Кіріспе
Матервелл (Гаэл. Tobar na Màthar) – Ұлыбританияның Шотландиясындағы Солтүстік Ланаркширдегі қала және бұрынғы бург, Глазгоның оңтүстік-шығысында орналасқан. Халық саны шамамен 32 120 адамды құрайды. Тарихи тұрғыдан Далзиел приходының және Ланаркширдің бір бөлігі болған Матервелл Солтүстік Ланаркшир кеңесінің бас кеңсесі болып табылады. Географиялық жағынан Клайд өзені Матервеллді батыстағы Гамильтоннан, ал Оңтүстік Калдер суы – солтүстік-шығыстағы Карфиннен және солтүстіктегі Нью-Стивенстон мен Беллшиллден бөліп тұрады. Матервелл сонымен қатар Вишоумен географиялық байланыста және екі қала Солтүстік Ланаркширдегі ірі қалалық аймақты құрайды, олардың халық саны шамамен бірдей және мықты қауымдық байланыстары бар.
Экономика
Мадервелл – Шотландияның ең көп халқы бар жергілікті билік аймақтарының бірі – Солтүстік Ланаркшир кеңесінің және Шотландия полициясының "Q" бөлімшесінің бас кеңсесі. Бұл ұйымдар Солтүстік Ланаркширдің 183 шаршы миль (474 км²) аумағындағы 327 000 адамды (Мадервелл мен Вишоуда 59 000) қамтиды. Мадервелл 19 және 20 ғасырларда Дэвид Колвилл & Sons компаниясының орналасқан жері болған Шотландияның болат өндірісінің астанасы ретінде танымал, оған "Steelopolis" деген лақап ат қойылған. Кейін қаланың көкжиегінде 1992 жылы жабылған олардың Равенскрейг болат зауытының су мұнарасы және үш салқындату мұнарасы басым болды. Равенскрейг зауытында әлемдегі ең ұзақ үздіксіз құю, ыстықтай доңғалату және болат өндірісі кешендерінің бірі орналасқан. Равенскрейгтің жабылуы Шотландиядағы ірі масштабты болат өндірісінің аяқталуын білдірді, бірақ қаладағы Дальцелл болат табақ зауыты Tata Steel Europe компаниясымен жұмысын жалғастыруда. Соңғы он жылда Мадервелл ауыр өнеркәсіптің құлдырауынан туындаған жоғары жұмыссыздық пен экономикалық төмендеуден белгілі бір деңгейде қалпына келді. Аймақта Strathclyde Business Park сияқты бірнеше колл-орталықтар мен бизнес-парктер құрылды. Ірі жұмыс берушілердің қатарында William Grant & Sons виски құюшылары және Volvo Construction Equipment/Rokbak ауыр техника өндірушісі бар. Мадервелл 2007 жылдың қаңтарынан бері "Fairtrade Town" мәртебесіне ие.
