Жаһандық еврейлердің Израильге қоныс аударуы

Кіріспе

Диаспорадан Израиль жеріне яһудилердің көші-қоны (Алия) – диаспорадан еврейлердің Израиль жеріне немесе тарихи Палестина аймағына, бүгінде Израиль мемлекетінің басты бөлігін құрайтын аймаққа көшіп келуі. Дәстүр бойынша "жоғары көтерілу" (яһудилердің қасиетті Иерусалим қаласына қарай) деп сипатталатын, Израиль жеріне көшу немесе "алия жасау" – сионизмнің ең негізгі принциптерінің бірі. Израиль парламенті 1950 жылы қабылдаған "Қайту заңы" барлық диаспоралық еврейлерге, сондай-ақ олардың балалары мен немерелеріне Израильге көшіп келу және еврейлік идентитігімен байланысты Израиль азаматтығын алу құқығын береді. Тарихының көп бөлігінде көптеген яһудилер Израиль жерінен тыс, диаспорада өмір сүрді, себебі оларға тарихи қақтығыстардың нәтижесінде қуғын-сүргін жасалды, сондай-ақ көптеген қуғын-сүргін мен көшпенділік оқиғалары болды. 19 ғасырдың соңында әлемдегі яһудилердің 99,7%-ы аймақтан тыс жерде өмір сүрді, ал яһудилер Палестина аймағының халқының 2–5%-ын құрады. 1882 жылдан бастап Палестинаға яһудилердің ірікөлден көшіп келуі басталды. 1948 жылы Израиль Тәуелсіздік декларациясы жарияланғалы бері 3 миллионнан астам еврей "алия" жасады. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, Израиль мен Израиль басып алған аумақтарында әлемдегі еврей халқының шамамен 42,9 пайызы тұрады.

Терминология

"Алия" деген еврей сөзі "көтерілу" немесе "жоғарыға бару" дегенді білдіреді. Яһуди дәстүрі бойынша Израиль еліне саяхаттау географиялық және метафизикалық тұрғыдан көтерілу болып саналады. Бір пікір бойынша, географиялық мағынасы түсініксіз мағынадан бұрын пайда болған, себебі Иерусалимге қажылыққа баратын көптеген яһудилер теңіз деңгейінен шамамен 750 метр биіктікте орналасқан қалаға географиялық тұрғыдан көтерілуге тиіс болды. Бұл себепті, ерте раввиндік дәуірде көптеген яһудилер Мысырдың Ніл алқабында және салыстырмалы түрде төмен жатқан Вавилония жазықтарында, немесе кемемен келген Жерорта теңізі бассейнінің бір жерінде тұрған. "Алия" терминінің Палестинаға / Израильге идеологиялық шабыттанған яһудилердің көші-қонын сипаттау үшін кеңінен қолданылуы Артур Руппиннің 1930 жылғы "Soziologie der Juden" еңбегімен байланысты. Алияны сондай-ақ, Арийе Тартакувер сияқты әлеуметтанушылар, мақсатына қарамастан, қоғамдық игілік үшін көші-қон ретінде анықтады. Алия – еврей мәдениетінің маңызды түсінігі және сионизмнің негізгі құрамдас бөлігі. Бұл Израильдің Қайту заңында бекітілген, ол кез келген еврейге (халаха және/немесе Израильдің зайырлы заңы бойынша) және жарамды емес яһудилерге (еврейдің баласы мен немересі, еврейдің жұбайы, еврей баласының жұбайы және еврей немересінің жұбайы) Израильде көші-қон мен қоныстануға, сондай-ақ Израиль азаматтығына заңды құқық береді. "Алия жасаған" адамды олей (еркек, көпше түрі – олим) немесе ола (әйел, көпше түрі – олот) дейді. Көптеген діни яһудилер алияны Уәде етілген жерге оралу деп қабылдайды және оны Құдайдың еврей патриархтары Ыбырайым, Ысқақ және Яқуптың ұрпақтарына берген уәдесінің орындалуы деп санайды. Нахманид (Рамбан) 613 міндетті санағанда алия жасауды қамтиды. Сифре айтуынша, Эрец Исраелде өмір сүрудің мицвасы (бұйрығы) барлық басқа мицвоттар сияқты маңызды. Шмита, егіншілікке арналған демалыс жылы сияқты көптеген мицвоттар бар, оларды тек Израильде ғана орындауға болады. Діни яһудилердің ұрпақтары үшін алия яһуди Мәсіхінің келуімен байланысты болды. Яһудилер "Исраил елін" (Эрец Исраил, ағылшын тілінде Палестина аймағы деп аталады) басқа ұлт өкілдерінің билігінен құтқарып, дүниежүзілік яһудилікті халахи теократияның қолына қайтару үшін Мәсіхтің келуін тіледі. Сионисттік дискурста "алия" (көпше түрі – алиот) термині идеологиялық, эмоционалдық немесе практикалық себептермен ерікті көші-қонды және екінші жағынан, қуғын-сүргінге ұшыраған яһудилердің жаппай қашуын қамтиды. Қазіргі кезде Израиль яһудилерінің басым көпшілігі өздерінің отбасылық тамырларын елден тыс жерлерге жатқызады. Көптеген адамдар басқа елге көшіп барудың орнына Израильде қоныстанған, бірақ олардың көбісі бұрынғы елінен кетуді шеше алмады. Израиль "көшпенділер елі" деп танылса да, ол сонымен қатар, көбінесе, босқындар елі, соның ішінде ішкі босқындар. Израиль азаматтары палестиндік мұраға ие, Израильдің басып алған аумақтарында туған және палестиндік жеке куәліктері бар адамдарға үйленген жағдайда, олар өздерінің жұбайларымен бірге өмір сүру және саяхаттау үшін Израильде тұру құқығынан бас тартуы керек.

The Hebrew word aliyah means "ascent" or "going up". Jewish tradition views traveling to the Land of Israel as an ascent, both geographically and metaphysically. In one opinion, the geographical sense preceded the metaphorical one, as most Jews going on pilgrimage to Jerusalem, which is situated at approximately 750 meters (2,500 feet) above sea level, had to climb to a higher geographic elevation. The reason is that many Jews in early rabbinic times used to live either in Egypt's Nile Delta and on the plains of Babylonia, which lay relatively low; or somewhere in the Mediterranean Basin, from where they arrived by ship. Widespread use of the term Aliyah to describe ideologically inspired Jewish immigration to Palestine / Israel is due to Arthur Ruppin's 1930 work Soziologie der Juden. Aliyah has also been defined, by sociologists such as Aryeh Tartakower, as immigration for the good of the community, regardless of the destination. Aliyah is an important Jewish cultural concept and a fundamental component of Zionism. It is enshrined in Israel's Law of Return, which accords any Jew (deemed as such by halakha and/or Israeli secular law) and eligible non Jews (a child and a grandchild of a Jew, the spouse of a Jew, the spouse of a child of a Jew and the spouse of a grandchild of a Jew), the legal right to assisted immigration and settlement in Israel, as well as Israeli citizenship. Someone who "makes aliyah" is called an oleh (m.; pl. olim) or olah (f.; pl. olot). Many religious Jews espouse aliyah as a return to the Promised land, and regard it as the fulfillment of God's biblical promise to the descendants of the Hebrew patriarchs Abraham, Isaac, and Jacob. Nachmanides (the Ramban) includes making aliyah in his enumeration of the 613 commandments. Sifre says that the mitzvah (commandment) of living in Eretz Yisrael is as important as all the other mitzvot put together. There are many mitzvot such as shmita, the sabbatical year for farming, which can only be performed in Israel. For generations of religious Jews, aliyah was associated with the coming of the Jewish Messiah. Jews prayed for their Messiah to come, who was to redeem the "Land of Israel" (Eretz Yisrael, commonly known in English as the region of Palestine) from gentile rule and return world Jewry to the land under a Halachic theocracy. In Zionist discourse, the term aliyah (plural aliyot) includes both voluntary immigration for ideological, emotional, or practical reasons and, on the other hand, mass flight of persecuted populations of Jews. The vast majority of Israeli Jews today trace their family's recent roots to outside the country. While many have actively chosen to settle in Israel rather than some other country, many had little or no choice about leaving their previous home countries. While Israel is commonly recognized as "a country of immigrants", it is also, in large measure, a country of refugees, including internal refugees. Israeli citizens who marry individuals of Palestinian heritage, born within the Israeli occupied territories and carrying Palestinian IDs, must renounce Israeli residency themselves in order to live and travel together with their spouses.

