Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Біздің заманымыздың бірінші ғасырының төртінші онжылдығы – біздің заманымыздың 30-39 жылдары.
Fourth decade of the first century AD
the years AD 30–39
30-шы рибосомалық кішібөлімше
30s ribosomal subunit
30-шы жылдар онжылдығы біздің заманымыздың 1 қаңтарынан басталып, 31 желтоқсанында аяқталды. Иса онжылдықтың басында айқышқа шегеленіп өлтірілді: Оның азаптары мен құтқарушылық өлімі құтқарылу және күнәдан тазару туралы діни ұғымдарға байланысты христиан теологиясының орталық аспектілерін құрады. Апостол Петр Антиохиядағы шіркеуді құрды. Александрияда яһудилерге қарсы бүліктер болды. 33 жылы Римде қаржылық дағдарыс орын алды. Азияда Батыс сатраптары мен Кушан империясы пайда болды. Еуропада 30-шы жылдары Дакиялықтар, оларды құлдыққа алған Язиг сармат тайпасына қарсы көтеріліс жасады, сондай-ақ Самариялықтар да көтеріліс ұйымдастырды. Батыс Азияда Парфия патшасы Артабан II Армения үшін Риммен соғыс жүргізді. Хан әулеті Гунсун Шу көтерілісінің басталуын көрді. Рим императоры Тиберий 37 жылы қайтыс болды, оның орнын Калигула басты. 37 жылы Антиохияны сілкіндірген жер сілкінісінен кейін император Калигула қаланың жағдайы туралы есеп беру үшін екі сенаторды жіберді. Қытайда Кауи чиде эпидемия таралып, көптеген адамдар қаза болды, ал императорлық шенеунік Чонгли И (Чжунли И) көптеген өмірді сақтап қалған дәрі-дәрмектер ұсынды. Валериус Максим «Factorum ac dictorum memorabilium libri IX» атты еңбекті жазды. Бұл Валериус Тиберийдің билігі кезінде (б.з.д. 42 – 37 жж.) жазған шамамен мың қысқа оқиғадан тұратын жинақ. 30-шы жылдардағы басқа әдеби шығармаларға Федр жазған мақал-аңғымелер жинағы, Филон жазған Ескі өсиеттің (Аллегория) символдық түсіндірмесі және Веллей Патеркул жазған ежелгі елдердің тарихы кіреді. Мэннинг (2008) біздің заманымыздың 30-шы жылындағы әлем халқының шамамен 247 миллион адамды құрастырғанын болжайды.
The 30s decade ran from January 1, AD 30, to December 31, AD 39. Jesus was crucified early in the decade: his suffering and redemptive death would form central aspects of Christian theology concerning the doctrines of salvation and atonement. Peter the Apostle founded the Church of Antioch. Anti Jewish riots broke out in Alexandria. A financial crisis hit Rome in AD 33. In Asia, the Western Satraps and Kushan Empire emerged. In Europe, the 30s saw a Dacian revolt against the Sarmatian tribe of Iazyges, who had enslaved them, and a Samaritan uprising. In west Asia, Artabanus II of Parthia fought a war with Rome over Armenia. The Han dynasty saw the outbreak of the Rebellion of Gongsun Shu. Roman emperor Tiberius died in AD 37, being succeeded by Caligula. An earthquake that shook Antioch in AD 37 caused the emperor Caligula to send two senators to report on the condition of the city. In China, an epidemic broke out in K'aui chi, causing many deaths, and Imperial official Ch'ung li I (Zhongli Yi) provided medicine that saved many lives. Valerius Maximus wrote Factorum ac dictorum memorabilium libri IX: It is a collection of approximately a thousand short stories that Valerius wrote during the reign of Tiberius (42 BC – AD 37). Other literary works from the 30s include a popular collection of fables written by Phaedrus, a symbolic interpretation of the Old Testament (Allegory) written by Philo, and a general history of the countries known in Antiquity written by Velleius Paterculus. Manning (2008) tentatively estimates the world population in AD 30 as 247 million.
Демография
Демографиялық деректердің жеткіліксіздігіне байланысты, бірінші ғасырдағы әлем халқының бағалаулары кең ауқымды, біздің заманымыздың 11-ші жылы үшін 150-ден 300 миллионға дейін бағалаулар жасалған. Демографтар көбінесе ежелгі замандағы нақты жылдарды бағалауға тырыспайды, олардың орнына 1 немесе 200 жылдары сияқты жуан жылдар үшін шамамен сандар келтіреді. Дегенмен, әлем халқының нақты жылдардағы жағдайын қайта құруға жасалған әрекеттер бар, Мэннинг (2008) біздің заманымыздың 30-шы жылындағы әлем халқының 247 миллионға жуық болғанын шамалап айтады.
Due to lack of reliable demographic data, estimates of the world population in the 1st century vary wildly, with estimates for AD 11 varying from 150 to 300 million. Demographers typically do not attempt to estimate most specific years in antiquity, instead giving approximate numbers for round years such as AD 1 or AD 200. However, attempts at reconstructing the world population in more specific years have been made, with Manning (2008) tentatively estimating the world population in AD 30 as 247 million.