Теміржол
Қалада үш станса бар, негізгі теміржол стансасы (жай ғана Motherwell деп аталады), Airbles және Shieldmuir. Басты станса Глазгодан Лондонға дейінгі Батыс жағалау магистралінде және Эдинбург пен Ньюкасл арқылы өтетін Шығыс жағалау магистралінде орналасқан, сондай-ақ ол Маддервелл сауда орталығының жанында. Avanti West Coast, CrossCountry және TransPennine Express сияқты ұлттық пойыз операторлары басты станса арқылы өтеді, бірақ олардың барлығы да онда тоқтамайды. Стансаға сондай-ақ Abellio ScotRail тікелей қызмет көрсетеді: Карстерс, Коатбридж Орталық, Камбернаулд, Далмуир, Эдинбург, Ланнарк, Милнгави және Солтүстік Бервикке дейін. Лондон Солтүстік-Шығыс теміржолы да Лондон Кингс-Кросс пен Глазго Орталық арасындағы күнделікті тікелей қызметті ұсынады, ол Матервеллде тоқтайды. Матервеллдің Airbles ауданындағы кішкентай станса Глазго Орталық төменгі деңгейі мен Гамильтон Орталық арқылы Далмуирге қарай жүреді; алайда, ол негізгі стансадан гөрі Азаматтық орталыққа және Фир Парк стадионына жақын. Бұл стансаға Abellio ScotRail қызмет көрсетеді. Бұрын Матервелл, Вишоу және Гамильтон қалаларына Ланаркшир трамвайлары (1931 жылы жабылды) қызмет көрсеткен, олар Камбусланг пен Уддингстон қалаларында Глазгоның өте ірі электр трамвай жүйесімен (1962 жылы жабылды) байланысқан. Ең үлкен көлемінде 200 мильдік жүйе Баллох, Милнгави, Эйрдри, Ларкхолл, Кларкстон, Барред, Килбарчан және Ренфрюге дейін созылды, сонымен қатар қала орталығында ластанусыз электр көлігін ұсынатын тығыз желілер желісін қамтамасыз етті. (Қазіргі кезде жойылған) Hurst Nelson фирмасы қалада орналасқан ірі теміржол вагондарының өндірушісі болды. Компания Лондон метросы үшін пойыздар, трамвайлар, сондай-ақ магистральдық теміржолдар үшін көлік құралдарын жасады.
Жолдар
Мадервеллге өте қолайлы, себебі ол М74 тас жолының жанында, Клайд өзенінің қасында орналасқан. Бұл жол Англия-Шотландия шекарасындағы Камбрияға дейін созылады, онда ол M6 болып өтеді. Сонымен қатар, Шотландияның ең ірі екі қаласы – Глазго мен Эдинбургтің арасындағы M8 тас жолына шамамен 5 шақырымдай қашықтықта жатыр. Алдағы уақытта қаладан өтетін және екі тас жолды байланыстыратын қос қатарлы жол салу жоспарлануда.
Ең жақын әуежайлар
M74 кеңейтуі аяқталғаннан кейін Глазго әуежайына қол жеткізу оңайырақ болды. Әуежай Матервелл қаласынан шамамен 26 шақырым (16 миль) қашықтықта орналасқан. Эдинбург әуежайы одан да алыс, 50 шақырым қашықтықта және оған M8 тас жолы арқылы баруға болады.
Қызықты орындар
Қаланың ауылдық паркімен қатар, Солтүстік Ланнаркшир мұра орталығы, бұрынғы Мадвелл мұра орталығы, қаланың теміржол станциясының жанында орналасқан. Бұл ғимарат Рим дәуірінен бергі Мадвелл тарихын көрсетеді. Ғимараттың бесінші қабатында қаланың және Ланаркширдің басқа аймақтарының, сондай-ақ Бен Ломондқа дейінгі таулардың әдемі көрінісін ашатын мұнара бар. Мадвелл азаматтық орталығы – Солтүстік Ланнаркшир кеңесінің штаб-квартирасы (1996 жылдан бері, ал бұрын 1975 жылдан бастап Стратклайд аймағындағы Мадвелл аудандық кеңесінің кеңсесі болған). Кешендегі концерт залы мен театрда көптеген пантомималар мен мюзиклдер қойылған. Бұдан басқа, онда жоғары деңгейдегі снукер турнирі (Шотландия Мастерлері) де өткізілген. Далзелл үйі қаланың оңтүстігінде, Клайд өзенінің жағасында орналасқан. Бұл үй "А" санатындағы қорғалатын ғимараттар тізіміне енген. Мадвеллдегі басты көңіл көтеру орындарының бірі – М & D ойын-сауық паркі, ол Стратклайд паркіне жақын, Стратклайд көлінің жанында орналасқан.