Киелі кітап

Еврей Киелі кітабында Ыбырайым атасы отбасымен және оның ізбасарларымен шамамен б.з.д. 1800 жылы Қанаан еліне келгені айтылады. Оның немересі Жақып отбасымен Мысырға барып, бірнеше ғасырдан кейін израильдіктер Мұса мен Ешуа басшылығымен Қанаанға қайтып оралды, шамамен б.з.д. 1300 жылы оған кірді.

Ежелгі дәуір

Сионисттік тарихнамада Бальфур декларациясынан кейін және "Үшінші алияның" басталуынан кейін "Бірінші алия" және "Екінші алия" бастапқыда Езра-Нехемия кітабында сипатталған екі Киелі кітаптағы "Сионға оралу" – Зеруббабел басқарған "Бірінші алия" және шамамен 80 жылдан кейін Езра мен Нехемия басқарған "Екінші алия" деп аталатын. Яһуда патшалығының құлауынан және яһуди халқының Бабылға жер аударылуынан кейін бірнеше онжылдықтар өткен соң, шамамен 50 000 яһуди 538 жылғы Кирдің жарлығымен Сионға оралды. 459 жылы яһуди дін қызметкері және жазушы Езра Бабылда тұтқынға алынған яһудилерді Иерусалимге қайтарып әкелді. Тіпті, оралмаған яһудилер де балаларына Яшув Цадик және Яелияху сияқты есімдер берді, бұл олардың оралуға деген құштарлығын көрсетті. Яһудилер Екінші ғибадатхана кезеңі бойына Израиль еліне оралды. Ұлы Ирод та алияны қолдады және оралғандарға Бас діни қызметкер сияқты маңызды лауазымдар берді. Кейінгі антикалық дәуірде раввиндік білімнің екі орталығы – Вавилон және Израиль елі болды. Аморайлар дәуірінде көптеген вавилондық яһудилер Израиль еліне көшіп келіп, раввиндер мен басшылар ретінде ондағы өмірге өз үлесін қосты.

Орта ғасырлар

Х ғасырда, көбінесе парсылық үкімшілік астында өмір сүрген қараит яһуди қауымының басшылары, өзінің ізбасарларын Ерец Исраельге қоныстануға шақырды. Қараиттар Иерусалимде Қидрон аңғарының батыс беткейінде жеке аудандарын құрды. Осы кезеңде, түрлі елдерден Иерусалимге яһудилердің қажылық сапарларына көптеген дәлелдер бар, әсіресе Тишрей айында, Суккот мерекесінің шамасында. Израиль жеріне көшіп келген яһудилердің саны 13-19 ғасырлар аралығында едәуір артты, негізінен Еуропадағы яһудилердің әлеуметтік статусының төмендеуіне және діни қуғын-сүргіннің күшеюіне байланысты. Англиядан (1290), Франциядан (1391), Австриядан (1421) және Испаниядан (1492 жылғы Альгамбра жарлығы) яһудилерді қууды көптеген адамдар азаттыққа жақындаудың белгісі деп қарады және осы кезеңдегі мессиандық рухта үлкен рөл атқарды. Франция, Италия, германдық мемлекеттер, Польша, Ресей және Солтүстік Африкадағы яһудилер арасында мессиандық ынтаның қайта жандануы да алияны ынталандырды. Яһуди Мәсіхінің жақын арада келуіне, жер аударылғандардың жиналуына және Израиль мемлекетінің қайта құрылуына сену, көптеген адамдарды басқа мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, Израиль жеріне қауіпті сапарға шығуға мәжбүр етті. Палестинаға сионистік қозғалысқа дейінгі қоныстану әртүрлі деңгейде табысқа жетті. Мысалы, 1210 жылғы «үш жүз раввиннің алиясы» мен олардың ұрпақтарының тағдыры туралы көп мәлімет жоқ. 1229 жылы крестшілердің басып кіруінен кейін, мұсылмандардың 1291 жылы оларды қууы салдарынан болған қанды оқиғалардан аза ғана адам тірі қалды деп есептеледі. 1453 жылы Византия империясы құлағаннан кейін және яһудилердің Испаниядан (1492) және Португалиядан (1498) қуылғаннан кейін көптеген яһудилер Киелі жерге келді. Хмельницкий көтерілісі кезіндегі қастандықтардан қашқан украиндық яһудилардың бір бөлігі де Киелі жерге қоныстанды. Содан кейін, 18-шы және 19-шы ғасырдың басында түрлі каббала және хасидтік раввиндердің, Вильня Гаонының және Чаттам Софердің шәкірттерінің мыңдаған ізбасарларының көшіп келуі Иерусалим, Тиберия, Хеброн және Сафед қалаларындағы яһуди халқының санын едәуір арттырды.

In the 10th century, leaders of the Karaite Jewish community, mostly living under Persian rule, urged their followers to settle in Eretz Yisrael. The Karaites established their own quarter in Jerusalem, on the western slope of the Kidron Valley. During this period, there is abundant evidence of pilgrimages to Jerusalem by Jews from various countries, mainly in the month of Tishrei, around the time of the Sukkot holiday. The number of Jews migrating to the land of Israel rose significantly between the 13th and 19th centuries, mainly due to a general decline in the status of Jews across Europe and an increase in religious persecution. The expulsion of Jews from England (1290), France (1391), Austria (1421), and Spain (the Alhambra decree of 1492) were seen by many as a sign of approaching redemption and contributed greatly to the messianic spirit of the time. Aliyah was also spurred during this period by the resurgence of messianic fervor among the Jews of France, Italy, the Germanic states, Poland, Russia, and North Africa. The belief in the imminent coming of the Jewish Messiah, the ingathering of the exiles and the re establishment of the kingdom of Israel encouraged many who had few other options to make the perilous journey to the land of Israel. Pre Zionist resettlement in Palestine met with various degrees of success. For example, little is known of the fate of the 1210 "aliyah of the three hundred rabbis" and their descendants. It is thought that few survived the bloody upheavals caused by the Crusader invasion in 1229 and their subsequent expulsion by the Muslims in 1291. After the fall of the Byzantine Empire in 1453 and the expulsion of Jews from Spain (1492) and Portugal (1498), many Jews made their way to the Holy Land. Some Ukrainian Jewish refugees fleeing the pogroms of the Khmelnytsky Uprising of the mid 17th century also settled in the Holy Land. Then the immigration in the 18th and early 19th centuries of thousands of followers of various Kabbalist and Hassidic rabbis, as well as the disciples of the Vilna Gaon and the disciples of the Chattam Sofer, added considerably to the Jewish populations in Jerusalem, Tiberias, Hebron, and Safed.

