Кіріспе

Англияның жергілікті мемлекеттік бөлімшелері

Англияның округтері (жергілікті билік округтері немесе жергілікті мемлекеттік округтер деп те аталады, бұл ресми емес қалалық округтерден айырмашылығы үшін) – жергілікті басқару мақсатында қолданылатын Англияның ұлттық деңгейге дейінгі әкімшілік бөліністері. Англиядағы жергілікті басқару құрылымы біркелкі болмағандықтан, қазіргі таңда аудандық деңгейдегі бөліністің төрт негізгі түрі бар. Барлығы 36 метрополиялық округ, 32 Лондондық округ, 164 екі деңгейлі метрополиялық емес округ және 62 біртұтас билік округінен, сондай-ақ Лондон қаласы мен Сцилли аралдарынан тұрады, олар да округтер болып табылады, бірақ олардың ешқайсысы басқа санаттарға жатпайды. Кейбір округтер қала, округ немесе корольдік округ атағын иеленеді; бұл тек құрметті атақтар және округтің мәртебесіне немесе оның кеңесінің өкілеттіктеріне әсер етпейді. Барлық округтер мен қалаларды (және бірнеше аудандарды) әкім басқарады, ол көбінесе округтік кеңес сайлаған рәсімдік тұлға, бірақ жергілікті басқару реформасынан кейін кейде тікелей сайланған әкім болады, ол кеңес орнына көптеген саяси шешімдерді қабылдайды.

Тарих

1890 жылдары округтер құрылғанға дейін Англиядағы жергілікті басқарудың негізгі бірлігі – приход болды, оны приход шіркеуінің кастирлік комитеті бақылайтын. Вестриялар діни және мемлекеттік істерді басқарумен айналысты. Приходтар иелік ету жүйесінің мұрагерлері болды және тарихи түрде жүздіктерге топтастырылды, олар белгілі бір қадағалаушы әкімшілік функцияларды атқарды. Алайда, осы биліктер азайып, көбірек азаматтық және сот билігі округтік қалаларға шоғырланды. 1834 жылдан бастап приходтар кедейлер заңын басқару үшін кедейлер заңын бірлестіктеріне біріктірілді. Бұл аймақтар кейіннен халық санағын жүргізу және санитарлық жағдайды қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. 1894 жылы осы бұрынғы бөлімшелердің негізінде 1894 жылғы Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру Заңымен 1889 жылы құрылған әкімшілік округтердің құрамдық бөлімдері ретінде қалалық және ауылдық округтер құрылды. Сонымен қатар, приход деңгейіндегі жергілікті басқару азаматтық приходтарға берілді. 1900 жылы тағы бір реформа Лондон графтығының құрамдық бөлімдері ретінде 28 метрополитендік округ құрды. Англиядағы қазіргі аудандардың құрылымы 1965 жылы, Ұлы Лондон мен оның 32 Лондон ауданы құрылған кезде қалыптаса бастады. Олар әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан ең көне аудан түрі. 1974 жылы Англияның қалған бөлігінде метрополитендік және метрополитендік емес округтер (сонымен қатар «ширлік округтер» деп те аталады) құрылды, олар метрополитендік және метрополитендік емес аудандарға бөлінді. 1986 жылы Лондон аудандары мен метрополитендік аудандардың мәртебесі өзгерді, олар метрополитендік округтік кеңестер мен Ұлы Лондон кеңесінің функцияларын және бір бөлігін қабылдады, олар таратылды. 2000 жылдан бері өкілеттіктер қайтадан (басқа негізде) Ұлы Лондон органымен бөліседі. 1990 жылдары округтің тағы бір түрі құрылды – бірыңғай билік, ол округ және ауданның функциялары мен мәртебесін біріктірді.

Қалалық округтер

Метрополиялық аудандар – метрополиялық графтықтың құрамдық бөлігі. Олар біртұтас әкімшілік бірліктерге ұқсас, себебі 1986 жылы метрополиялық графтық кеңестер таратылды. Графтық кеңестердің көптеген өкілеттіктері аудандарға берілді, бірақ кейбір қызметтер бірлескен кеңестер мен ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Әдетте аудандардың халқы 174 000-нан 1,1 миллионға дейін жетеді.

Метрополитен емес аудандар

Қалалық емес аудандар – екінші деңгейдегі билік органдары болып табылады, олар округтік кеңестермен билікті бөліседі. Олар – графтық округтердің құрамдас бөліктері және ең көп таралған аудан түрі. Мұндай аудандардың халқы әдетте 25 000-нан 200 000-ға дейін жетеді. Бұл екі деңгейлі жүйеде округтік кеңестер білім беру, әлеуметтік қызметтер және жолдар сияқты кейбір жергілікті қызметтерге жауапты, ал аудандық кеңестер қалдықтарды жинау, жергілікті жоспарлау және тұрғын үй шаруашылығы сияқты басқа қызметтерді басқарады. Екі деңгейлі қалалық емес аудандардың саны (сонымен қатар графтық аудандар деп те аталады) уақыт өте өзгеріп келді. Бастапқыда олардың саны 296 болды; 1990-жылдарда, 2000-жылдарда, 2010-жылдарда және 2020-жылдарда бір деңгейлі біріктірілген билік органдары құрылғаннан кейін 2023 жылға қарай 164-ке дейін азайды.

Бірыңғай билік аймақтары

Бұл бір деңгейлі, астаналық емес аудандар өз аймақтарындағы барлық жергілікті қызметтерді басқаруға жауапты, округтік және аудандық функцияларды біріктіреді. Олар 1990 жылдардың ортасында құрылды және көбінесе үлкен қалалар мен кенттерді қамтиды, себебі бұл екі деңгейлі жүйеге қарағанда тиімді деп есептеледі. Сонымен қатар, Ратланд, Херефордшир және Уайт аралы сияқты кейбір кішкентай округтар бірыңғай билік органдары болып табылады. Барлығы 62 бірыңғай билік органы бар, соңғылары 2023 жылы құрылды. Бірыңғай билік аймақтары – бұл астаналық емес ауданның бір түрі; көбісі жеке округтар ретінде құрылған, бір аудандық кеңесі бар, бірақ округтік кеңесі жоқ. Корнуолл, Дарем, Уайт аралы, Нортумберленд, Шропшир және Уилтшир бір аудандық кеңесі бар округтар ретінде құрылды, бірақ аудандық кеңесі жоқ округтік кеңестері бар. Іс жүзінде, олар басқа бірыңғай билік органдарымен бірдей жұмыс істейді. Беркшир ерекше, ол округтік кеңесі жоқ, астаналық емес округ, бірақ құрамында бірнеше бірыңғай билік ауданы бар, олардың әрқайсысы округ емес.

Лондонның аудандары

Лондонның 32 округі – Ұлы Лондонның құрамдас бөлімдері. Олар 1965 жылы құрылған. 1965 жылдан 1986 жылға дейін Ұлы Лондонда екі деңгейлі басқару жүйесі болды, және округтер Үлкен Лондон Кеңесімен (GLC) бірге билік жүргізді. 1986 жылы GLC таратылғаннан кейін, олар бірыңғай билік органдарымен тең дәрежеге ие болды. 2000 жылы Ұлы Лондон Әкімдігі құрылды және екі деңгейлі жүйе қайта орнатылды, бірақ өкілеттіктер мен жауапкершіліктер арасалмағы өзгерді. Лондонның әр округі өз аумағындағы көптеген қызметтерге жауапты, мысалы, мектептер, қоқыс тастауды басқару, қала құрылысын жоспарлау, әлеуметтік қызметтер, кітапханалар және тағы да басқалары.