Кіріспе

Кристофер Хитченстің 1995 жылғы кітабы «Миссионерлік позиция: Теория мен тәжірибеде Ана Тереза» – 1995 жылы жарық көрген журналист және poleмист Кристофер Хитченстің кітабы. Бұл кітап халықаралық католик діни қауымының негізін қалаушы Ана Терезаның қызметі мен философиясын сынап, оның қайырымдылық әрекеттеріне қатысты басылымдардың пікірлерін күйретеді. Бір сыншының айтуынша, кітаптың негізгі тезисі – «Ана Тереза кедейлерге көмектесуден гөрі, оларды өзінің фундаменталистік католик сенімдерін тарату үшін, азап-қайғының таусылмас көзі ретінде пайдалануға көбірек қызығушылық танытады». Кітаптың көлемі бар болғаны 128 бет.

Өмірбаян

Хиченс "Миссионерлік ұстаным" еңбегін жарияламас бұрын бірнеше рет Ана Тереза тақырыбына тоқталған. 1992 жылы ол "The Nation" газетіндегі тұрақты бағанының бірін оған арнады. 1993 жылы "C SPAN" телеарнасының "Booknotes" бағдарламасына берген сұхбатында ол оны талқылап, халықтың реакциясын атап өтті: "Егер сіз, әсіресе осы елде, қасиеттілік туралы айтсаңыз, адамдар сіз олардан бір нәрсені жеке алып қалғаныңызды сезінеді. Менің қызығушылығым – біз басқа діндердің нанымдарын тайпалық және шарлатандық деп қарастырамыз, бірақ өз нанымдарымызды сынауға батыл болмаймыз". 1994 жылы ол британдық теледидарда 25 минуттық эссеге қатысты. "New York Times" газетінің бір рецензенті бұл шоу басқа журналистерді Калькуттаға барып, өз зерттеулерін жүргізуге шақыруы керек деп ойлады. Ол 1995 жылдың басында "Vanity Fair" журналында тележүргізудегі жұмысы туралы айтты. "Миссионерлік ұстаным" кітабының алғы сөзінде ол бұл әрекеттерді "алғашқы пікірсайыстар", "күрестің" бір бөлігі деп сипаттап, "Миссионерлік ұстаным" телесценарийге қарағанда "шамамен үштен бір бөлікке" ұзартылғанын мәлімдеді. Кітаптың бірінші басылымының артқы жағында кітапты мақтаған бірнеше пікірлермен қатар "New York Press" басылымынан алынған мына сөз келтірілген: "Егер тозақ болса, Хитченс осы кітабы үшін сонда барады".

Кейінгі оқиғалар

2001 жылы Хитченс Вашингтон архиепископтығының Ана Терезаның қасиеттілігін қарастырып жатқан органына қарсы куәлік берді. Ол өзінің рөлін дәстүрлі "шайтанның адвокаты" ретінде сипаттады, оның міндеті кандидаттың қасиеттілігін мұқият тексеру еді. Ана Тереза 2003 жылдың қазан айында мақамына көтерілді. Хитченс бұл оқиғаға орай қазіргі заманғы мақамға көтеру процесінің жылдамдығына күмән келтіріп, оған тағылған кереметтің "көзге ұратын жалғандығын" айтты. Ол оның "кедейлердің досы емес, кедейліктің досы" болғанын және "байлардың ең жаман тобының досы" болғанын мәлімдеді. Ол баспасөзді оның пайдасына жасаған "жүрекжардым, ойсыз және зерттеусіз насихатты" таратуда кінәлады. 2016 жылдың қыркүйек айында ол Калькутталық қасиетті Тереза ретінде қанонизацияланды.