19 ғасыр

Вильня Гаонының мессиандық армандары, сионистік қозғалысқа дейінгі ең ірі көші-қон толқындарының біріне түрткіс берді. 1808 жылы Гаонның Перушим деп аталатын жүздеген шәкірттері Тиберия мен Сафедке қоныстанды, ал кейіннен Иерусалимдегі Ескі Ишувтың ядросын құрады. Бұл, Персия мен Марокко, Йемен және Ресей сияқты қашықтығы әртүрлі елдерден мыңдаған еврейлердің Палестинаға 19 ғасырдың басында, яғни онжылдығынан бастап көшіп келуінің үлкен бір бөлігі болды. 1832 жылы Мұхаммед Әлидің Египетті басып алуынан кейін одан да көп адамдар Палестинаға қоныс аударды. Барлығының да еврей күнтізбесі бойынша 5600 жылға, христиан күнтізбесі бойынша 1840 жылға Мәсіхтің келуіне үміттенгендігінен туды. Бұл қозғалыс Арие Моргенштерннің «Құтқаруды жеделдету» (Hastening Redemption) еңбегінде жазылған. Сонымен қатар, британдық мистик Лоренс Олифант сияқты, Солтүстік Палестинаны жалға алып, еврейлерді сол жерге қоныстандыруға тырысқандар да болды (1879). Палестинаға еврейлердің көшіп келуі 1839 жылғы Танзимат реформаларынан кейін күш алды; 1840 жыл мен 1880 жыл аралығында Палестинадағы еврей халқы 9 000-нан 23 000-ға дейін өсті.

Сионисттік алия (1882 жылдан бастап)

Сионист тарихында 1882 жылы Ресейден келген билуимдермен басталған әртүрлі алия толқындары иммигранттардың келген күні мен елдері бойынша жіктеледі. XIX ғасырдың соңында әлемдегі яһудилердің 99,7%-ы аймақтан тыс жерде өмір сүрді, яһудилер Палестина аймағының халқының 2–5%-ын құрады. XIX ғасырға дейінгі диаспоралық яһудилердің Израиль жеріне шағын көлемде оралуы Алдын ала заманауи Алия деп сипатталады. Сионизмнің XIX ғасырдың соңында пайда болғаннан бері, алияның жақтаушылары еврей босқындарының Османдық Палестинаға, Мандатты Палестинаға және Израиль мемлекетіне қоныстануына көмектесуге тырысты. Алияның тарихи толқындарының кезеңделуі алғаш рет 1917 жылғы Балфур декларациясынан кейін жарияланды, бұл Езра-Нехемияда сипатталған «Киелі кітаптағы» Бірінші Алия және Екінші Алиямен салыстырғанда «Үшінші Алия» деп аталатын үлкен көші-қон толқынының басталуын күтуді тудырды. Келесі екі жылда сионист әдебиетіндегі талқылау бұл екі алдыңғы толқынды 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы заманауи көші-қон толқындарына қатысты өзгертіп баяндады. Қазіргі заманғы конвенция бойынша бұл кезеңдерді алғаш рет 1919 жылдың қазанында Йосеф Хайм Бреннер жариялады. 1930 және 1940 жылдары сионист тарихшылары Палестинаға көші-қонның келесі кезеңдерін әртүрлі фазаларға бөліп қарастыра бастады, бұл «алия мен сионисттік жобаның ерекше ерекшеліктерін жасады және болжады». Қазіргі таңда қабылданған бес толқындық кезеңделуді алғаш рет 1944 жылы социолог Дэвид Гуревич еврей тілінде «Палестинаның еврей халқы: көші-қон, демографиялық құрылым және табиғи өсім: Османдық Палестинаға Бірінші және Екінші Алия, содан кейін Мандатты Палестинаға Үшінші, Төртінші және Бесінші Алия» атты еңбегінде жариялады.

Османдық Палестина (18811914)

1881–1910 жылдар аралығында Ресейдегі еврейлерге жасалған қатты қуғын-сүргін үлкен эмиграция толқынына әкелді. Осы кезде Шығыс Еуропалық яһудилердің шағын бөлігі ғана сионизмді қабылдағандықтан, 1881 мен 1914 жылдар аралығында 30–40 мыңдай эмигрант Османдық Палестинаға барып, ал бір жарым миллионнан астам орыс яһудилері мен 300 мың Австрия-Мажарстаннан Солтүстік Америкаға жетті. Көпшілігі Ховвей Сион және Билу қозғалыстарының мүшелері болып, Ресей империясынан келді, ал Йеменнен келгендердің саны аз болды. Олар көптеген шаруашылық қауымдастықтар құрды. Осы адамдар құрған қалалардың ішінде Петах-Тиква (1878 жылы), Ришон-Ле-Цион, Рош-Пинна және Зихрон-Яаков бар. 1882 жылы Йемен яһудилері Иерусалимнің Ескі қаласының қабырғаларының оңтүстік-шығысында, Зәйтүн тауының етегінде орналасқан Силуан араб ауылына қоныстанды. Курд яһудилері 1895 жылдан бастап Иерусалимде қоныстанды.

Екінші алия (19041914)

1904 және 1914 жылдар аралығында 35–40 мың еврей Осман Палестинасына көшіп келді. Олардың көп бөлігі Ресей империясынан, әсіресе Шығыс Еуропадағы қоныс аумағынан келді. Румыния және Болгария сияқты Шығыс Еуропаның басқа елдерінен де еврейлер қосылды. Шығыс Еуропадан еврейлердің көшіп кетуінің басты себебі – ондағы қарауға қатысты зорлық-зомбылық пен антисемитизмнің күшеюі болды. Алайда, Кавказ тауларынан, сондай-ақ Йемен, Иран және Аргентина сияқты елдерден де еврейлер келді. Осы кезеңдегі Шығыс Еуропалық еврей иммигранттары социалистік идеялардың ықпалында болып, 1909 жылы алғашқы кибуц – Дегания Алефті құрды және өсіп келе жатқан арабтардың қарсылығына тойтарыс беру үшін, еврей қауымдарын араб шабуылдарынан қорғау мақсатында Хашомер сияқты өздік қорғаныс ұйымдарын құрды. 1909 жылы Яффа қаласының жанында салынған Ахузат-Байит жаңа шағын қаласы кейін Тель-Авив қаласына айналды. Осы кезеңде тәуелсіз ұлттық мемлекеттің негіздері қаланды: ежелгі ұлттық тіл – еврей тілі қайтадан қолданысқа енгізіліп, сөйлеу тілі ретінде жаңғыртылды; еврей тілінде газеттер мен әдебиет жарық көрді, саяси партиялар мен жұмысшы ұйымдары құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Екінші Алия кезеңін тоқтатты. Бұл кезеңде келгендердің жартысынан астамы елден шығып кеткен деп есептеледі; Бен-Гурион он адамның тоғызы кеткенін айтты.

Үшінші алия (1919-1923)

1919-1923 жылдар аралығында 40 мың яһуди, көбінесе Шығыс Еуропадан, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін келді. Палестинаны британдықтардың оккупациялауы және британдық мандаттың құрылуы Балфур декларациясындағы уәделерді іске асыруға жағдай жасады. Көптеген яһуди иммигранттары идеологиялық көзқарастағы, ауыл шаруашылығында тәлім алған және дербес экономика құруға қабілетті «халуцим» деп аталатын пионерлер болды. Британдық әкімшілігі белгілеген иммиграция квоталарына қарамастан, осы кезеңнің соңына қарай еврей халқының саны 90 мыңға жетті. Йезрел аңғары мен Хефер жазығындағы батпақтар кептіріліп, егістік жерлерге айналдырылды. «Хистадрут» (Жалпы еңбек федерациясы), сайланған ассамблея, ұлттық кеңес және Израиль қорғаныс күштерінің алдағысы – «Хагана» сияқты қосымша ұлттық институттар құрылды.

Төртінші алия (1924-1929)

1924 және 1929 жылдар аралығында 82 000 яһуди келді, олардың көпшілігі Польшада және Еуропаның басқа елдерінде антисемитизмнің күшеюіне байланысты болды. Яһуди иммигранттарының басым бөлігі Еуропадан, әсіресе Польшадан, Кеңес Одағынан, Румыниядан және Литвадан келді, бірақ шамамен 12 пайызы Азиядан, көбінесе Йемен мен Ирактан келді. АҚШ-тың иммиграциялық квоталары яһудилердің кіруіне кедергі келтірді. Олардың арасында өсіп келе жатқан қалаларға көшіп, шағын бизнестер мен жеңіл өнеркәсіптер құрған көптеген орта таптық отбасылар болды. Бұл топтың шамамен 23 000 адамы елден шығып кетті.