Мадервелл соборы
Маддервелл соборы деп кеңінен танылған, Біздің Жақсы Көмегі бар Анамыз соборы – Маддервелл Рим-католик епархиясының бас шіркеуі. Бұл Маддервелл епископының тақ орны, ал қазіргі епископы – Джозеф Тоал. Собор көптеген күндері жұртшылыққа ашық. Ол Маддервелл епархиялық хорының концерттері үшін пайдаланылады.
Орта мектептер
Далзиел орта мектебі Кроуфорд көшесінде орналасқан және шамамен 1025 оқушыны қамтиды. Дальзиелдің белгілі түлектерінің қатарында бұрынғы «Матервелл», «Уиган» және «Рейнджерс» футболшысы Ли МакКаллоч және халықаралық тележурналист Алан Фишер бар. Брейдхерст орта мектебі, Матервелл қаласының Форджвуд ауданында орналасқан, Форджвуд, Солтүстік Матервелл, «Глобус» және Джервистон сияқты аймақтарға қызмет көрсетеді. 500-ге жуық оқушысы бар Брейдхерст Ланаркширдегі шағын орта мектептердің бірі. Мектеп ғимаратының негізгі бөлігі жақында жаңартылды, ескірген қызғылт және сары панельдер заманауи әйнек сыртқы қаптамасымен алмастырылды. Брейдхерсттің танымал түлектері – актриса Элейн С. Смит, Шотландия құрамасының бұрынғы капитаны Гэри МакАллистер және комедияшы әрі жазушы Там Коуэн. Our Lady's High School – Дальцелл драйвінде, «Фир Парк» стадионының жанында орналасқан Рим-католик орта мектебі. Бір кезде ол Батыс Еуропадағы ең ірі мектеп болған, бірақ қазіргі күні оқушы саны шамамен 700-ге жуық. Our Lady's мектебінің белгілі түлектері – «Манчестер Сити» футболшысы және «Манчестер Юнайтед» бас жаттықтырушысы сэр Мэтт Бусби, «Селтик» футбол клубының футболшысы Билли МакНилл, «Дерби Каунти» футболшысы Стивен Пирсон, «Селтик» футбол клубының футболшысы Киран Тиерни және «Матервелл» футбол клубының футболшысы Крис Кэдден. Матервелл аймағындағы басқа орта мектептер (қала шегінен тыс жерде болса да) – Невартиллдегі Браннок орта мектебі, Нью-Стивенстондағы Тейлор Р.С. орта мектебі және Овертаундағы Клайд-Вэлли орта мектебі. Ең жақын жеке меншік мектеп – Гамильтон колледжі, Гамильтон, Оңтүстік Ланаркшир. Гаррион академиясының (кейін Клайд Валли орта мектебі) бұрынғы оқушысы Дебора Орр Лондонда жүлделі журналист атанды және бір кезде Уилл Селфке үйленді. Оның жеке естеліктері «Матервелл» (2020, Weidenfeld & Nicolson, ISBN 978 1 4746 1146 6) 1960 жылдардан бастап қаланың оның көзімен көргендей нақты суретін береді.
Қосымша білім беру
Мадэрвеллде "Жаңа Ланаркшир колледжі" деп аталатын жоғары білім беру колледжі бар. Бұл колледж бұрын Дальцелл Драйвтегі "Біздің Анамыздың гимназиясының" жанында орналасқан, бірақ 2009 жылы бұрынғы орнынан шамамен 1 км қашықтықтағы Равенскрейгке көшірілді. Жаңа ғимаратта қазір шамамен 20 000 студент оқып жатыр. Баронс-Грандждегі бұрынғы орын қазір заманауи тұрғын үйлерге қайта жаңартылуда.
