Кіріспе

Уайт аралындағы қала, Англия. Уайт аралындағы қала Коуз – Уайт аралындағы ағылшын теңіз порты және азаматтық округ. Коуз Медина өзенінің сағасының батыс жағалауында орналасқан, ал қарсы жағында, шығыс жағалауда – кішкентай Шығыс Коуз қаласы жатыр. Екі қала Коуз жүзу көпірі – тізбекті паром арқылы байланысқан. 2021 жылғы халық санауы бойынша Коуздың халқы 14 370 адамды құрайды. Чарльз Годфри Лиландтың 19 ғасырдағы өлеңдерінде қалалар «Күреңдеп, дауыстап тұрған екі алып Коуз / Бұл – шығыс жағалауда, ал соңғысы – батыс жағалауда» деп суреттелген. Коуз 1815 жылы Корольдік яхта клубы құрылғаннан бері халықаралық яхта жарыстарының отаны ретінде танымал. Ол әлемдегі ең ежелгі, жыл сайын тамыздың бірінші аптасында өтетін Коуз аптасы регатасына атын берген. Кейіннен моторлы қайықтар да жарысады. Қаланың архитектурасының көп бөлігі әлі де Принц Альберт танымал еткен әсем стильдің ықпалында қалып отыр.

Атауы

Весткоу атауы 1413 жылы Медина өзенінің сағасының екі жағындағы екі құмтөбелердің бірі ретінде тіркелген, олар сиырға ұқсас болғандықтан осылай аталған. Кейіннен бұл атау Генрих VIII патшаның тұсында француз басқыншылығын тойтару үшін өзеннің шығыс және батыс жағалауларына салынған бекіністерге берілді, олар «сиыр бекіністері» немесе «коулер» деп аталды. Олар кейіннен Коуз және Ист-Коуз қалаларына өз аттарын берді, бұрынғы Шамблорд атауын ығыстырды. Қаланың аты бұрын да дау тудырған, кейде Коуз, кейде Батыс Коуз деп аталған. Мысалы, 17 ғасырдан қалған бір белгі тас қаланы Коуз деп көрсетсе, 19 ғасырдың соңына дейін қалалық округтік кеңес Батыс Коуз деп аталатын. 1895 жылы Батыс Коуз қалалық округтік кеңесі қаланың атын ресми түрде Коуз деп өзгертуге рұқсат сұрады, және бұл 1895 жылдың 21 тамызында мақұлданды. Коуз атауы қаламен байланысты инфрақұрылымда (карталарда, жол көрсеткіштерінде және пошта мекенжайларында) жақсы қалыптасқан болса да, Вест-Коуз атауы 2015 жылға дейін теңізшілер қолданатын адмиралтейство карталарында сақталды, содан кейін Коуз тұрғынының хатынан кейін түзетілді. Саутгемптоннан Коуз және Ист-Коуз қалаларына бағыттарды ұсынатын Red Funnel паром компаниясы, ақпараттар мен жарнамаларда және қаланың терминалының аты ретінде Вест-Коуз атауын қолдануын жалғастыруда.

Ерте тарих

Бұрынғы ғасырларда екі елді мекен әлдеқайда кішідірек болған және Шығыс және Батыс Шамблорд немесе Шамблхорд деп белгілі болған, Шығыс елді мекені маңыздырақ болған. Уайт аралы француз басқыншылығына ұшырау қаупінде болды және маңызды шабуылдар жасалды. XVI ғасырда екі елді мекенде де Генрихтің қамалы салынды. Коустегі батыс бекінісі бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ түпнұсқа Тюдор мұнараларысыз, Коус қамалы ретінде. Шығыс Коуста салынған бекініс осыған ұқсас болған деп есептеледі, бірақ шамамен 1546 жылы тасталып, содан кейін қиратылды. Коуздағы теңіз порты, Уайт аралы, Атлант мұхитын кесіп өту алдында Англиядағы алғашқы тоқтау орны болды. Ротердамнан жаңа әлемге, Пенсильвания штатындағы Филадельфия портына бара жатқан көптеген кемелер неміс және швейцариялық жолаушылармен толы болды. Бұл неміс және швейцариялық жолаушылар Колониялық Америкада британдық поддандыларға айналды, ал ағылшын капитандыры Коустағы тоқтау туралы жазба жасады.