Бесінші алия (1929-1939 жж.)

1929 және 1939 жылдар аралығында Германияда нацизмнің күшеуімен 250 мың иммигранттың жаңа толқыны келді; олардың көпшілігі, 174 мың адам 1933 және 1936 жылдар аралығында келді. Содан кейін британдықтардың иммиграцияға қатысты шектеулері иммиграцияны жасырын және заңсыз етті, бұл Aliyah Bet деп аталды. Бесінші Алия тағы да толығымен Еуропадан, көбінесе Орталық Еуропадан (әсіресе Польшадан, Германиядан, Австриядан және Чехословакиядан), сондай-ақ Грекиядан келді. Кейбір еврей иммигранттары Түркия, Иран және Йемен сияқты басқа елдерден де келді. Бесінші Алияда Германиядан келген көптеген маман, дәрігерлер, заңгерлер мен профессорлар болды. Босқын сәулетшілер мен музыканттар Баухаус стилін енгізді (Тель-Авивтің «Ақ қаласында» Баухаус элементтері күшті болған халықаралық стильдегі сәулеттің ең көп шоғырланған жері бар) және Палестина филармониялық оркестрін құрды. Хайфа портын және оның мұнай өңдеу зауыттарын аяқтаумен, негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын экономикаға маңызды өнеркәсіп саласы қосылды. 1940 жылға қарай еврей халқының саны 450 000-ға жетті. Сонымен қатар, осы кезеңде арабтар мен еврейлер арасындағы шиеленіс күшейді, 1929 жылы еврейлерге қарсы арабтардың көтерілісіне әкелді, оның салдарынан көптеген адам қаза тапты және Хеброн қаласындағы еврей қауымы құлдырады. Бұл 1936-1939 жылдардағы «Ұлы көтеріліс» кезінде одан әрі зорлық-зомбылыққа ұласты. Араб және еврей қауымдастықтары арасындағы үнемі күшейіп келе жатқан шиеленіске және Екінші дүниежүзілік соғыстың басында британдықтардың алдында тұрған міндеттемелерге жауап ретінде британдықтар 1939 жылғы Ақ кітапты жариялады, ол еврей иммиграциясын бес жылға 75 000 адаммен шектеді. Бұл Палестинада салыстырмалы түрде бейбіт сегіз жылды қамтамасыз етті, ал Еуропада Холокост орын алды. Нацистер билікке келгеннен кейін көп ұзамай, еврей агенттігімен Хаавара, яки «Көшіру» келісімін жасасты, оған сәйкес 50 мың неміс еврейі және олардың 100 миллион долларлық мүлкі Палестинаға көшірілді.

Between 1929 and 1939, with the rise of Nazism in Germany, a new wave of 250,000 immigrants arrived; the majority of these, 174,000, arrived between 1933 and 1936, after which increasing restrictions on immigration by the British made immigration clandestine and illegal, called Aliyah Bet. The Fifth Aliyah was again driven almost entirely from Europe, mostly from Central Europe (particularly from Poland, Germany, Austria, and Czechoslovakia), but also from Greece. Some Jewish immigrants also came from other countries such as Turkey, Iran, and Yemen. The Fifth Aliyah contained large numbers of professionals, doctors, lawyers, and professors, from Germany. Refugee architects and musicians introduced the Bauhaus style (the White City of Tel Aviv has the highest concentration of International Style architecture in the world with a strong element of Bauhaus) and founded the Palestine Philharmonic Orchestra. With the completion of the port at Haifa and its oil refineries, significant industry was added to the predominantly agricultural economy. The Jewish population reached 450,000 by 1940. At the same time, tensions between Arabs and Jews grew during this period, leading to a series of Arab riots against the Jews in 1929 that left many dead and resulted in the depopulation of the Jewish community in Hebron. This was followed by more violence during the "Great Uprising" of 1936–1939. In response to the ever increasing tension between the Arabic and Jewish communities married with the various commitments the British faced at the dawn of World War II, the British issued the White Paper of 1939, which severely restricted Jewish immigration to 75,000 people for five years. This served to create a relatively peaceful eight years in Palestine while the Holocaust unfolded in Europe. Shortly after their rise to power, the Nazis negotiated the Ha'avara or "Transfer" Agreement with the Jewish Agency under which 50,000 German Jews and $100 million worth of their assets would be moved to Palestine.

Алия Бет: Заңсыз көші-қон (19331948)

Британ үкіметі еврей иммиграциясын мандаттық Палестинаға квоталармен шектеді, ал Германияда нацизм билікке келгеннен кейін мандаттық Палестинаға заңсыз иммиграция басталды. Бұл заңсыз иммиграция "Алия Бет" ("екінші көші-қон") немесе Хаапала деп белгілі болды және оны Мосад Леалия Бет, сондай-ақ Иргун ұйымдастырды. Көші-қон көбінесе теңіз арқылы, ал аздаған бөлігі Ирак және Сирия арқылы құрлықпен жүзеге асырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және содан кейінгі тәуелсіздікке дейінгі жылдары Алия Бет Палестинаға еврейлердің басты көшіп келу жолы болды. Соғыстан кейін, бұрынғы партизандық отрядтары мен геттодағы күрескерлердің "Бриха" ("Қашқындар") атты ұйымы, негізінен Польша арқылы Шығыс Еуропадан еврейлерді жасыра әкеумен айналысты. 1946 жылы Польша – Шығыс блогының бірден-бір мемлекеті, виза немесе шығуға рұқсатсыз Палестинаға еврейлердің тегін алия жасауына мүмкіндік берді. Ал Сталин, Ялта конференциясында одақтастар келіскендей, совет еврейлерін КСРО-ға күштеп қайтарды. Қашқындар Италия порттарына жіберілді, одан Палестинаға аттанды. "Президент Уорфилд" (кейін "Exodus" деп аталған) кемесімен француздық Сет портынан 4500-ден астам адам аман қалды. Британдықтар оларды Хайфадан Францияға қайтарып, Гамбургке жағалауға шығарды. Британдықтардың заңсыз иммиграцияны тоқтатуға жасаған барлық күш-жігеріне қарамастан, 14 жылдық қызмет ішінде 110 000 еврей Палестинаға көшіп келді. 1945 жылы 6 миллион еврейдің қаза тапқаны туралы хабарлар Палестинадағы көптеген еврейлерді Британ мандатына ашық қарсы шығуға итермеледі, ал Холокосттан аман қалғандардың көп саны алияға қосылғандықтан заңсыз иммиграция қарқыны күрт өсті.

Ертедегі мемлекет болу (1948-1960 жж.)