Футбол
Мадервелл футбол клубы 1886 жылы құрылған. Аудандағы болат өндірісі тарихына байланысты "Steelmen" (Болаткерлер) деп аталды, олар Фир Парк стадионында өз алаңында Шотландия Премьер-лигасында ойнайды. Аймақтағы көптеген кішігірім клубтар сияқты, Мадервелл Глазгоның "Ескі Фирмасы" – Рейнджерс және Селтик клубтарының тартымдылығына байланысты үлкен жанкүйерлерді тартуда қиындыққа тап болады. Команданың тұрақты үй жанкүйерлерінің саны бес-алты мыңға жуық. Мадервелл – Шотландия футбол лигасы жүйесінің жоғары дивизионындағы ең беделді клубтардың бірі, ол 80-жылдардың ортасынан бері үздіксіз жоғары лигада ойнап келеді. Шотландия футболында "Олд Фирманың" басымдығына байланысты, Мадервеллдің жеңістер тізімі шамалы. Клубтың соңғы маңызды жүлдесі – 1990–91 жылдарғы Шотландия кубогы, онда олар финалда Дунди Юнайтедті 4:3 есебімен жеңді. Мадервелл соңғы маусымдарда бірнеше рет Еуропа лигасына іліккен, көбінесе УЕФА Еуропа лигасының іріктеу кезеңдерінде өнер көрсетеді. Әйгілі Viking Thunder Clap Мадервелл футбол клубында пайда болған және 2014 жылы Еуропа лигасының ойынында Исландияның "Стярнан" клубына берілгені хабарланды.
Жылдамдық жолы
Мадервелл екі аренада мотоцикл жарысын өткізді. 1930 және 1932 жылдары жарыстар Airbles Road-та өтті, ол кейін Clyde Valley Greyhound Track деп аталды, ал 1930 жылғы спидвей жобасы Paragon Speedway деп танылды. Жобаны Глазгодағы White City-ге үнемі қатысатын және «Блантайр тобы» деп белгілі болған драйверлер тобы басқарды. Спидвей 1950 жылы қалаға оралды, Милтон көшесіндегі жаңа салынған Parkneuk Sports Stadium-да. 1950 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін Ланаркшир Иглз ашық жарыстар ұйымдастырды. 1951 жылы Иглз Ұлттық лиганың екінші дивизионында өнер көрсетті, қатарында тәжірибелі, бұрынғы Glasgow Tigers драйверлері Уилл Лоутер мен Джо Краутер болды. Олар 1954 жылғы маусым соңына дейін жұмыс істеді. Басты драйвер 1951 жылы Newcastle Diamonds-тан келген Деррик Клоуз болды, оған Иглздің негізін қалаушы Гордон Макгрегор қолдау көрсетті. Иглз құрамында сонымен қатар Ashfield Лигадан шыққаннан кейін келген австралиялық Кит Гуртнер мен Рон Филлипс та болды. 1953 жылы танымал австралиялық Ноэл Уотсон өз елінде қаза тапты. Дегенмен, «ешуақтан айырмайтын» көзқарасының арқасында жанкүйерлердің сүйіктісі Блуи (Эрик) Скотт болды, ол 1951 жылы Иглз қатарына қосылды. Пионерлік Иглз құрамында Форттан келген Билл Бэйрд болды, ол Шотландияның барлық төрт командасы үшін де жарысқан жалғыз драйвер атанды. Сол кездегі Шотландияның үздік драйверлерінің бірі Томи Миллер 1954 жылы Иглз командасына қосылды, бірақ маусым ортасында Coventry Bees командасына ауысты. 1958 жылы бұрынғы Glasgow Tigers промоутері Иан Хоскинс басшылығымен өткен қысқа маусымда стадиондағы жарыстар аяқталды, бірақ қысқа ғұмырлы ұзақ жол және шағын спидвей жолы 1972 жылы төрт жарыс өткізді – үш ұзақ жолда және біреуі шағын жолда. Деррик Клоуз 1952 жылғы Спидвей әлем чемпионатының финалында Ланаркшир Иглз және Англия атынан өнер көрсетті. Ол 1949 жылы Кен Ле Бретон (Ashfield Giants және Австралия) және 1950 және 1951 жылдары Джек Янг (Edinburgh Monarchs және Австралия) кейін бұл жетістікке қол жеткізген үшінші шотландиялық драйвер болды.