Патшаның қамқорлығы жағажай орталығын құруға мүмкіндік береді

1589 жылы Медина өзенінің жағасында королева Елизавета I үшін 80 тонналық, 60 адамдық "Рат о'Уайт" кемесінің құрылысы Коустың кеме жасаудың әлемдік деңгейдегі орталығына айналуының бастауы болды деп саналады. Алайда, демалыс және спорт үшін теңізге шығу, көп ұзақ уақытқа дейін, қалыпты жағдай емес, ерекшелік болып келді. Коустың "Әлемдегі яхтинг астанасы" ретінде дамуы үшін жағдай тек теңізшіл Джордж IV патшалық құрған кезде ғана жасалды. 1826 жылы Корольдік яхта клубы алғаш рет үш күндік регата ұйымдастырды, ал келесі жылы патша осы оқиғаға қолдауын білдіріп, осы мерекеге арналған кубок тапсырды. Бұл Коустың регатасы деп аталды және көп ұзамай төрт күндік шараға айналып, әрқашан әсем фейерверкпен аяқталды. Коуста опиум тасымалдауға арналған "Нина" (1852), "Эамонт" (1853) және "Уайлд Дейрелл" (1854) кемелері салынды.

Үлкен үйлер

Коуста 18-ғасырдағы Вестборн үйінде кеденді жинаушы тұрған, ал 1795 жылы онда туған ұлы кейін Регби мектебінің директоры болған доктор Томас Арнольд өмір сүрді. Нортвуд үйі Уорд отбасының меншігі болды. 1929 жылы ол сенімгерлікпен қалаға сыйға тартылды, ал аумағы Нортвуд паркіне айналды. Уильям Джордж Уорд ақын Теннисонның жақын досы еді, және ақын оның есіне арнап алты шумақ өлең жазды. Коуз және Шығыс Коуз 1933 жылы бірігіп, бір қалалық округ құрды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Блыскавица

1942 жылдың 4-5 мамырында Екінші дүниежүзілік соғыстың кезінде болған әуе шабуылында жергілікті қорғанысқа поляк эсминшісі «Блюскавика» (оның өзі Ист-Коустегі Ж. Самуэль Уайт құрастырған) кездейсоқ күш қосты. Ол осылай шақырылған қорғаныс көрсетті, сол үшін 2002 жылы экипаждың батылдығы оқиғаның 60 жылдығын атап өту үшін бірнеше күнге созылған жергілікті еске алу шарасымен құрметтелді. 2004 жылы Коустың бір бөлігі кеме командирінің құрметіне Франки Плейс деп аталды. «ORP Блюскавика» қоғамының достары Коусте белсенді жұмыс істейді. «Блюскавика» ескерткіші бар.

Экономика

Коуз және Шығыс Коуз қалаларындағы өнеркәсіп әрдайым теңіз кемелерін және қайық жасаумен байланысты материалдарды, соның ішінде алғашқы ұшақ қайықтар мен желкендер жасауды құру мен жобалауға бағытталған. Осы жерде алғашқы ауа жастығында қозғалатын кеме (hovercraft) сынақтан өтті. Қазіргі кездегі ірі жұмыс берушілердің қатарында BAE Systems Integrated System Technologies (Insyte) компаниясы бар, ол Ньюпорт Роудтағы Коуз қаласындағы ескі Сомертон әуежайының орнында орналасқан; сондай-ақ Шығыс Коуздегі GKN Aerospace компаниясы да бар. Коуз апталығында, жергілікті бизнес үшін ең қарбалас кезеңде қала халқының саны күрт артады. 2009 жылы экономикалық төмендеуге қарамастан қала жағдайы жақсы болды деп хабарланды. Қаланың басты көшесінде көптеген сауда дүкендері орналасқан. Олардың ішінде яхтамен айналысатын жандарға арналған мамандандырылған желкенді дүкендер, әдемі үй жиһаздары дүкендері, жабық өсімдіктер дүкені, Roly's Fudge Pantry және көптеген тәуелсіз дүкендер мен кәсіпорындар бар.

