Крейгавон қаласы: тарихы мен дамуы

Кіріспе

Қала (құрылған 1965) Солтүстік Ирландияда – Солтүстік Ирландияның Армаг графтығының солтүстігіндегі қала. Оның құрылысы 1965 жылы басталды және ол Солтүстік Ирландияның бірінші премьер-министрі, Джеймс Крейг, 1-ші виконт Крейгвонның құрметіне аталды. Бұл қала Лурган мен Портадаунды қосатын жаңа сызықты қаланың орталығы болу жоспарланған, бірақ бұл жоспар көбінесе тоқтатылды және кейіннен кемшіліктері болған деп сипатталды. Бүгінде жергілікті тұрғындар арасында "Крейгавон" екі қала арасындағы аумақты білдіреді.

Бастапқы жоспарлар

Крейгэвон Солтүстік Ирландия үшін «жаңа қала» ретінде жоспарланды, ол Ұлыбританиядағы Камбернауд және кейін Милтон-Кейнс сияқты қалаларды еске түсіретіндей болды. Ол Лурган мен Портадаун қалаларын байланыстыратын, біртұтас қалалық аймақ пен бірегейлік құруға арналған сызықтық қала ретінде көзделді. Жаңа қала құрудың мақсаты келесі онжылдықтарда халық санының артуына жасалған болжамдарға негізделді, бұл үлкен масштабта тұрғын үй салуды қажет етті. Ұлыбританияда экономикалық өсімді сәтті тартқан ұқсас жобалар жүзеге асырылғандықтан, Крейгэвон Солтүстік Ирландияның қазіргі заманғы және британдық ағымның бір бөлігі ретіндегі символы болды. «Жаңа қаланы» дамыту үшін 1965 жылдың қазанында Крейгэвон даму комиссиясы тағайындалды. Лурган мен Портадаун арасындағы 6000 акр жер фермерлерден акры 6 фунт стерлингке сатып алынды. Осы жердің қолайлы болуына бірнеше себеп көрсетілді, соның ішінде халық шоғырланған орталықтардың болуы, өнеркәсіптік база, Белфастқа жақын орналасуы және Крейгэвонның дамуды Белфасттан тысқары таратуға көмектесетініне сенім болды. Белфаст тұрғындары Крейгэвонның қалалық сипатымен қызығушылық танытып, кәсіпкерлер оны тартымды балама ретінде қарастырады деп үміттенілді. Крейгэвонға көшуші отбасыларға ақшалай көмек көрсетілді. Крейгэвонның дизайны модернизм стилінде жасалып, сол заманғы рухта ұсталды. Крейгэвон балаларға қолайлы орта болуы тиіс болды, сондықтан тұрғын алаптарында шағын ойын алаңдары қарастырылды. Тұрғын үй кешендерінде жасыл аймақтарды көбейтуге және велосипедпен жүруге қауіпсіз жолдар жасауға ерекше мән берілді. 9-шы ұлттық велосипед жолы қаладан өтеді. Жаңа қалаға демалыс орталығы, кітапхана, сауда орталығы, азаматтық орталық, жасанды көлдері, ойын алаңдары бар үлкен саябақ, шағын зообақ, гүлзарлар және жасанды шаңғы трассасы сияқты көптеген қоғамдық нысандар салынды. Крейгэвон азаматтық орталығы 3 миллион фунт стерлингке салынды және 1983 жылдың сәуір айында Аберкорн герцогымен ресми түрде ашылды.

Craigavon was planned as a 'new city' for Northern Ireland that would mirror towns such as Cumbernauld and, later, Milton Keynes in Great Britain. It was conceived as a linear city that would link the towns of Lurgan and Portadown to create a single urban area and identity. The argument for a new town was based on projections indicating population increases over the following decades that would require large scale house building. Similar projects successfully attracting economic growth had been successfully completed in Great Britain, so it was in some ways a symbol of Northern Ireland as both modern and a part of the British mainstream. The Craigavon Development Commission was appointed in October 1965 to develop the 'new city'. About 6,000 acres of land between Lurgan and Portadown was vested from farmers at £6 an acre. Several reasons have been suggested for the suitability of the site including the existing population centres, industrial base, nearness to Belfast and the belief that Craigavon would help spread development away from Belfast. It was hoped that residents of Belfast would be attracted by the suburban nature of Craigavon's design and that business would see it as an interesting alternative. Cash incentives were offered to some families moving to Craigavon. The design of Craigavon was based on Modernism and imbued with the spirit of the age. Craigavon was designed to be a very child friendly environment with small playgrounds dotted throughout the residential areas. There was an emphasis on providing green space in the housing estates and safe paths to cycle on. National Cycle Route 9 passes through the town. The new town was also provided with many civic amenities including a leisure centre, library, shopping centre, civic centre, a large park with artificial lakes, playing fields, a petting zoo, public gardens and an artificial ski slope. Craigavon Civic Centre was built at a cost of £3 million and was officially opened by the Duke of Abercorn in April 1983.

