.

Картографиялық

Берман проекциясы енгізілді.

Химия

Альберт Эйнштейн мен Мариан Смолуховский газдың тығыздық құбылуларынан туындайтын әлсіреу коэффициенті үшін Эйнштейн-Смолуховский формуласын ашады. Уметаро Судзуки алғашқы витамин кешенін – аберик қышқылын бөліп алады. Hoechst AG Arsphenamine препаратын Salvarsan саудалық атауымен нарыққа шығарады, бұл алғашқы органикалық сифилисқа қарсы препарат, оның қасиеттерін бактериолог Сахачиро Хата бұрынғы күзде Пол Эрлихтің зертханасында жүйелі сынақтар жүргізу кезінде анықтаған; ол көп ұзамай әлемдегі ең көп тағайындалатын дәріге айналады. Джордж Баргер мен Джеймс Эуэнс Лондондағы Wellcome Laboratories зертханасында алғаш рет допаминді синтездеді. Фредерик Содди радиоэлементтер – мезоторийді (кейіннен 228Ra), радийді (226Ra, ең ұзақ сақталатын изотоп) және торий X (224Ra) бөліп алу мүмкін емес екенін көрсетеді, бұл изотоптарды анықтауға себеп болады.

Математика

Альфред Норт Уайтхед пен Бертран Расселдің «Principia Mathematica» еңбегінің бірінші томы жарық көрді, бұл математикалық логика және философия саласындағы ең маңызды және бастауыш жұмыстардың бірі. «Эконометрия» терминін (туысқан түрінде) алғаш рет Пауэль Цомпа қолданды.

Физика

Неміс физигі Теодор Вульф Эйфель мұнарасына электрометрмен көтеріліп, ғарыш сәулелерінің алғашқы куәлігін табады. Ханс Райснер мен Гуннар Нордстрем Рейснер–Нордстрем сингулярлығын анықтайды; Герман Вейль нүктелік дене көзі үшін ерекше жағдайды шешеді.

Физиология және медицина

3 ақпан – Эдинбургте сэр Гарольд Стайлз алғашқы пилоромайотомияны – асқазан мен ішек арасындағы жолдың туа біткен тарылуын (балаларда) түзетуге арналған операцияны (пилорикалық стеноз) жасады; алайда, бұл процедура 1911 жылы осы операцияны жасаған доктор Вильгельм Рамштедт есімімен аталады. Наурыз – Халықаралық психоаналитикалық қауымдастық құрылды. 20 наурыз – Милан қаласында (Италия) кәсіптік ауруларды емдеуге арналған алғашқы клиника ашылды. (АҚШ-тағы алғашқысы 1915 жылы құрылады.) 18 мамыр – Америкалық ақыл-ой кемістігін зерттеу қауымдастығының жылдық мәжілісінде Генри Х. Годдард интеллект коэффициентіне (IQ) негізделген ақыл-ой кемістігі бар адамдарды жіктеу жүйесін ұсынды: IQ 51–70 аралығындағылар – нашар дамыған, 26–50 аралығындағылар – едәуір нашар дамыған, ал 0–25 аралығындағылар – ауыр нашар дамыған. 15 шілде – Эмиль Крейпелиннің «Психиатрия: студенттер мен дәрігерлерге арналған оқулық» кітабының сегізінші басылымы жарық көрді, онда Альцгеймер ауруы деменцияның бір түрі ретінде сипатталды. Қазан (шамамен) – Маньчжурия обасының пайда болуының шамамен мерзімі, ол желтоқсан айына қарай Солтүстік-Шығыс Қытайда таралып, 40 000-нан астам адамның өліміне себеп болды – бұл пневмониялық обаның бір түрі. Томас Хант Морган гендердің хромосомаларда орналасқанын ашты. Чикаголық кардиолог Джеймс Б. Херрик анемиямен ауыратын науқастың қанында алғаш рет орақ тәрізді эритроциттерді анықтады. Джеймс Гомер Райт тромбоциттерге алғашқы атау берді. Пейтон Роус қатерлі ісіктің вирустан (кейін Роустың саркома вирусы, ретровирус деп аталады) жұғатынын көрсетті. Швециялық Ханс Кристиан Якобеус цистоскопты пайдаланып алғашқы торакоскопиялық диагноз қойды.

