Кіріспе

Американдық актриса (1939–2019)

Валери Кэтрин Харпер (22 тамыз 1939 – 30 тамыз 2019) – американдық актриса. Ол мансабын Бродвейде биші ретінде бастады, алғаш рет «Лиль Абнер» мюзиклінде қосымша актер ретінде өнер көрсетті. Ол «Мэри Тайлер Мур шоуындағы» Рода Моргенстерн (1970–1977) және оның жеке спин-оффы «Рода» (1974–1978) рөлдерімен ең жақсы есте қалады. «Мэри Тайлер Мур» шоуындағы жұмысы үшін ол комедиялық сериалдағы үздік қосалқы актриса үшін «Primetime Emmy» сыйлығын үш рет алды, ал кейін «Рода» үшін комедиялық сериалдағы үздік басты актриса сыйлығын иеленді. Оның кинодағы рөлдеріне «Фриби және фасоль» (1974) және «Екінші тарау» (1979) фильмдері жатады, екеуі де «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. 1986 жылдан 1987 жылға дейін Харпер «Валери» ситкомында Валери Хоган рөлін ойнады, бірақ екі маусымнан кейін жұмыстан босатылды. Оның кейіпкері өлтірілді, ал шоу «Валеридің отбасы» деп, содан кейін «Хоган отбасы» деп қайта аталды. Харпердің кейіпкерін алмастыру үшін актриса Сэнди Дункан жаңа рөлге шақырылды. Харпер мансабының соңында сахналық жұмысына оралып, бірнеше Бродвей қойылымдарында өнер көрсетті. 2010 жылы ол «Looped» пьесасындағы Таллула Банкхед рөлі үшін «Тони» сыйлығының «Үздік актриса» номинациясына ие болды.

Ерте өмір

Харпер 1939 жылғы 22 тамызда Нью-Йорк штатының Сафферн қаласында Ива Милдред (қыз есімі Макконнелл) мен Говард Дональд Харпердің қызы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі шамдар сатушысы болған; анасы Саскачеван штатының Дальмени қаласында туып өскен, кейін мұғалім болып жұмыс істеп, соңынан медбике болып оқыды. Оның ата-анасы Альбертада үйленгеннен кейін анасы АҚШ-қа көшіп келді. Валерия үш баланың ортаншысы, одан үлкені – сестəрі Лианна, кішісі – інісі Мерилл, ол кейін «Дон» деген есімді алды. 1957 жылы ата-анасы ажырасқаннан кейін, оның әкесінің екінші некесінен Вирджиния есімді жарты әпкесі болды. Ол ата-анасының ұл бала күтіп тұрғанын айтқан. Бірақ ол дүниеге келгеннен кейін оның бірінші және орта есімдері Харпердің әкесі туған күніне қатысқан турнирде жеңіске жеткен теннисшілер Валери Скотт пен Кей Стаммерстен алынған. Ол француз, ағылшыз, ирланд, шотланд және уэльс тегінен шыққан. Харпер өзінің Рода Моргенстерн кейіпкерін итальяндық өгей анасы мен Бродвей мюзикліндегі «Wildcat» биінде бірге билеген Пенни Энн Гринге (нағыз аты Джоанна Гринберг) негізге алған. Ол жекеменшік «Жас мамандар мектебінде» оқыды, ол жерде сыныптастарының арасында Сэл Минео, Тюсдей Уэлд және Кэрол Линли болды. Харпер «Лиль Абнер» фильмінің (1959) түсірілімінде Йокумберри Тоник әйелінің рөлін ойнады. Ол «Докторлар» телесериалының («Zip Guns Can Kill») эпизодында және «Любовь к незнакомому незнакомцу» сериалында эпизодтық рөлдерде ойнап, теледидарға жол ашты. Ол Пол Силлстің «Story Theatre» ансамблінің құрамында болды және сол кездегі күйеуі Ричард Шаал, Линда Лавин және басқалармен бірге Second City тобымен гастрольдік сапарда болды, кейін «Playboy After Dark» эскиздерінде пайда болды. Ол «When You're in Love the Whole World is Jewish» комедиялық LP-жазбасында бірнеше кейіпкерлерді ойнады, соның ішінде танымал «The Ballad of Irving» синглы, оны теледидар хабаршысы Фрэнк Галлоп оқыды. Харпер мен Шаал 1968 жылы Лос-Анджелеске көшіп келді және «Американдық стильдегі махаббат» телесериалының эпизодын бірлесіп жазды. 1970 жылы Лос-Анджелесте театр сахнасында ойнап жүргенде, Харперді кастинг агенті Этель Уайнант байқады және оны Мэри Тайлер Мур шоуындағы Рода Моргенстерн рөліне кастингке шақырды. «Рода» сериалының бірінші маусымы 2009 жылғы 21 сәуірде Shout! Factory компаниясынан DVD форматында шықты. Харпер «Freebie and the Bean» (1974) фильміндегі рөлі үшін «Жылдың жаңа жұлдызы» номинациясында «Алтын глобус» сыйлығына ие болды және 1976 жылы «Маппет шоу» бағдарламасының бірінші маусымында қонақ жұлдызы болды. Харпер 1986 жылы NBC телеарнасының «Валери» сериалында отбасылық аналық Валери Хоган рөлін ойнаған кезде комедиялық жанрға қайта оралды. 1987 жылы NBC және Lorimar продюсерлік компаниясымен жалақы мәселесі бойынша туындаған даудан кейін, ол екінші маусымның соңында сериалдан шығарылды және NBC мен Lorimar компанияларын келісімшартты бұзғаны үшін сотқа берді. NBC-ге қарсы талаптары қабылданбады, бірақ қазылар алқасы Lorimar компаниясының оны қате босатқанын анықтады және оған 1,4 миллион доллар және шоу табысының 12,5% өтемақы төледі. Сериал олсыз жалғасты, кейіпкері экраннан тыс қайтыс болды деп түсіндірілді. 1987 жылы сериал бастапқыда «Валеридің отбасы», содан кейін «Хоган отбасы» деп аталды, өйткені Харпердің орнына оның қарындасы Санди Хоганды ойнаған Сэнди Дункан келді. Харпер әртүрлі телефильмдерде ойнады, соның ішінде Майкл Кристофердің «The Shadow Box» пьесасының қойылымында Мэгги рөлінде, оны Пол Ньюман режиссерлік етті, сондай-ақ «Мелроуз Плейс» (1998) және «Секс және қала» (1999) сериалдарында эпизодтық рөлдерде ойнады.