Грейхаунд жарыстары
Мадруэлл қаласында екі тас жол трассасы болған. Біріншісі 1932 жылы ашылып, «Клайд Валли Грейхаунд Трек» деп аталған, ол Эйрблс жолында орналасқан және 1959 жылы жабылды. Екіншісі Милтон көшесіне жақын «Паркнюк» спорт стадионы, 1949 жылы ашылып, 1972 жылы жабылды.
Регби одағы
Dalziel Регби клубы Dalziel Park (бұрын Cleland Estate) стадионында Карфин және Клеленд ауылдарының арасында ойнайды (екеуі де Матервелл қаласына жақын орналасқан).
Велоспорт
Матервеллде және көршілес Стратклайд ауылдық паркінде велосипед жолдары бар. Greenlink велосипед жолы – Стратклайд паркінен Матервелл қаласының орталығына дейінгі тікелей маршрутты қамтамасыз ететін велосипед жолы. Бұл жол 2005 жылы салынған және болашақта Равенскрейгке дейін ұзартылуы мүмкін.
Гольф
Мадервелл қаласында Колвилл Парк гольф клубы орналасқан, ол Джервистон есімінде, бұрын Джервистон үйі болған жерде (ғимараттың қирандылары әлі де аумақта көрініп тұр). Екінші гольф алаңы Dalziel Park қонақ үйі мен гольф клубында орналасқан. Торренс Парк гольф клубы – Ньюартхиллде орналасқан үшінші гольф клубы.
Хоккей
Маддервелл хоккей клубы және Далзиел орта мектебінің бұрынғы түлектері (D. H. S. F. P) әйелдер хоккей клубы – Далзиел паркіндегі синтетикалық жабын хоккей алаңдарында орналасқан хоккей клубтары.
Жеңіл атлетика
Атлетика Мадэрвеллде кең таралған спорт түрі, себебі қалада әртүрлі жерлерде бірнеше атлетика клубы бар. Басты клуб, Мадэрвелл Атлетика Клубы, Стратклид ауылдық паркіндегі Боутхаус спорт залында орналасқан. Соңғы жылдары қаланың шетінде жаңа, жоғары сапалы спорт кешендері салынды, біріншісі Dalziel Park, ал ең жаңасы Ravenscraig Sports Centre. Соңғысында жабық жеңіл атлетика жолы бар. Равенскрейг жаңа қаласындағы спорт кешенінде атлетика жарыстары өткізіледі және ол 2011 жылғы Халықаралық балалар ойындарының маңызды ареналарының бірі болды.
Демалыс
Strathclyde Country Park-та көптеген спорт және демалыс мүмкіндіктері бар, сонымен қатар құс бақылаушылар мен балықшылар үшін арналған орындар да бар. M&D's ойын-сауық паркінен басқа, пикниктерге және серуендеуге танымал орман және шөп алаптары бар. Парктегі қазба жұмыстары археологиялық қызығушылық тудыратын орынды, оның ішінде рим мозаикасын, римдік монша үйін және көпірді (қазіргі уақытта денсаулық және қауіпсіздік себептерімен жабық) ашты. Парк бұрынғы Ботуэллхау кеншілер ауылының орнында салынған. Ауыл тасталып қалғаннан кейін қаланың көп бөлігі суға батқан.
Негізгі оқиғалар
Парк 2014 жылғы Ұлттар Достастығы ойындары мен 2011 жылғы Халықаралық балалар ойындарына арналған алаң болды. Онда екі ойында да триатлон жарысы өтті. Бұрын 1986 жылғы Ұлттар Достастығы ойындарында осы паркте ескек есу жарыстары өткізілген.