1948 жылғы мамырдан кейінгі жылдары Израильге көшіп келу. 1948 жылғы мамырдан кейін Израильдің Тәуелсіздік жариялауы. 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1948-53 жылдары Шығыс Еуропадан: Румыния 176 781 359 547 041 406 253 712 611 227 12 Польша 287 884 733 125 071 252 926 422 510 420 8 Болгария 150 912 000 81 000 114 246 135 938 061 Чехословакия 211 515 685 263 150 241 018 247 Венгрия 346 368 422 302 102 213 322 413 986 Совет Одағы 1175 323 026 186 891 982 168 126 Югославия 412 624 704 275 728 814 769 7 Барысы 7243 610 916 178 722 467 294 880 110 931 303 7 Басқа Еуропа: Германия 142 253 291 439 662 142 100 909 4 Франция 640 165 311 655 482 271 174 350 Австрия 395 161 874 623 376 453 113 Ұлыбритания 501 756 581 302 233 140 251 3 Грекия 175 136 434 312 246 712 121 Италия 530 501 242 142 953 715 47 Нидерланды 188 367 265 282 112 951 309 Бельгия 615 297 196 514 412 03 Барысы 3851 122 035 078 248 798 264 925 250 Азия: Ирак 151 708 316 278 816 186 837 512 275 4 Йемен 270 354 229 203 588 892 645 598 Түркия 436 226 295 232 312 282 712 203 469 Иран 431 778 119 351 104 848 561 096 307 56 Әзірбайжан 263 619 032 835 583 247 Үндістан 128 561 105 364 496 503 036 Қытай 644 120 731 685 160 241 2 Басқа 196 693 163 423 019 739 58 Барысы 4702 713 055 852 110 266 764 832 782 246 460 Африка: Тунис 682 117 353 372 534 142 548 606 344 67 Ливия 106 414 352 881 865 341 146 224 321 38 Марокко 498 077 705 031 299 020 771 Египет 726 871 542 086 125 110 411 880 0 Алжир 506 272 928 495 4 Оңтүстік Африка 178 217 154 351 133 628 Басқа 382 563 940 5 Барысы 8063 395 722 534 220 117 100 824 987 108 163 Белгісіз 138 271 094 217 421 901 948 820 301 80 Барлық елдер 10287 924 318 316 940 517 390 123 375 103 477 230 90

Алия Беттен кейін жеке алияларды саноо немесе атау процесі тоқтады, бірақ көші-қон тоқтаған жоқ. 1948 жылдан 1951 жылға дейін Холокосттан кейінгі Еуропадан және араб және мұсылман әлемінен еврейлердің үлкен толқыны келді. Үш жарым жылдың ішінде Израильдің еврей халқы, мемлекет құрылған кезде 650 мың адамды құрады, шамамен 688 мың иммигранттың келуімен екі еседен астамға өсті. 1949 жылы бір жылда 249 954 еврей Израильге келді. Көптеген басқалары Маабаротта қалды, өйткені олар біртіндеп тұрақты қалалар мен қалаларға айналды, олар даму қалалары деп аталды немесе олар қосылған қалалардың маңы ретінде сіңірілді, ал қалаштағы тұрғын үйлер тұрақты тұрғын үйлермен ауыстырылды. 1950 жылдардың басында иммиграция толқыны басылып, эмиграция өсті; ақыр соңында, келесі жылдары иммигранттардың 10% -ы Израильден басқа елдерге кетеді. 1953 жылы Израильге айына орта есеппен 1200 адам көшіп келеді, ал эмиграция айына орта есеппен 700 адам. Жаппай көші-қон кезеңінің аяқталуы Израильге әлі де транзиттік лагерьлерде тұратын көшіп келушілерді тез арада сіңіруге мүмкіндік берді. Израиль үкіметі иммигранттарды орналастыру үшін 260 жаңа елді мекен мен 78 000 тұрғын үй құрылысын салды, ал 1950 жылдардың ортасына қарай олардың барлығы дерлік тұрақты тұрғын үйде болды. Соңғы ма'абарот 1963 жылы жабылды. 1950 жылдардың ортасында Солтүстік Африка елдері Марокко, Тунис, Алжир және Мысырдан иммиграцияның кішігірім толқыны басталды, олардың көбі ұлтшылдық күрес кезінде болды. 1952 - 1964 жылдары Солтүстік Африкадан 240 000-ға жуық яһуди Израильге келді. Бұл кезеңде Еуропа, Иран, Үндістан және Латын Америкасы сияқты басқа жерлерден кіші, бірақ елеулі санда адамдар келді. Израиль мемлекетінің құрылуынан бастап Израиль үшін еврей агенттігі диаспорадағы алия үшін жауапты ұйым ретінде мандатталды.

Араб елдерінен

1948 жылдан бастап 1970 жылдардың басына дейін әртүрлі араб елдерінен шамамен 900 000 араб елдерінде тұратын еврейлер кетіп, қашып кетті немесе қуылды, олардың шамамен 650 000-ы Израильге қоныс аударды. "Сырмалы кілем" операциясы (1949–1950) кезінде Йемен еврейлерінің дерлік барлық қауымы (шамамен 49 000 адам) Израильге көшіп келді. Оның тағы бір аты – "Бүркіт қанатымен" операциясы (ивритше כנפי נשרים, Канфей Нешарим), бұл атау "Шығу" кітабының 19:4 аятынан және "Ишая" кітабының 40:31 аятынан шабыттанды: "Египеттіктерге Мен не істегенімді, сіз көрдіңіздер, және сіздерді бүркіт қанатында алып, Менің жаныма әкелдім", және "Күткендер күш-қуатын жаңартады, бүркіттей қанаттанып биікке көтеріледі, жүгіріп шаршамайды, жүріп қажымайды". "Езра мен Нехемия" операциясы аясында 120 000-ға жуық ирактық еврейлер Израильге әуемен жеткізілді.

Ираннан

Израиль құрылғаннан кейін, ирандық еврейлердің шамамен үштен бірі, олардың көп бөлігі жағдайы төмендер, Израильге көшті, ал Ираннан көші-қон келесі онжылдықтар бойына жалғасты. 1948 және 1978 жылдар аралығында шамамен 70 000 ирандық еврей Израильге көшті. 1979 жылғы Ислам революциясынан кейін, ирандық еврей қауымының көпшілігі елден шығып кетті, соның салдарынан 20 000-ға жуық ирандық еврей Израильге көшті. Көптеген ирандық еврейлер АҚШ-та (әсіресе Нью-Йорк және Лос-Анджелесте) қоныс тепті.

Эфиопиядан

Эфиопиядан алғашқы ірі көші-қон толқыны 1970 жылдардың ортасында басталды. "Мұса операциясы" деп аталатын үлкен әуе көлігі 1984 жылдың 18 қарашасында эфиопиялық яһудилерді Израильге әкелуді бастап, 1985 жылдың 5 қаңтарында аяқталды. Осы алты апта ішінде 6500-8000 эфиопиялық яһуди Суданнан Израильге ұшырылды. Суданға жол бойында немесе Суданның босқындар лагерьлерінде шамамен 2000-4000 яһуди қаза тапты. 1991 жылы "Соломон операциясы" іске қосылып, Эфиопияның Бета Исраэль яһудилері Израильге жеткізілді. Бір күні, 24 мамырда, 34 ұшақ Аддис-Абебаға қонды және Эфиопиядан 14 325 яһудиді Израильге әкелді. Осы уақыттан бері эфиопиялық яһудилер Израильге көшіп келуді жалғастырып келеді, бүгінде эфиопиялық израильдіктердің саны 100 мыңнан асып түсті.

Румыниядан

Соғыстан кейін Румынияда Еуропадағы екінші ірі еврей халқы болды, шамамен 350 000 немесе одан да көп. 1949 жылы соғыс аяқталғаннан бері 118 939 румыниялық еврей Израильге эмиграция жасады. 1950 жылдары румыниялық еврейлер Америкалық еврейлік бірлескен тарату комитетінің көмегімен Израильге өз ынталарымен 8000 лейге (шамамен 420 доллар) «сатылды» немесе «айырбасталды». Бұл еврейлердің бағасы көбінесе олардың «құндылығына» қарай өзгеріп отырды. Бұл практика 1965 жылдан бастап Румынияның коммунистік басшысы Николае Чаушеску кезінде де, бірақ бәсеңдеп жалғасты. 1950 жылдары Батыс Германия да Румынияның бір бөлігі немістері үшін Румынияға ақша төледі. Яһудилер сияқты (екеуі де «бір ұлттың азаматтары» ретінде қарастырылды), олардың да бағасы «есептелді». Осы саясатқа риза болған Чаушеску тіпті «мұнай, немістер және яһудилер – біздің ең маңызды экспорттық тауарларымыз» деп мәлімдеді. Израиль үкіметі алияны жеңілдету үшін төлем жасады, және осы келісім бойынша Румыниядан Израильге шамамен 235 000 адам эмиграция жасады. Румыния Георге Георгиу-Деждің басқаруында болған кезде, ол жылына 10 миллион доллар алды, және осы ақша құпия есепке аударылып, оған ғана қол жеткізуге болатын. Израиль сонымен қатар румыниялық тауарларды сатып алып, Румыния экономикасына инвестиция жасады. Георгиу-Деж қайтыс болғаннан кейін Чаушеску еврейлерді Израильге дерлік сатты, әр адам үшін 4000-тан 6000 долларға дейін алды. Израиль алия үшін шамамен 60 миллион доллар аударған болуы мүмкін. Раду Иоанидтің пікірінше, басқа бағалаулар жоғары: «Чаушеску Израильге 40 577 яһудиді 112 498 800 долларға, бастапқыда бір адамға 2500 доллар, кейін 3300 доллар бағамен сатты».