Кейінгі мансап

Харпер Экрандағы актерлер гильдиясының (SAG) мүшесі болды және 2001 жылы оның президенттігіне үміткер болды, бірақ Мелисса Гилбертке жеңілді. Ол SAG Голливуд директорлар кеңесінде қызмет етті. 2005–2006 жылдары Харпер «Голда Балконы» драмасының АҚШ-тағы ұлттық гастрольдік көрсетілімінде Голда Мейр рөлін ойнады. 2007 жылы осы қойылымның фильмге түсірілген нұсқасы жарық көрді. 2008 жылдың 27 маусымынан 3 тамызына дейін Пасадена ойын үйінде Мэтью Ломбардоның «Looped» пьесасының әлемдік премьерасында Таллула Банкхед рөлінде ойнады. 2009 жылы қойылым Вашингтондағы Arena Stage театрына көшірілді. Содан кейін ол 2010 жылдың ақпанынан сәуірге дейін Бродвейдегі Lyceum театрында көрсетілді, осы рөлі үшін Харпер Тони сыйлығына ие болды. 2013 жылдың қаңтарында басталатын ұлттық гастрольде де рөлін жалғастыру жоспарланған, бірақ денсаулығына байланысты ол бас тартты. 2011 жылы ABC телеарнасының «Үмітсіз әйелдер» сериалында Сьюзан Дельфиноның (Тери Хэтчер) тәтесі Клэр Бреммер рөлін ойнады. 2013 жылдың 4 қыркүйегінде Харпер кәсіби биші Тристан Макмануспен жұптасып, «Жұлдыздармен билеудің» 17-ші маусымына қатысушы ретінде таныстырылды. Олар 2013 жылдың 7 қазанында жобадан шығарылды. Харпер американдық комедиялық «Liza on Demand» веб-телесериалының 2018 жылдың 11 шілдесіндегі «Валентин күні» атты эпизодында Ванда рөлінде пайда болды.

Активизм және қайырымдылық

1970-ші және 1980-ші жылдары Харпер әйелдер бостандық қозғалысына қатысып, Тең Құқықтар Түзетуін жақтады. 1983 жылы Дэннис Уивермен бірге L.I.F.E. (Love Is Feeding Everyone) қайырымдылық қорының негізін қалады, ол Лос-Анджелестегі мыңдаған мұқтаж адамдарды тамақпен қамтамасыз етті.

