Кіріспе

Жаяу әскер бөлімдерін өлтіру және жарақаттауға арналған материалдық құралдар.

Жаяу әскерге қарсы қару – негізгі арналуы жаяу әскер мен бронядан қорғалмаған басқа да адамдарды жою немесе жарақаттау, ал емес құрылыстарға, көлік құралдарына шабуыл жасау немесе аң аулау. Қорғаныс бекіністері мен әскери техниканың дамуы оларға қарсы арнайы жасалған қарулардың пайда болуына әкеп соқты, сондықтан осы жүйелерді адамдарға қарсы қолданылатын қарулардан ажырату қажеттігі туындады. Мысалы, жаяу әскерге қарсы миналар ұсақ, өткір сынықтарға жарылып, дене тінін жарып, бірақ металл беттеріне аз әсер етеді, ал танкке қарсы миналар мүлдем басқаша конструкциямен жасалады, брондалған техникаға зиян келтіру үшін күшті жарылғыш заттарды пайдаланады немесе броньды тесіп өту үшін жарылғыш күшпен құрылған снарядтарды қолданады. Көптеген қазіргі заманғы қару жүйелерін әртүрлі мақсаттарда қолдануға болады. Мысалы, танктың бас қаруы танкке қарсы оқ-дәрілермен броньды бұзуға, құрылыстарға қарсы жарылғыш оқ-дәрілермен және жаяу әскерге қарсы шашыраңқы снарядтармен атуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, нейтронды бомбалар, химиялық және биологиялық қарулар сияқты тек адамдарды жоюға арналған ерекше қарулар да бар. Оларға халықаралық деңгейде сын көп болғандықтан, олар сирек қолданылады. Бұлар әдетте жаяу әскерге қарсы қарулар деп аталынбайды, бірақ олардың жекелеген аттарымен немесе топтық атауларымен (мысалы, NBC қарулары) белгіленеді және оларға тыйым салынған. Мұндай қарулар көбінесе көптеген жанама зияндар келтіреді және көптеген бейбіт тұрғындарға әсер етуі мүмкін, сондай-ақ жерге көмілген жарылғыш заттар жарылмаған жағдайда ұзақ мерзімді салдарларға әкелуі мүмкін.