Латын Америкасынан

1999–2002 жылдардағы Аргентинаның саяси және экономикалық дағдарысы банктерге шабуылға ұшыратып, миллиардтаған долларлық салымдарды жойып, Аргентинаның орта таптарын құртты, нәтижесінде елдің шамамен 200 мың еврейінің көпшілігі тікелей зардап шекті. Олардың 4400-і жаңа өмір бастауды таңдап, Израильге көшіп кетті, онда олар мүмкіндіктерді көрді. 2000 жылдан бері 10 000-нан астам аргентиналық еврей Израильге көшіп келді, бұрыннан бар мыңдаған аргентиналық иммигранттарға қосылды. Аргентинадағы дағдарыс оның көршілес елі Уругвайға да әсер етті, сол кезеңде оның 40 000 еврей қауымының шамамен жартысы, негізінен Израильге кетіп қалды. 2002 және 2003 жылдары Израильдің еврей агенттігі аймақтан алияны насихаттау үшін қарқынды қоғамдық науқанды бастады және Аргентинадан келген иммигранттарға қосымша экономикалық көмек ұсынды. Аргентина экономикасы жақсарғанымен, Аргентинадан Израильге көшіп келгендердің кейбіреуі Оңтүстік Америка елінің 2003 жылдан бастап экономикалық өсуіне байланысты кері оралды, бірақ аргентиналық еврейлер Израильге көшіп келуді жалғастырды, бірақ бұрынғыдан азырақ. Израильдегі аргентиналық қауымның саны шамамен 50 000 – 70 000 адамды құрайды, бұл елдегі ең ірі Латын Америкалық топ. Сондай-ақ, дағдарысқа тап болған басқа Латын Америкалық елдерден де иммиграция болды, бірақ олардың саны аз және Аргентинадан Израильге көшіп келген иммигранттар сияқты экономикалық жеңілдіктерге ие емес. Венесуэладағы антисемитизмнің өсуі, оның ішінде антисемиттік зорлық-зомбылық, 2000-ші жылдары еврейлердің Израильге көшуін күшейтті. Венесуэла тарихында алғаш рет жүздеген еврейлер Израильге кетіп барады. 2010 жылдың қарашасына қарай Венесуэланың 20 мың еврей қауымының жартысынан астамы елден кетіп қалды.

Франциядан

2000 жылдан 2009 жылға дейін 13 мыңнан астам француз еврейі Израильге көшіп келді, бұл негізінен елдегі антисемитизмнің күшеюімен байланысты. 2005 жылы көшіп келгендердің саны ең жоғары деңгейге жетіп, 2951 адамды құрады. Дегенмен, олардың 20-30 пайызы Францияға қайтып оралды. 2012 жылы Израильде 200 мыңға жуық француз азаматы тұрды. Сол жылы Франсуа Олландтың сайлануынан кейін, сондай-ақ Тулузадағы еврей мектебіндегі оқ ату оқиғасы, антисемитизмнің жалғасуы және Еуропа экономикалық дағдарысы салдарынан француз еврейлерінің саны арта бастады. Олар Израильде жылжымайтын мүлік сатып алуға көшті. 2012 жылдың тамызында Тулузадағы оқ атудан кейінгі бес айда антисемиттік шабуылдар 40 пайызға өскені және көптеген француз еврейлері Израильге көшіп келуді қызығушылықпен қарастырып жатқаны хабарланды. 2013 жылы 3120 француз еврейі Израильге көшіп келді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 63 пайызға көп. 2014 жылдың қаңтар және ақпан айларында француз еврейлерінің алиясы 312 пайызға өсті, ал осы екі айда 854 француз еврейі алия жасады. 2014 жылы Франциядан көшіп келуге бірнеше фактор ықпал етті, оның ішінде антисемитизмнің күшеюі (көптеген еврейлер жергілікті топтар мен бандылардың шабуылына ұшырады), Еуропа экономикасының тұрақсыздығы және жастардың жоғары жұмыссыздық деңгейі. 2014 жылдың басында Израильдің Еврей агенттігі алия жәрмеңкелерін, иврит тілі курстарын, әлеуетті иммигранттарға Израильде жұмыс табуға көмектесетін сессияларды және иммигранттарды қабылдауды ұйымдастыру арқылы француздық алияны ынталандыруды жалғастырды. 2014 жылдың мамырында жүргізілген сауалнамаға сәйкес, француз еврейлерінің 74 пайызы Франциядан Израильге кетуді ойлап отыр, ал олардың 29,9 пайызы себеп ретінде антисемитизмді атады. Тағы 24,4 пайызы еврей дінін сақтауға ниеттеніп отырғанын, ал 12,4 пайызы басқа елдерге қызығушылық танытты. "Экономикалық жағдайлар" деп 7,5 пайыз респондент жауап берді. 2014 жылдың маусым айына қарай, 2014 жылдың соңына дейін француз еврей қауымының 1 пайызы Израильге алия жасауы күтілуде, бұл бір жылдағы ең жоғары көрсеткіш. Көптеген еврей басшылары эмиграцияның себептеріне Израильға мәдени тартымдылық пен Францияның экономикалық қиындықтары, әсіресе жастардың Израильдің дамыған экономикасындағы жаңа әлеуметтік-экономикалық мүмкіндіктерге ұмтылуы бар екенін айтты. Еврей жылы 5774 (2013 жылдың қыркүйегі – 2014 жылдың қыркүйегі) кезеңінде Франциядан басқа елдерге қарағанда көбірек еврейлер алия жасады, олардың саны шамамен 6000-қа жетті. Олар антисемитизмнен, палестиналық және сионизмге қарсы зорлық-зомбылықтан, сондай-ақ экономикалық қиындықтардан қашып келді. 2015 жылдың қаңтарында Шарли Эбдодағы оқ ату және Порт-де-Винсендегі кепілге алу оқиғасы француз еврей қауымында үлкен қорқыныш тудырды. Осы оқиғалардың нәтижесінде Еврей агенттігі 120 мың француз еврейінің алия жасауына жоспарлады. Сонымен қатар, Еуропа экономикасының тұрақсыздығына байланысты, көптеген француз еврей білікті мамандар, кәсіпкерлер мен инвесторлар Израильді халықаралық инвестициялар үшін, сондай-ақ жұмыс және жаңа бизнес мүмкіндіктері үшін перспективті орталық ретінде қарастырды. Еврей халқының саясатын зерттейтін француз еврей эмигранты Дов Маймон 2030 жылға қарай 250 мың француз еврейінің алия жасауы мүмкін екенін күтеді. Франциядан иммиграция күшейді: 2015 жылдың бірінші жартысында шамамен 5100 француз еврейі Израильге алия жасады, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 25 пайызға көп. 2015 жылдың қарашасында Парижде болған, "Шаммал" операциясына жауап ретінде ИМ-мен байланысы бар күдіктілер жасаған шабуылдардан кейін, бір дереккөз француз еврейлерінің 80 пайызы алия жасауды қарастырып жатқанын хабарлады. Еврей агенттігінің мәліметінше, 2015 жылдың қаңтар және қараша аралығында шамамен 6500 француз еврейі алия жасады.

