Көңіл көтеру

Қала Аранка каналының төменгі жазығында жатыр. Жері көбінесе тегіс, су эрозиясының нәтижесінде және Мюреш өзенінің тасып, аллювиалды материалдың тегіс емес шөгіндісінен туындап, аздап бөлінген. Аумақ Мюреш жазығында орналасқан, ол fluvio-лакустрин шөгіңкіліктің ерекше түрі болып табылады. Онда су арналарының реттелуінен және дренажданудан пайда болған тасталған өзен арналары бар, биіктігі өзгеріп тұрады. Солтүстік бөлігі Мюреш өзенінің бұрынғы шалғырында, ал оңтүстік бөлігі ежелгі Аранка ағысының бұрынғы шалғырында орналасқан, қазір реттелген және каналданған. Қала аумағында оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған бірнеше төбелер бар, олар Саравал коммунасына қарай жалғасады. Бұл төбелердің (ханцилердің) ең ірісі қала мен бұрынғы Санниколау Герман коммунасының (қазір қала құрамына енген) бұрынғы шекарасында, Дудештий Веки – Томнатик тас жолынан оңтүстікке қарай орналасқан және Хунка Фарчи деп аталады. Ең маңызды табиғи ресурсы – геотермальдық су, ол жылыжайларда, қамыс өңдеу заводтарында және үйлерді жылытуға пайдаланылады.

Гидрографиялық

Аранка жазығының негізгі су жинағышы – Аранка, ол Тисаға құяды. Аранка каналы Мюреш өзенінің бұрынғы арналарының үстіне салынған және тоған салынғанға дейін суды тарату аймағына ие. Ол Мюреш шалғынынан, Фелнактен (Мюреш тоғаны басталатын жерде) басталып, Тисаға құяды. Аранка каналы Санниколау-Маре қаласынан өтеді және бұрын су тасқан жерлерден суды ағызу мақсатында салынған, 1959 және 1960 жылдары кеңейтіліп, тереңдетілген. Қала аумағында оның ұзындығы және ені аралығында, ал тереңдігі аралығында болады. Ең көп су ағыны көктемде, ал ең аз су ағыны жазда тіркеледі.