Технология

12-13 қаңтарда Ли Де Форест «Тоска» операсының тікелей эфирдегі бір бөлігін, ал келесі күні итальяндық тенор Энрико Карузоның қатысуымен Нью-Йорк қаласындағы Метрополитен Опера үйі сахнасынан тәжірибелік хабар тарату жүргізеді. 17 ақпан – Браунинг Армз компаниясы (Америка Құрама Штаттары) алғашқы қауіпсіздік құлпына (оқ ату қаруы үшін) патент тіркеді. 25 ақпан – Томас Эдисонның аккумуляторлық батареялармен жұмыс істейтін, жоғары кернеулі сымдарға тәуелді емес «троллейсіз көше вагоны» Нью-Йорк қаласының 29-шы көшесіндегі атпен жүретін вагон қатарында көпшілік назарына ұсынылды. 28 наурыз – Анри Фабр Францияның Мартиг қаласында гидроұшақта алғашқы ұшуды жасады. 7 маусым – Аллен Manufacturing Company компаниясының Уильям Г. Алленге гексагональ кілтке (алты қырлы кілтке) АҚШ патенті берілді. Қазан – Американдық оптикалық физик Роберт Вудтың инфрақызыл фотосуреттері алғаш рет Корольдік Фотографиялық Қоғамның журналында жарияланды. 3-18 желтоқсан – Жорж Клод Париж автосалонында алғашқы заманауи неон шамды көрсетті. АҚШ армиясының подполковнигі, доктор Джордж Оуэн Сквайр телефондық мультиплекстік жүйе ойлап тапты. Делавэр, Лакаванна және Батыс темір жолының Лакаванна учаскесіндегі Паулинскилл виадугінің құрылысы аяқталды, ол сол кездегі әлемдегі ең ірі темірбетонды құрылыс болып табылады және бас инженер Линкольн Буштың қадағалауымен салынды.

Мекемелер

17 наурыз – Смитсондар институтының Табиғи тарих ғимараты, кейіннен Ұлттық Табиғи тарих мұражайы, Вашингтон қаласында жұртшылыққа есігін ашады.

Туылғандар

20 қаңтар – Фридерике Виктория Гесснер, кейіннен Джой Адамсон (1980 жылы өлтірілген), Австрияда туған жабайы табиғатты қорғаушы. 9 ақпан – Жак Моно (1976 жылы қайтыс болды), француз биохимигі, 1965 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегері. 13 ақпан – Уильям Шокли (1989 жылы қайтыс болды), американдық физик. 11 наурыз – Роберт Хавеманн (1982 жылы қайтыс болды), неміс химигі. 3 мамыр – Хелен М. Дункан (1971 жылы қайтыс болды), американдық геолог және палеонтолог. 12 мамыр – Дороти Ходжкин (1994 жылы қайтыс болды), британдық химик. 11 маусым – Жак Кусто (1997 жылы қайтыс болды), француз океанографы. 16 шілде – Дэвид Лак (1973 жылы қайтыс болды), ағылшын орнитологы. 18 тамыз – Пál Туран (1976 жылы қайтыс болды), венгр математигі. 28 тамыз – C. Дорис Хеллман (1973 жылы қайтыс болды), американдық ғылым тарихшысы. 1 қыркүйек – Пьер Безиер (1999 жылы қайтыс болды), француз инженері. 11 қазан – Cahit Арф (1997 жылы қайтыс болды), түрік математигі. 27 қазан – Маргарет Хатчинсон Руссо (2000 жылы қайтыс болды), американдық химиялық инженер. 31 қазан – Виктор Ротшильд (1990 жылы қайтыс болды), британдық полимат. 24 желтоқсан – Билл Пикеринг (2004 жылы қайтыс болды), Жаңа Зеландияда туған, NASA Jet Propulsion Laboratory басшысы.

Өлімдер

10 мамыр – Станислао Канниццаро (1826 жылы туған), итальяндық химик. 12 мамыр – Уильям Хаггинс (1824 жылы туған), ағылшын астрономы. 27 мамыр – Роберт Кох (1843 жылы туған), неміс бактериологы. 4 шілде – Джованни Шиапарелли (1835 жылы туған), итальяндық астроном. 14 шілде – Михран Кассабиан (1870 жылы туған), американдық радиолог. 12 тамыз – Флоренс Найтингейл (1820 жылы туған), ағылшын медбикесі.