From 2000 to 2009, more than 13,000 French Jews immigrated to Israel, largely as a result of growing anti semitism in the country. A peak was reached in 2005, with 2,951 immigrants. However, between 20 and 30% eventually returned to France. In 2012, some 200,000 French citizens lived in Israel. During the same year, following the election of François Hollande and the Jewish school shooting in Toulouse, as well as ongoing acts of anti semitism and the European economic crisis, an increasing number of French Jews began buying property in Israel. In August 2012, it was reported that anti semitic attacks had risen by 40% in the five months following the Toulouse shooting, and that many French Jews were seriously considering immigrating to Israel. In 2013, 3,120 French Jews immigrated to Israel, marking a 63% increase over the previous year. In the first two months of 2014, French Jewish aliyah increased precipitously by 312% with 854 French Jews making aliyah over the first two months. Immigration from France throughout 2014 has been attributed to several factors, of which includes increasing antisemitism, in which many Jews have been harassed and attacked by a fusillade of local thugs and gangs, a stagnant European economy and concomitant high youth unemployment rates. During the first few months of 2014, The Jewish Agency of Israel continued to encourage an increase of French aliyah through aliyah fairs, Hebrew language courses, sessions which help potential immigrants to find jobs in Israel, and immigrant absorption in Israel. A May 2014 survey revealed that 74 percent of French Jews considered leaving France for Israel; of those considering leaving, 29.9 percent cited anti Semitism. Another 24.4 cited their desire to “preserve their Judaism,” while 12.4 percent said they were attracted by other countries. “Economic considerations” was cited by 7.5 percent of the respondents. By June 2014, it was estimated by the end of 2014 a full 1 percent of the French Jewish community will have made aliyah to Israel, the largest in a single year. Many Jewish leaders stated the emigration is being driven by a combination of factors, including the cultural gravitation towards Israel and France's economic woes, especially for the younger generation drawn by the possibility of other socioeconomic opportunities in the more vibrant Israeli economy. During the Hebrew year 5774 (September 2013 September 2014) for the first time ever, more Jews made aliyah from France than any other country, numbering approximately 6,000 and fleeing antisemitism, pro Palestinian and anti Zionist violence, as well as and economic malaise. In January 2015, events such as the Charlie Hebdo shooting and Porte de Vincennes hostage crisis created a shock wave of fear across the French Jewish community. As a result of these events, the Jewish Agency planned an aliyah plan for 120,000 French Jews who wished to make aliyah. In addition, with Europe's stagnant economy, many affluent French Jewish skilled professionals, businesspeople and investors sought Israel as a start up haven for international investments, as well as for job and new business opportunities. In addition, Dov Maimon, a French Jewish émigré who studies migration as a senior fellow at the Jewish People Policy Institute, expects as many as 250,000 French Jews to make aliyah by 2030. Immigration from France increased: in the first half of 2015, approximately 5,100 French Jews made aliyah to Israel, or 25% more than in the same period during the previous year. Following the November 2015 Paris attacks committed by suspected ISIS affiliates in retaliation for Opération Chammal, one source reported that 80 percent of French Jews were considering making aliyah. According to the Jewish Agency, nearly 6,500 French Jews made aliyah between January and November 2015.

Солтүстік Америкадан

Солтүстік Америкадан келген 200 мыңнан астам иммигрант Израильде тұрады. Израиль 1948 жылы құрылғаннан бері Солтүстік Америкадан иммиграция ағыны үздірілмей келеді. Израиль мемлекеті құрылмас бұрын бірнеше мың американдық еврей Палестинаға көшіп келді. 1948 жылы Израиль құрылғаннан 1967 жылғы Алты күндік соғысқа дейін АҚШ пен Канададан келген иммигранттардың саны аз болды. 1959 жылы Израильдегі американдықтар мен канадалықтар қауымдастығының бұрынғы президенті 35 000 американдық және канадалық еврейдің арасынан тек 6 000-ы қалғанын бағалады. 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін және одан кейінгі әлемдік еврейлер арасындағы қуаныштан соң, 1960-шы және 1970-шы жылдардың соңында көптеген адамдар келді, ал бұрынғысы тек аз ғана болған. 1967 мен 1973 жылдар аралығында 60 000 Солтүстік Америкалық еврей Израильге көшіп келді. Бірақ олардың көп бөлігі кейін өз елдеріне оралды. 1961 мен 1972 жылдар аралығында Израильге көшіп келген американдық еврейлердің шамамен 58%-ы АҚШ-қа қайтып келді. Батыс Еуропадан келген иммигранттар сияқты, Солтүстік Америкалықтар да көбінесе діни, идеологиялық және саяси себептермен Израильге көшеді, ал қаржылық немесе қауіпсіздік мақсатында емес. Көптеген иммигранттар Бірінші және Екінші Интифададан кейін Израильге келе бастады, 2005 жылы барлығы 3 052 адам келді – бұл 1983 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. 2002 жылы раввин Ехошуа Фасс пен Тони Гелбарт құрған «Нефеш Б’Нефеш» Солтүстік Америка мен Ұлыбританиядан келгендерге қаржылық көмек, жұмыспен қамту қызметтері және жеңілдетілген мемлекеттік рәсімдер арқылы алияға қолдау көрсетеді. «Нефеш Б’Нефеш» еврей агенттігімен және Израиль үкіметімен бірлесіп Солтүстік Америка мен Ұлыбританиядан келген иммигранттардың санын арттыруда. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін Израильге американдық еврейлердің көшіп келуі арта түсті. Бұл иммиграция толқыны Израильдегі жұмыссыздық деңгейінің төмендігімен және жаңа еврей иммигранттарына ұсынылған қаржылық жеңілдіктермен байланысты. 2009 жылы алия 36 жылдағы ең жоғары деңгейге жетті, ол 3 324 Солтүстік Америкалық еврейді құрады.

More than 200,000 North American immigrants live in Israel. There has been a steady flow of immigration from North America since Israel's inception in 1948. Several thousand American Jews moved to Mandate Palestine before the State of Israel was established. From Israel's establishment in 1948 to the Six Day War in 1967, aliyah from the United States and Canada was minimal. In 1959, a former President of the Association of Americans and Canadians in Israel estimated that out of the 35,000 American and Canadian Jews who had made aliyah, only 6,000 remained. Following the Six Day War in 1967, and the subsequent euphoria among world Jewry, significant numbers arrived in the late 1960s and 1970s, whereas it had been a mere trickle before. Between 1967 and 1973, 60,000 North American Jews immigrated to Israel. However, many of them later returned to their original countries. An estimated 58% of American Jews who immigrated to Israel between 1961 and 1972 ended up returning to the United States. Like Western European immigrants, North Americans tend to immigrate to Israel more for religious, ideological, and political purposes, and not financial or security ones. Many immigrants began arriving in Israel after the First and Second Intifada, with a total of 3,052 arriving in 2005 — the highest number since 1983. Nefesh B'Nefesh, founded in 2002 by Rabbi Yehoshua Fass and Tony Gelbart, works to encourage aliyah from North America and the UK by providing financial assistance, employment services and streamlined governmental procedures. Nefesh B’Nefesh works in cooperation with the Jewish Agency and the Israeli Government in increasing the numbers of North American and British immigrants. Following the financial crisis of 2007–2008, American Jewish immigration to Israel rose. This wave of immigration was triggered by Israel's lower unemployment rate, combined with financial incentives offered to new Jewish immigrants. In 2009, aliyah was at its highest in 36 years, with 3,324 North American Jews making aliyah.