Фауна

Фаунасы Орталық Еуропалық типте, Жерорта теңізі элементтерімен, елдің солтүстігінен, оңтүстігінен және батысынан келген түрлердің араласуымен сипатталады. Дала және орман-дала фаунасы кеміргіштермен, мысалы, суырқан, хомяк, қоян, және құстармен: көгершін, бұлбұл, кегір, сұр қаз және т.б. ерекшеленеді. Аранка шалғырында және қала маңындағы батпақтарда көптеген үйрек, қаз, құтан, жылтыр ибис, отбалық бақалар мен сусарлар тіршілік етеді. Орман фаунасын елік, қызыл түлкі, қоян және батпақ есігі құраса, құстардың құрамы дала мен орман-дала фаунасындағыдай. Аранка каналы мен Муреш өзеніндегі балықтардың ішінде шырыш, сазан, шұбар, прус сазаны, қызылбалық және көкбалық кездеседі. Өзен Мюрештен және римдіктер келгенге дейін осы жерде тұрған Морасиан тайпасынан атын алған. Морисена Мюреш пен Аранка өзендері арасында, Cenad-тан Sânnicolau Mare-ге дейінгі аумақты қамтыған, сол кезде кеме жүретін жер болған. Морисена қаланың негізі болмаса да, осы жерде Морисенаны қорғау үшін XIII Гемина легионының бекінісі салынғаны туралы ғылыми және әскери дәлелдер жеткілікті. 106-274 жылдар аралығында Морисена Рим империясының қаласына айналды. 274 жылы император Аврелиан легиондарын Дунайдың оңтүстігіне көшірді, Траянның Дакиясын готтардың қолына қалдырды. 380-396 жылдар аралығында Аттила басқарып келген гунндар Дакияға шапты, готтарды Дунайдың оңтүстігіне қуды, Дакияны жаулап алып, оны Хуния деп атады, ал Морисена гунн империясының астанасы, Аттиланың резиденциясы болды. Морисена Cenad және Sânnicolau Mare-ді қамтитын үлкен аумақта орналасқан, олар V ғасырдың Еуропа картасында бірге көрсетілген. Гунндар жергілікті тұрғындарды жақсы қабылдап, олармен татулықта өмір сүрді. Аттила Балқан түбегіндегі шайқастарында рим құлдарын әкеліп, Дакияға қоныстандырып, римдік элементті күшейтті. Император Феодосий II жіберген византиялық ритор Приск Аттиланың патшалық билігі бар, қарапайым және өте діншіл екенін, дактардан, гунндардан, латын және рим тілдерінен білім алғанын сипаттады. Сол кезден қала шекарасындағы жер бедері қорғаныс, бақылау және қабірлер ретінде пайдаланған «хунци» деп аталады. Аңыз бойынша, Аттила қала аумағында бір түні алтын, күміс және темірден жасалған үш сандықта қару-жарақтарымен және зергерлік бұйымдарымен бірге Аранка өзеніне жерленді, кейін өзен арнасы өзгертілді. Венгрлер мен герцог Глад арасындағы соғыстан кейін, соңғысы бейбітшілік сұрап, венгр ханзадасы Арпадтың вассалы ретінде князьдігін сақтап қалды. 1046 жылы жазылған «Геррардтың ұзақ өмірі» хагиографиясында 1002 жылы Венгрия королі Стефан I Банат аймағына шабуыл жасаған кезде «Мюреш өзеніндегі қала» деп аталған Урбис Морисенадан басқарған Ахтум есімді билеуші туралы айтылады. Он бірінші ғасырдың басында король Стефан I Трансильваниядағы жерлерді, соның ішінде Ахтумның иелігін бағындырды, ол кейбір деректер бойынша бірнеше ай ғана қарсы тұрды, ал басқалары бойынша 1025 немесе тіпті 1030 жылға дейін, Ахтумның туысы Ханадиннің сатқындығынан жеңіліске ұшырады. Король Стефан I Морисена бекінісін жаңадан алынған жерлердің орталық ордасы етіп белгіледі, бірақ оған жаңадан құрылған Cenad қаласы тез бәсекелесті. Ахтум венгрлік жылнамада Gesta Hungarorum «Айттоний» деп аталады, ал оның ұлты туралы пікірлер қарама-қайшы (ол венгр, кабар, печенег немесе румын болуы мүмкін). Осы жаулап алудан бастап 1241 жылға дейін Морисена венгр билігінде болды. Сол жылы татарлар оны қиратты, ал олар кеткеннен кейін король Бела IV Сан-Николау ошағында бекіністі қайта салды. Атауы қала маңындағы герцог Глад және Ахтум тұсында да болған қасиетті Николай монастырының атынан шыққан. Бұл қазына 6-10 ғасырларға жатады. Қазынаның шығу тегі туралы әлі де келісімге келмеген. Қазынаның бөлшектері әр түрлі уақытта әр түрлі шеберлер жасаған. Бір теория бойынша, қазынаны 8 ғасырда авариялықтар жасаған. Басқа теория бойынша, ыдыстарды 9 ғасырда болгарлар жасаған, ал басқа бір зерттеуге сәйкес, қазынаны 10 ғасырда алғашқы қоныстанған мадьярлар жасаған. Бұл бұйымдар Венадағы Күнстхисторический мұражайында және Софиядағы Ұлттық тарихи мұражайында көрсетілген.