Қабылдау

Лондондық "Кітаптар шолуы" журналында Амит Чодури кітапты мақтап былай деді: "Хиченстің зерттеулері жалғыз және батыл еңбек болды. Кітап өте жақсы жазылған, ирониясымен қатар саналылық пен мейірімділік танытады". Ол портреттің "оны құрметтеушілердің көзқарасында бір өлшемді Тереза ана бейнесіне айналу қаупі бар" екенін айтты және кітапты аяқтағанда Тереза ананың мінезі мен ниеттері туралы көп нәрсе білмейтінін жеткізді. Бруно Мэддокс "Нью-Йорк таймс" газетінде былай деп жазды: "Барлық жақсы кітапшалар сияқты, бұл кітапша да қысқа, құштарлықпен жазылған және ашуға толы". Ол кітаптың аргументтерін "сенімді" деп атап, "тамаша стильмен" жазылғанын баяндады. Католик лигасының президенті Билл Донохью 1996 жылы жарық көрген сын пікірінде: "Егер бұл сөздер мағынасыздық сияқты естілсе, онда олар сондай" деп жазды. Хиченстің жазушы және "провокатор" ретіндегі қабілетін мойындаған Донохью, оның "ғылыми салада жоғары бағаланғанын" және зерттеулерінде "шалаңдық танытқанын" айтты. Донохью "Ана Терезаның сыншыларын ашу" атты кітабын жариялады. Сұхбатында Донохью былай деді: "Хитченс 98 беттен тұратын, ешқандай сілтемелер, библиография немесе авторлық көрсетілмеген, тек 98 беттік негізсіз пікірлерден тұратын кітап жазды, ал менің де кішкентай кітабым бар. Бірақ менің кітабымдағы беттер санынан гөрі сілтемелер көп. Өйткені мен адамдар дереккөздерімді тексерсін деп қалаймын". "Нью-Йорк кітаптар шолуы" бірнеше ай бойы Тереза ана мен Хитченстің көзқарастарына қарама-қайшы бағалар берді. Мюррей Кемптонның "Миссионерлік ұстаным" кітабына жазған шолуында Хитченс "кедейлерге деген махаббаты Тереза ананың олардың жағдайын жақсартуға деген күтімінен немесе тілегінен ерекшеленетінін" жеткізді. Оның эссесі Хиченстің прозасының стиліне ұқсас болды: "Алаяқ Чарльз Китинг оған 1,25 миллион доллар берді – оның өзіне тиесілі емес еді, және ол оған өзінің қарақшылық туының маскировкасы ретінде пайдалануға болатын «жекеленген крест» сыйлады". Ол оны "ақыл-есі дұрыс емес адамдарды" шомылдыру рәсімінен өткізгені үшін және "Мадам Дювалье алтарында қызмет еткені үшін" айыптады. Кемптон Хиченстің еңбегін оның атеизміне қарамастан, протестері "ортодоксалдықтың қатаңдығымен үйлесетін" христианның көзқарасы ретінде қарастырды. "Америка" журналының мәдениет редакторы Джеймс Мартин Тереза ананың "диктаторлардан және басқа да жағымсыз тұлғалардан сыйлық алғанын және емханаларында медициналық қызмет деңгейінің төмен екенін" мойындады. Хиченстің есіміне тоқталмай, ол Кемптонның шолуын "истериялық" деп атап, екі мәселеге назар салды: ол өзі үшін жоғары сапалы медициналық көмек алған, бұл оның орденінің басқа мүшелерінің ықпалымен болған, және оның ордені көрсететін көмек – "бастапқы медициналық көмек" емес, "өлім аузындағыларға жұбаныш пен демеу" берген. Кемптон бұл жағдайды "жамандыққа тіл тигізбеу" деп сипаттады, ал Тереза ана барлық кемшіліктеріне қарамастан, "әрекет етуді" таңдады. Әдебиет сыншысы және синолог Саймон Лейз "Тереза анаға қарсы шабуылдардың бәрі бір ғана қылмысқа тоқталды: ол христиан болуға тырысады, сөздің тура мағынасында" деп жазды. Ол оның "қарақшылардың, миллионерлердің және қылмыскерлердің қонақжайлылығын" қабылдауын Мәсіхтің жағымсыз тұлғалармен қарым-қатынасына теңеді, өлім аузында ол "заманауи әлеуметтік жұмыскердің" қызметінен гөрі Тереза ананың орденінің жұбанышын қалап, жасырын шомылдыру рәсімін "шынайы қамқорлық пен сүйіспеншіліктің белгісі" деп қорғады. Ол журналистердің Тереза анаға деген қарым-қатынасын Мәсіхке түкіріп жатқанмен салыстырды. Лейз Хитченстің кітабында "христиандық туралы көптеген қателер" бар екенін және оны "неке, ажырасу және қайта үйлену мәселелерінде Католик шіркеуінің ұстанымын білмеушілікпен" және "Тереза анаға деген күшті жеккөрушілікпен" айыптады. 1999 жылы "Салон" журналының редакторы Чарльз Тейлор "Миссионерлік ұстаным" кітабын "тамаша" деп атап, "Тереза ананың қасиеттілігі туралы мифті біржола жоюы керек еді" деп жазды.