Талқылау

Кейбір материалдық қаруды жеке тұлғаға қарсы қару ретінде қолдану мәселесі бойынша пікірталас туды. АҚШ әскері стандарттаған, M107 деп аталатын Barrett M82 мылтығы .50 калибрлі BMG оғын атқылайды, ол көптеген коммерциялық кірпіш қабырғалар мен бетон блоктарын тесіп өтеді. Бұл арнайы қолданысқа арналған снайперлік мылтық ретінде белгіленген және басқа жауынгерлерге емес, әскери жабдыққа (материалға) қарсы қолдануға арналған материалдық қару. Оны әлемнің көптеген армиялары тұрақты және арнайы күштер бөлімдерінде қолданады. .50 BMG оғын пайдаланатындықтан, АҚШ қарулы күштерінде осындай үлкен материалдық винтовка оғын адамға қарсы қолданудың заңдылығы туралы пікірталастар туды. Кейбір АҚШ әскери қызметкерлері .50 BMG оғын тікелей жеке тұлғаға қарсы қолдану соғыс заңдарымен тыйым салынған деп санайды. Алайда, майор Хейс Паркс «[50 мм BMG оғын] қолдануды шектеуді қолдайтын ешқандай келісім жоқ, және оны осы мақсатта кеңінен қолдану мұндай жеке тұлғаға қарсы қолдану ұлттардың әдеттегі тәжірибесі екенін көрсетеді» деп мәлімдеді. Raufoss Mk 211 – Nammo (Nordic Ammunition Group, норвегиялық/фин әскери өнеркәсіптік оқ-дәрі өндірушісі) NM140 MP үлгісімен шығарылатын .50 калибрлі (12.7×99 мм НАТО) көп мақсатты материалдық снаряд. Ол көбінесе «көп мақсатты» немесе «Рауфосс» деп аталады, бұл Nammo компаниясының бастапқы бас компаниясына сілтеме жасайды: 1896 жылы Норвегиядағы Рауфосс қаласында құрылған Raufoss Ammunisjonsfabrikk (Оқ-дәрі зауыты). «Mk 211» атауы АҚШ әскері осы оқ үшін қолданатын «Mk 211 Mod 0» номенклатурасынан алынған. «Көп мақсатты» атауы снарядтың броньды тесуге (тунгстен ядросы), жарылғыш және тұтандырғыш компоненттері бар екеніне негізделген, осылайша ол жеңіл броньды нысаналарды тесіп өтіп, нысананың ішіндегі адамдарға зақым келтіре алады. Бұл оқ тікұшақтарды, ұшақтарды және жеңіл броньды көліктерді, сондай-ақ броньсыз көліктерді жоюға жарамды, және реактивті отынды тұтандыруға қабілетті. Mk 211 мұндай нысаналарға қарсы стандартты 20 мм оқпен шамамен бірдей қирату күшіне ие. Mk 211 – Barrett M82 мылтығында және басқа .50 BMG мылтықтарында қолданылатын өте танымал .50 калибрлі снайперлік оқ. Браунинг ауыр пулеметінде қолданылатын MK300 деген де түрі бар. Mk 211 снарядын жеке тұлғаға қарсы пайдалану заңды ма, әлде бұл тек материалдық оқ-дәрі ме деген мәселе бойынша көп пікірталас болды. Халықаралық Қызыл Крест комитеті оқ-дәрілерді тыйым салуға тырысты, себебі олардың тұтандырғыш және жарылғыш компоненттері және олардың адамдарға тигізетін әсеріне алаңдаушылық бар. 1868 жылғы Санкт-Петербург декларациясына сәйкес, 400 грамнан кем салмақты жарылғыш немесе тұтандырғыш снарядтарды «әскери немесе теңіз» мақсатында пайдалануға тыйым салынған. Алайда Санкт-Петербург декларациясына қол қойған елдер өте аз болды, және бұл декларация оған қол қоймаған елдердің іс-әрекетін реттемейді. Сонымен қатар, 1899 және 1907 жылғы Гаага келісімдері – Санкт-Петербург декларациясының орнын басып, оған көптеген елдер қол қойды – авто-топтар мен ауыр пулеметтер үшін мұндай оқ-дәрілерді пайдалануға рұқсат береді. .50 калибрлі/12,7 мм оқ-дәріге арналған пулеметтер ауыр пулеметтер болып табылады. Ең жақсы жағдайда, ХҚКК-нің ұстанымы Санкт-Петербург декларациясына қатысушы елдердің шағын тобына ғана қолданылуы мүмкін; ең нашар жағдайда ХҚКК-нің ұстанымы кейінгі халықаралық келісімдердің 100 жылдан астам уақытында күмән тудырады. Норвегия үкіметінің ресми ұстанымы 12,7 мм MP оғын жеке тұлғаға қарсы қолдануға болмайды, бірақ снайперлер үшін ерекшелік жасалды, өйткені олар қатты және жұмсақ нысаналар арасында ауысқан кезде оқ-дәрі түрін өзгертуге мәжбүр. Ол тек материалдық қару ретінде экспортталады. Оқ-дәріні пайдаланатын көптеген елдер өз әскерлерін оны жеке тұлғаға қарсы қолданбауға үйретеді, бірақ шайқас қызуында мұндай ережелерді елемеу оңай. Сонымен қатар, қазіргі уақытта оқ-дәріні шығаратын көптеген тараптардың мұндай ережелері жоқ, соның ішінде АҚШ-тың саясаты бойынша оқ-дәрі барлық нысаналарға қарсы қолдануға жарамды.