Орта ғасырлар

Санниколау Маре алғаш рет 1247 жылы «Зент Миклоус» деп жазылған тарихында кездеседі. 17 желтоқсан күні 1256 жылы ол Ценадтан бөлініп, тәуелсіз қала және бекініс болады. 1315 және 1331 жылдар аралығында король Карл Роберт әскерімен бірге осы елді мекен арқылы Басараб I-мен шайқасқа қатысты. 1394 жылы Сұлтан Баязид I Тимиш жерін қиратты, бірақ одан қуылды. 1396 жылы Бургундия, Англия және неміс мемлекеттерінің рыцарь әскерлерінің бір бөлігі қала арқылы Никополға қарай жол тартты, осы жерде шаруалардың тобы түріктерге қарсы шайқаста оларға көмектесу үшін бірікті. 1455 жылдың 8 тамызында Ценадтың астанасы Хуняди әулетінің меншігіне өтті, оның құрамында Санниколау Маре де болды, ал кейін 1458 жылы ол Матиас Корвиннің билігіне көшті. 1481 жылы Пал Кинизи түріктер басып алған жерлерден 50 000 сербті Банатқа әкелді, олардың бір бөлігі қалада қоныстанды. Банат, Тимишоара және оның елді мекендері, әсіресе Муреш бойындағылар, венгрлер мен түріктердің шайқастарының ортасы болды. Венгрия Корольдігі үшін Банат қорғаныс рөлін атқарды, ал Осман империясы үшін ол көптеген шабуылдар жүйесінің шешуші нүктесі болды. 1552 жылдың 30 маусымында Банаттың астанасы Ахмет Әли паша басшылығымен түріктердің қолына көшті, сондай-ақ сол жазда Санниколау Маре мен Ценадты басып алды, біріншісі Темешвар еялетіне, екіншісі Чанад санджағына қарасты. 1594 жылы Владека Тюдор бастаған тұрғындардың бір бөлігі Карансебес банының әскерімен бірге Нагибэкскерек бекінісінде қарсылық көрсетті, бірақ жеңіліске ұшырады. 1606 жылы Банат түріктердің толық бақылауына көшті, осы кезеңде қалада түрік казармасы мен жанисарлар мектебі ашылды, олардың мақсаты солтүстік және батыстағы Муреш және Тиса өзендерін қорғау болды.

Қазіргі тарих

Санниколау-Маре қаласының қала құрылысы графтар отбасы – Нако (Nákó család) тарихымен тығыз байланысты. Наколар отбасының тарихы орта ғасырларға дейін жетеді. Құжаттарға сәйкес, отбасы Грекияның Македония аймағындағы Догриани қаласынан шыққан. Банат аймағындағы алғашқы Наколар – Кристоф және Кирилл Нако болды. Олар 1781 жылы мал мен тауар аукционында Санниколау-Маре иелігінің басым бөлігін сатып алды. 1787 жылдың 11 маусымында Санниколау-Маре жыл сайынғы жәрмеңке ұйымдастыруға, ал 1837 жылдың 6 шілдесінен бастап апта сайынғы жәрмеңке ұйымдастыруға рұқсат алды. Аймақ ретіндегі маңызы Тимишоара – Будапешт – Вена қалаларын байланыстыратын пошта жолы арқылы күшейді (Санниколау-Маре – жылқы ауыстыру станциясы болған). Шындығында, 1837 жылғы неміс құжаттарында «oppidum» атауы да кездеседі, яғни бұл жердің өзі қаланың негізін құрады. Нагибэкскеректе болған үлкен өрт салдарынан 1807-1820 жылдар аралығында Торонтал округінің префектурасы Санниколау-Мареге көшірілді. 1848 жылғы революциялық оқиғалар Санниколау-Мареде де сезілді, көптеген жергілікті тұрғындар революциялық шайқастарға қатысты, тіпті «Санниколау-Маре-Сарбец» («Сербиялық Ұлы Сент-Николас») деп аталатын аймақ Сербия воеводалығының құрамына енді. 1850-1853 жылдары сот жүйесі жұмысын бастады, Нако сарайы неоклассикалық стильде салынды, сондай-ақ Вальчани-Периам темір жолы құрылысы аяқталды. Жиырма жыл өткен соң, Мюреш өзенінің тасқынынан кейін Аранка каналы тазартылып, жаңадан реттелді. 1883 жылы граф Наконың қайырымдылық жобасының арқасында алғашқы аурухана ашылды. 1867 жылдан бастап Австро-Венгрия дуализмінің барлық қиындықтарына қарамастан, қала экономикалық, әлеуметтік және мәдени дамуын жалғастырды. 1867-1918 жылдар аралығында ондаған шеберханалар, фабрикалар, банктер, нан пісіретін орындар, мал сою орындары, дәрігерлер кабинеттері мен ветеринариялық клиникалар, тері өңдеу орындары, арба жасау шеберханалары, ағаш өңдеу шеберханалары, мал сатушылар, кірпіш зауыттары, жүзім шаруашылықтары, фермалар, сондай-ақ сыра зауыты, кірпіш фабрикасы және плитка фабрикасы жұмыс істеді. Кітап дүкендері, тоқыма фабрикалары, дәріханалар және механиктер, тігіншілер, мұржа тазалаушылар, арқан өрушілер, сағатшылар және құлыпшылар сияқты көптеген қолөнершілер де болды. 1951-1968 жылдар аралығында қала аудан орталығы болды, ал 1968 жылдан бастап Тимиш округінің қаласы мәртебесіне ие болды. Осы кезеңде қала солтүстік және оңтүстіктегі өнеркәсіптік аймақтарды дамыту арқылы аумағын кеңейтті.