1990 жылдардан бері

1990 жылдардың ортасынан бастап Оңтүстік Африка, Америка және Франция еврейлерінің үздіксіз ағыны байқалды, олар Израильде жер сатып алып, немесе болашақта көшіп келу үшін дайындық жасады. 2000 және 2004 жылдар аралығында Франциядағы антисемитизм салдарынан әр жылы 2000-нан астам француз еврейі Израильге көшіп келді. Үндістанның Бней Менаше еврейлері, олардың жақында танылып, еврей дінінде он жоғалған тайпаның ұрпақтары ретінде мойындалуы әлі де даулы мәселе болып қалуда, 1990 жылдардың басында алияны баяу бастап, қазірге дейін келіп тұрды. Нефеш Б'Нефеш және Шавеи Израиль сияқты ұйымдар алияға көмектеседі, жұмыс табу, иврит тілін үйрену және Израиль мәдениетіне бейімделу сияқты түрлі мәселелер бойынша қаржылық көмек және кеңес беру арқылы қолдау көрсетеді. 2007 жылдың басында Haaretz газеті 2006 жылғы алия көрсеткіші 2005 жылғыдан шамамен 9%-ға төмендегенін хабарлады, бұл "1988 жылдан бері тіркелген иммигранттардың ең төмен саны". 2007 жылы 18 127 жаңа иммигрант келді, бұл 1988 жылдан бергі ең төмен көрсеткіш. Осы жаңа иммигранттардың тек 36%-ы бұрынғы Кеңес Одағынан келсе (1990 жылдары 90%-ға жуық болған), Франция және АҚШ сияқты елдерден келгендердің саны тұрақты болды. 2008 жылы Израильге 15 452, ал 2009 жылы 16 465 иммигрант келді. 2009 жылдың 20 қазанында Шавеи Израиль ұйымының координациясымен Кайфенг еврейлерінің алғашқы тобы Израильге келді. Shalom Life басылымы 2010 жылы Израильге 19 000-нан астам жаңа иммигрант келгенін, бұл 2009 жылмен салыстырғанда 16%-ға артық екенін хабарлады.

Әкелікті тексеру

2013 жылы Израиль премьер-министрінің кеңсесі некеден тыс туған кейбір адамдардың "Израильге көшіп келуге ниеттенсе, олардың әкесін анықтау үшін ДНК-тестілеуден өтуі мүмкін" екенін хабарлады. Сыртқы істер министрлігінің өкілі генетикалық әкелікті анықтау идеясы 1950 жылдан бері совет және постсоветтік еврейлерге алия жасауға көмектескен Израиль үкіметтік ұйымы Nativ-тің ұсынымдарына негізделгенін мәлімдеді.

Демалыс

Йом ХаАлия (Алия күні) – еврей күнтізбесі бойынша еврей халқының еврей Киелі кітабында жазылғандай, Израиль еліне кіргенін еске алу үшін, еврейлер айының 10-шы күні жыл сайын атап өтілетін Израильдің ұлттық мерекесі. Мереке сондай-ақ Израиль мемлекетінің негізгі құндылығы ретінде еврей мемлекетіне көшіп келуді (Алияны) мойындау және Израиль қоғамына еврей иммигранттары – Олимнің үлесін құрметтеу үшін орнатылды. Йом ХаАлия еврейлердің шешван айының 7-ші күні Израиль мектептерінде де аталып өтеді. Йом ХаАлия заңының алғашқы бабында еврей тілінде былай делінген: «Бұл заңның мақсаты – Израиль мемлекетінің негізі ретінде Израиль еліне еврейлердің көшіп келуінің маңыздылығын мойындау, оның дамуы мен көпмәдени қоғам ретінде қалыптасуы, сондай-ақ Израиль еліне кіру күнін атап өту үшін жыл сайынғы мереке белгілеу». Ағылшын тіліндегі аудармасы: «Бұл заңның мақсаты – Израиль мемлекетінің өмір сүруінің негізі ретінде Израиль еліне еврейлердің көшіп келуінің маңыздылығын тану, оның дамуы мен көпмәдени қоғам ретінде құрылуы және Израиль еліне кіру күнін атап өту үшін жыл сайынғы мереке белгілеу». Йом ХаАлияға таңдалған бастапқы күн – нисанның 10-шы күні, терең символизмге толы. Израиль Кнессеті құрған қазіргі заманғы мереке болғамен, нисанның 10-шы күні еврей халқы үшін діни маңызы бар күн. Ешуа кітабында айтылғандай, нисанның 10-шы күні Ешуа және израильдіктер Келісім сандығын алып, Ғылғалдан Иордан өзенін кешіп, Уәде етілген жерге кірді. Бұл алғашқы құжатталған «жаппай Алия» болды. Сол күні Құдай израильдіктерге он екі тас орнатып, оларға Таурат заңының мәтінін жазып, осы оқиғаны еске алуды және тойлауды бұйырды. Бұл тастар еврей халқының он екі руын және олардың Израиль жерін сыйлаған Құдайға деген ризашылықтарын білдірді. «Йом ХаАлия» қазіргі заманғы мерекелік тойлау 2009 жылы Тель-Авивте жастардың және жаңадан келген Олимдердің бастамасымен, «Ам Исраил» қорының «TLV Internationals» ұйымының жетекшілігімен басталды. 2016 жылдың 21 маусымында жиырмасыншы Кнессет Израильдің ұлттық күнтізбесіне «Йом ХаАлияны» ресми түрде қосып, бұл бастаманы заңға айналдыруға дауыс берді. «Йом ХаАлия» заң жобасын Кнессетке түрлі партиялардың мүшелері қолдады, бұл оппозиция мен коалицияның саяси спектріндегі сирек кездесетін ынтымақтастық болды.

Yom HaAliyah (Aliyah Day) is an Israeli national holiday celebrated annually according to the Jewish calendar on the tenth of the Hebrew month of Nisan to commemorate the Jewish people entering the Land of Israel as written in the Hebrew Bible, which happened on the tenth of the Hebrew month of Nisan The holiday was also established to acknowledge Aliyah, immigration to the Jewish state, as a core value of the State of Israel, and honor the ongoing contributions of Olim, Jewish immigrants, to Israeli society. Yom HaAliyah is also observed in Israeli schools on the seventh of the Hebrew month of Cheshvan. The opening clause of the Yom HaAliyah Law states in Hebrew: מטרתו של חוק זה לקבוע יום ציון שנתי להכרה בחשיבותה של העלייה לארץ ישראל כבסיס לקיומה של מדינת ישראל, להתפתחותה ולעיצובה כחברה רב־תרבותית, ולציון מועד הכניסה לארץ ישראל שאירע ביום י׳ בניסן. English translation: The purpose of this law is to set an annual holiday to recognize the importance of Jewish immigration to the Land of Israel as the basis for the existence of the State of Israel, its development and design as a multicultural society, and to mark the date of entry into the Land of Israel that happened on the tenth of Nisan. The original day chosen for Yom HaAliyah, the tenth of Nisan, is laden with symbolism. Although a modern holiday created by the Knesset of Israel, the tenth of Nisan is a date of religious significance for the Jewish People as recounted in the Hebrew Bible and in traditional Jewish thought. On the tenth of Nisan, according to the biblical narrative in the Book of Joshua, Joshua and the Israelites crossed the Jordan River at Gilgal into the Promised Land while carrying the Ark of the Covenant. It was thus the first documented "mass aliyah." On that day, God commanded the Israelites to commemorate and celebrate the occasion by erecting twelve stones with the text of the Torah engraved upon them. The stones represented the entirety of the Jewish nation's twelve tribes and their gratitude for God's gift of the Land of Israel to them. Yom HaAliyah, as a modern holiday celebration, began in 2009 as a grassroots community initiative and young Olim self initiated movement in Tel Aviv, spearheaded by the TLV Internationals organization of the Am Yisrael Foundation. On June 21, 2016, the Twentieth Knesset voted in favor of codifying the grassroots initiative into law by officially adding Yom HaAliyah to the Israeli national calendar. The Yom HaAliyah bill was co sponsored by Knesset members from different parties in a rare instance of cooperation across the political spectrum of the opposition and coalition.