Спорт және демалыс

Коустың Вествуд Паркте ойнайтын "Cowes Sports F. C." Лигасыз футбол клубы бар.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC South және ITV Meridian ұсынады. Теледидар сигналдары Rowridge теледидар таратушысынан қабылданады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Solent 96.1 FM, Heart South 97.5 FM, Capital South 103.2 FM, Easy Radio South Coast 107.4 FM, Nation Radio South Coast 106.0 FM, Wave 105 105.2 FM және Wight аралында орналасқан қауымдық радиостанциялар: Vectis Radio 104.6 FM және Isle of Wight Radio 102.0 FM. Қалаға Isle of Wight County Press, Isle of Wight Observer және Island Echo жергілікті газеттері қызмет көрсетеді.

Көлік

Коуз – Уайт аралына қақпа қала. Саутгемптонға саяхат ететін адамдар Коузден "Red Jet" деп аталатын жоғары жылдамдықты катамаран жолаушылар паром арқылы қызмет алады. Оңтүстік Вектистің 1-бағыты Коуз қаласындағы басты автобус қызметі болып табылады. Red1 таңбалы бір қабатты автобустар Red Jet терминалына, ал 1-бағыттың екі қабатты автобустары Карвел-Лейндегі M&S Foodhall-ға (бұрынғы Коуз теміржол станциясының орны) қызмет көрсетеді. Екеуі де Ньюпортқа барып, одан басқа аралдарға саяхатшыларды жеткізеді. 2011 жылға дейін Wightbus Коуз және Гурнард аймақтарында жергілікті бағыттарда жұмыс істеді. Коуздың жүзбелі көпірі күні бойы Батыс Коуз бен Шығыс Коуз қалаларын байланыстырады. Бұл физикалық көпірмен ауыстырылмаған сирек тізбекті паромдардың бірі. Коуз – Уайт аралының жағалау жолының бастапқы нүктесі. Бұрын Коуз аралының астанасы Ньюпортқа теміржол арқылы қатынайтын, бірақ 1960 жылдары доктор Бичинг ұсынған үнемдеу шараларының аясында 1966 жылы Ньюпортқа баратын желі тоқтатылды. Арктикалық жолдың оңтүстігіндегі бұрынғы теміржол жолы қазір велосипед жолы ретінде күтіліп келеді.