Діни құрамы

2011 жылғы санақ бойынша, тұрғындардың көп бөлігі православие дінін ұстанады (63,13%), бірақ римдік католиктер (17,49%), пятидесятниктер (4,41%), серб православиеліктері (2,53%) және грек католиктері (2,01%) да бар. Халықтың 7,55% діни көзқарастары белгісіз. Діни құрамы этникалық құрамымен тығыз байланысты. Мысалы, Санниколау-Мареде румын және сербтердің көбі православиелік болса, немістер, венгрлер және болгарлардың көпшілігі католиктерді құрады.

Баспасөз, БАҚ және әдебиет

Санниколау Маре – Банат және Трансильванияның алғашқы әйел журналисі Роның туған жері. 1873 және 1890 жылдар аралығында Дамиан Петровичи редакторы болған елдегі алғашқы мамандандырылған журнал – "Апикультолор" жарық көрді. Шрейер Виктор Гёзо шығарған алғашқы жергілікті газет – "Нагишентмиклоси közlöny" 1879 жылы жарыққа шықты. Газет 1914 жылға дейін басылып, содан кейін атауын "Felső Torontál/Torontalul de Sus" деп өзгертіп, румын тілінде де шыға бастады. 1882 жылы алғашқы неміс газеті – "Südungarische Volksblatt" қаладағы алғашқы баспаханада жарық көрді, ол Натахаил Винвиерге тиесілі болды. Профессор Теодор Букуреску арқылы 1921 жылы апта сайын 2000 данамен "Primăvara" газеті шығып, қаланың шындығы мен жергілікті тұрғындардың мұратын жариялады, ал 1923 жылдан бастап "Primăvara" күнтізбесі шығарылды. 1990 жылдан кейін қала әкімдігі "Primăvara" газетін қайта басып шығаруға тырысты, бірақ қаржы жетіспеуіне байланысты бұл жоспар іске аспады. 2000 жылдан бері қалада тек қала әкімдігінің хабарламасы ғана жарық көреді, сонымен қатар Иоан Джебелеан атындағы теориялық орта мектепте ("Necuvântul") және №1 жалпы білім беретін мектепте ("Lumea Noastră") ішкі пайдалануға арналған журналдар шығарылады. Туристік тартымдарға 19 ғасырдағы Нако қамалы (Мәдени үй және қалалық мұражай орналасқан), 1787 жылы салынған серб православ шіркеуі, 1824 жылы салынған Нако отбасының криптасы бар рим-католик шіркеуі, 1903 жылы салынған румын православ шіркеуі және 1913 жылы салынған реформат шіркеуі кіреді.

Жол көлігі

Санниколау Маре 6 және 59C ұлттық жолдары арқылы Румынияның ұлттық жол желісімен байланысты, сондай-ақ 59F облыстық жолымен кесіліп өтеді, ол Беба Вече шекаралық өткізу пунктімен тікелей байланыс жолын қамтамасыз етеді.

Қоғамдық көлік

Қаланың ұйымдастырылған қалалық көлігі жоқ, себебі оның сақина тәрізді құрылымы бар, ал қоғамдық көлік тек екі автобус арқылы Тімішоара және Арад қалаларынан келген жолаушылар пойыздары келген кезде халықты Бас стансаға тасымалдауды қамтамасыз етеді. Жеке тасымалдаушылар Санниколау Маре мен көршілес елді мекендерге немесе басқа облыстарға жолаушылар тасымалын жүзеге асырады.