Ауру және өлім

2009 жылы Харперде өкпе қатерлі ісігі анықталды. 2013 жылдың 6 наурызында ол ауруханада жатқанда жасалған тексерулер оның лептоменгеялық карциноматозға шалдыққан екенін көрсетті – бұл сирек кездесетін жағдай, онда қатерлі ісік жасушалары миды қоршап тұрған қабықшаларға таралады. Ол дәрігерлердің оған үш айға дейін өмір сүруге мүмкіндік бергенін айтты. Ауруның емделмейтін жағдай екеніне қарамастан, дәрігерлер оның прогрессирлеуін тежеу үшін химиотерапия тағайындағанын мәлімдеді. 2014 жылдың сәуірінде Харпер емге жақсы жауап бергенін хабарлады. 2015 жылдың 30 шілдесінде Мейн штатында есінен танып, ауруханаға түсті және одан әрі емделу үшін медициналық эвакуациямен үлкенірек ауруханаға жеткізілді. Кейін ол үйге жіберілді. 2016 жылы Харпердің қатерлі ісігіне ем Седарс-Синай медициналық орталығында жалғасты, және ол режиссер/сценарист Сюзи Сингер Картердің анасы Альцгеймер ауруымен күресіп жатқан тәжірибесіне негізделген «Ана мен қыз» атты қысқаметражды фильмде түсуге мүмкіндік алды. 2017 жылдың қыркүйегінде ол: «Адамдар: «Ол өлімге беттеп барады және бұл тез болады» дейді. Енді үш айдың орнына бес жыл өтті. Мен осымен күресуге тиіспін. Мен бір жол табамын» деді. Ол кезде ол Картермен бірге телесериалды дамытып жатқан. 2019 жылдың шілдесіне қарай ол «көптеген дәрі-дәрмектер мен химиотерапиялық препараттар» режимінде болды және «24 сағаттық күтім» қажеттілігі тудырған «өте қиын физикалық және ауыр жағдайларға» тап болды. Харпер 2019 жылдың 30 тамызында таңертең Лос-Анджелесте қайтыс болды. Валерия Харпер Лос-Анджелестегі Голливуд мәңгілік зиратында жерленген.

Фильмдер

Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1956 Рок, рок, рок! Мейрамдағы биші Қысқартылған 1959 Ли'л Эбнер Луктың әйелі Қысқартылған 1963 Trash Program Әйелі Дауысы, қысқартылған 1969 With a Feminine Touch 1973 Өзі Телефильм 1974 Thursday's Game Энн Мензенте Freebie and the Bean Консуэло «Жыл жаңа жұлдызы» – актриса номинациясы, «Алтын глобус» сыйлығы 1977 Night Terror Кэрол Тернер Телефильм 1979 Chapter Two Фэй Медвик «Үздік қосымша актриса» – «Алтын глобус» сыйлығы номинациясы 1980 Barbara Fun and Games Кэрол Хефферман Телефильм Maggie 1981 The Day the Loving Stopped Норма Даннер 1982 Farrell for the People Элизабет "Лиз" Фаррелл Don't Go to Sleep Лаура 1983 Кейт Бьянчи 1984 Blame It on Rio Карен Холлис 1985 Ханна Эпштейн Телефильм 1987 Strange Voices Линн Гловер 1988 Drop Out Mother Нора Кромвелл Rachel Yoman 1989 Hanna Barbera's 50th: A Yabba Dabba Doo Celebration Өзі 1990 Stolen: One Husband Катерина Слейд 1991 Perry Mason: The Case of the Fatal Fashion Дайан Дрейпер 1993 Өзі 1994 Миссис Дельвеккио 1995 Грейс Венесси 1997 Dog's Best Friend Тауық (дауысы) 2000 Mary and Rhoda Рода Моргенштерн Руссо 2002 Dancing at the Harvest Moon Клэр 2007 Golda's Balcony Голда Мейр 2011 Shiver Одри Алден My Future Boyfriend Бобби Моро Телефильм Fixing Pete Миссис Фридландер Certainty Кэтрин 2014 The Town That Came A Courtin Шарлотт Телефильм 2015 Merry Xmas Mother 7 минуттық қысқа фильм 2016 My Mom and the Girl Норма/Нянни 22 минуттық қысқа фильм Stars in Shorts: No Ordinary Love Ана Merry Xmas бөлімі