Жүгіріп тұрып , жүру

Cowes Park and Ride – Уайт аралындағы «саябақ және саяхат» схемасы. Сомертон қаласының шетінде, бұрынғы өнеркәсіптік алаңда орналасқан 85 орындық тұрақ пен автобус аялдамасы бар. Қазіргі уақытта Southern Vectis автобустары күндіз әр 10 минут сайын 1-маршрут бойынша қызмет көрсетеді. «Саябақ және саяхаттан» Cowes Pontoon-ға Саутгемптонға Red Jet кемесімен барып-қайту үшін 2,50 фунт стерлингке билет алуға болады. Southern Vectis ұсынатын сирек барып-қайту билеттерінің бірі осы. Cowes-тегі «саябақ және саяхат» схемасы 2004 жылы Уайт аралы кеңесі, Southern Vectis және Red Funnel компанияларының бірлескен жобасы ретінде іске қосылды. Ол Сомертон өнеркәсіптік аймағындағы бұрынғы кеңес қоймасының орнында салынған. Бұл жобаның іске асуына Denmark Road-тағы тұрақ орынның даму үшін алынып тасталғандығы және Cowes маңында автотұрақтардың жетіспеуі себеп болды. Жұмыс істеудің алғашқы апталарында, Southern Vectis маршруттары «саябақ және саяхатта» тоқтамас бұрын, Red Funnel компаниясы қаржылаған уақытша шаттл қызметі ұйымдастырылды. Таңертеңгі және кешкі сағаттарда 15 минут сайын автобустар жүріп тұрды. Бастапқыда, қызметтен пайдаланушылар саны өте аз болды, алғашқы күндері жолаушылар мүлдем болған жоқ. 2006 жылдың сәуірінде Southern Vectis желісін жаңартқанға дейін «саябақ және саяхатқа» 1, 2 және 3-маршруттар қызмет көрсетті. Cowes қаласына барлық маршруттар осы жерге тоқтады, автобустар екі қазіргі балама маршрут арасында Three Gates Road арқылы өтетін. 1-маршруттан басқа, ол қазіргі «саябақ және саяхат» тармағы арқылы, бірақ Newport Road емес, Mill Hill Road арқылы жүрді. Желі жаңартқаннан кейін 2 және 3-маршруттар Cowes қаласына қызмет көрсетуін тоқтатты, ал 1-маршрут 15 минут сайын жиілікпен, Red Jet терминалының кіреберісіне дейін жолаушыларды тасымалдады. Жиілік артып, Three Gates Road арқылы өтуді қажет етпейтін болғандықтан, Round House аялдамасынан келетін автобустар енді «саябақ және саяхатқа» тоқтамайды. Схема алғаш іске қосылғанда барып-қайту билетінің құны 1 фунт болған, бірақ 2008 жылдың сәуірінде Southern Vectis компаниясы бағаны екі есеге көтеріп, 2 фунтқа жеткізді. Бұл бағаның өсуіне және Уайт аралы кеңесінің тегін саяхат үшін төлемдерді қысқартуына байланысты болды. Кейін 2 ақпанда 2009 жылы Southern Vectis жылдық тарифтерді қарау аясында басқа 2 фунттық тарифтермен бірге баға 2,50 фунтқа дейін өсті. 2008 жылдың соңында осы жерде вандализм оқиғалары болды, бір әйелдің машинасы түнде қалдырылғаннан кейін терезелері сындырылды. Полиция Уайт аралы кеңесімен бірлесіп, қауіпсіздікті жақсартуға тырысуда. Кенес мүшелерінің автокөліктерінде құнды заттарды қалдырып, ұрылардың назарына ілігіп қалуы мүмкін екенін ескертті. 2009 және 2010 жылдар аралығында орын жаңартылды. Айналма жолдан тікелей жаңа кіреберіс, автобус аялдамасы және күту павильоны, сондай-ақ көтерілген тротуар салынды. Бұрынғы кіреберіс және шығару жолы шығу үшін кеңейтілді, ал автобустар енді үлкен бұрылыс жасамай немесе дұрыс тұрақталмаған көліктердің кедергісін сезбей, осы жерді пайдалана алады. Жаңадан орналастыру арқасында орын саны да артты. 2009 жылдың 24 қарашасында жаңа автобус күту павильоны орнатылуы жоспарланған, бұл сағат 11:00-ден бастап автобустарға арналған жабылуға әкелді, ал негізгі жолда уақытша автобус аялдамалары орналастырылды, бірақ жоспарланғандай болмады. Кейіннен орын ұзақ уақытқа жабылды, автобустар шамамен бір ай бойы негізгі жолдағы аялдамаларды пайдаланды. Жаңадан жаңартылған орын 2010 жылдың 22 қаңтарында аяқталды, содан кейін автобустар қайтадан осы жерге кіре бастады.