Теледидар

Атау Рөл Жазбалары 1963 «Докторлар» миссис Штайнер Эпизод: «Zip-пулялар өлтіре алады» 1970–1977 Рода Моргенстерн 92 эпизод Көмедиялық сериалдағы үздік қосалқы әйел рөлі үшін Primetime Emmy Award сыйлығына ие болды. «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды – Сериал, мини-сериал немесе телефильмдегі үздік қосалқы әйел рөлі. Көмедиялық сериалдағы үздік қосалқы әйел рөлі үшін Primetime Emmy Award сыйлығына ұсынылды. 1971 «Story Theatre» Белгісіз Белгісіз эпизодтар «Махаббат, американдық стиль» Барбара Уоткинс Эпизод: «Махаббат және үй шаруашылығын жүргізуші» Глен Кэмпбелдің жақсы көру сағаты 1 эпизод 1972 «Коломбо» Ив Бэбкок Эпизод: «Ең шешуші ойын» 1972 «The Dick Cavett Show» Өзі 1 эпизод 1973 «The Carol Burnett Show» Өзі 1 эпизод 1974–1978 «Рода» Рода Моргенстерн Жерар 110 эпизод «Алтын глобус» сыйлығы – Телевизиялық сериал (музыкалық немесе комедиялық) Primetime Emmy Award сыйлығы – Көмедиялық сериалдағы үздік жетекші әйел рөлі «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды – Телевизиялық сериал (музыкалық немесе комедиялық) Көмедиялық сериалдағы үздік жетекші әйел рөлі үшін Primetime Emmy Award сыйлығына ұсынылды. 1975 «John Denver Rocky Mountain Christmas» 1975 Телевизиялық арнайы бағдарлама Өзі 1975 «Dean Martin Celebrity Roast» Өзі 1 эпизод 1976 «The Muppet Show» Эпизод: «Valerie Harper» 1976–1977 «Dinah!» Өзі 4 эпизод 1976–1990 «The Tonight Show Starring Johnny Carson» Өзі 8 эпизод 1978–1980 «The Mike Douglas Show» Өзі 7 эпизод 1982 «Fridays» Өзі 1 эпизод 1986 Лорел Петерс 2 эпизод: «Мысыр круизі, 1-бөлім және 2-бөлім» 1986–1987 «Valerie» Валери Хоган 32 эпизод 1989–1990 «The Arsenio Hall Show» Өзі 2 эпизод 1990 «City» Лиз Джанни 13 эпизод 1990 «Late Night with David Letterman» Өзі 1 эпизод 1991 «Mary Tyler Moore: The 20th Anniversary Show» Өзі Телевизиялық арнайы бағдарлама 1994 «Missing Persons» Эллен Хартиг 3 эпизод 1995 «The Late Late Show with Tom Snyder» Өзі 1 эпизод 1995 «The Office» Рита Стоун 6 эпизод 1996–1999 «Touched by an Angel» Кейт Прескотт 2 эпизод: «Flesh and Blood» (1996) және «Full Circle» (1999) 1996–2001 «The Rosie O'Donnell Show» Өзі 6 эпизод 1996 «Promised Land» Молли Арнольд Эпизод: «The Magic Gate» 1998 «Generator» Гоул Әртүрлі дауыс «Melrose Place» Миа Манчини 2 эпизод «Sorcerous Stabber Orphen» Қала тұрғындары Дауыс, эпизод: «The Sword of Baltanders» 1999 «Sex and the City» Уоллис Вайсел Эпизод: «Shortcomings» 2000 «Beggars and Choosers» Белгісіз Эпизод: «Be Careful What You Wish For» «As Told by Ginger» Мэриэллен Дауыс, эпизод: «The Wedding Frame» 2001 «That '70s Show» Паула Эпизод: «Eric's Naughty No no» «Family Law» Джулия Эпизод: «Clemency» «Three Sisters» Мерл Китс 2 эпизод 2002 «The Mary Tyler Moore Reunion» Өзі Телевизиялық арнайы бағдарлама 2003–2004 «Less than Perfect» Джудит 2 эпизод 2005 «Committed» Лили Соломон Эпизод: «The Mother Episode» 2007–2016 «Entertainment Tonight» Өзі 7 эпизод 2008 «The Oprah Winfrey Show» Өзі 1 эпизод 2009 «'Til Death» Барбара Эпизод: «The Courtship of Eddie's Parents» 2011 «Desperate Housewives» Клэр Бреммер Эпизод: «Where Do I Belong» 2011–2012 «Drop Dead Diva» Жюльдік Лесли Сингер 2 эпизод 2011 2013 «The Talk» Өзі 1 эпизод 2013–2018 «The Simpsons» Әртүрлі кейіпкерлер Дауыс, 8 эпизод 2013 «Hot in Cleveland» Энджи Эпизод: «Love Is All Around» «The View» Өзі 2 эпизод «Dancing with the Stars» Өзі (Байқаушы) 6 эпизод 2014–2019 «American Dad!» IHOP Diner / Әртүрлі дауыс, 2 эпизод 2014 «Signed, Sealed, Delivered» Тереза Каподиамонте Қонақ жұлдызы; 2 эпизод: «Time to Start Livin'» және «To Whom It May Concern» 2015 «Melissa & Joey» Тәте Қоян Эпизод: «Thanks But No Thanks» «2 Broke Girls» Нола Эпизод: «And The Great Unwashed» 2016 «Childrens Hospital» Мамма Фиоруччи Эпизод: «Childrens Horsepital»