Қиындықтар

Протестанттық/унионисттік басымдылығы бар шығыста «жаңа қала» салу туралы шешім, негізінен католиктер тұратын Дерри қаласын дамытудың орнына, дау тудырды. Сондай-ақ, оны 1-ші виконт Крейгавон (1871–1940) – протестанттық унионист көшбасшысының есімімен атау туралы шешім де қырқыс пікірталас тудырды. Кейбір унионистер бұл шешімді ақылсыздық деп санайтын, және қоғамдық келісімді нығайтуға кері әсер ететінін айтты. «Нокмена» (Нокменаг жерінің бұрмаланған атауы) ұлтшылдардың қалаға таңдаған аты болды, және екі тараптан да қолдау таба алатын еді. 1965 жылдың 6 шілдесінде жаңа қала Крейг есімімен Крейгавон деп аталатыны жарияланды. Белгілі ұлтшыл Джозеф Коннелан «Протестант халқы үшін протестант қаласы» деп бұл жариялауды тоқтатып, мәлімдеме жасады. Ирландия лейбористік партиясының депутаты Джерри Фитт жаңа қаланың аты «есептелген қорлау» екенін айтса, Шығыс Тирон округінен сайланған ұлтшыл депутат Остин Кьюри «Халықтың үштен бірінен астамы наразылық білдіретін адамның есімімен бұл қаланы атау – жек көрініске шақыру» деді. Проблемалар тұрғын үйлердің кейбірі салынған материалдар мен технологиялар толық сынақтан өтпегені анықталғанда көріне бастады, нәтижесінде жылу сақтау, дыбыс өткізбеу және беріктік жеткіліксіз болды. Бұл 1960 жылдардың соңындағы «Түрбуленттілік» кезеңімен күшейді, оның салдарынан діни зорлық-зомбылық пен ажыратылғандық кеңінен тарады. Солтүстік Ирландияға инвестиция азайды және эмиграция өсті. 1973 жылы Крейгавон даму комиссиясы таратылып, Крейгавон аудандық кеңесі құрылды. Аймақтың ірі жұмыс берушісі – Goodyear компаниясының Silverwood индустриалды аймағындағы үлкен желдеткіш белдеуі зауыты орналасқан, ол сол кезде Еуропаның ең ірі зауыты болды. Алайда, зауыт тұрақты түрде пайда әкелмей, 1983 жылы жабылуға мәжбүр болды. Крейгавон көптеген айналма жолдарымен танымал болды. Олар қарусыз болғандықтан, қауіпсіздік күштерінің атуға рұқсат беру саясатын қолданғаны туралы айыптаулар пайда болды. RUC бұл айыптауларды жоққа шығарып, күдіктілер бақылау бекетінен өткенін мәлімдеді. Крейгавонның жылжымалы дүкендеріндегі оқиға 1991 жылдың 28 наурызында болды, сол күні Ульстер еріктілері (UVF) Драмбег ауданында үш католик азаматты атып өлтірді. Қарулы күштер жылжымалы дүкенде жұмыс істеген екі жасөспірім қызды – 19 жасар Айлин Даффи мен 16 жасар Катрина Ренниді атып өлтірді. Содан кейін ол 29 жасар Брайан Фриззеллді жерге жатқызып, оқ атты. UVF пен полиция арасында байланыс болды деген күдіктер бар. 1991 жылдың 14 қарашасында UVF Карбет жолында Hyster вилкалық жүк көтергіш зауытынан жұмысынан үйіне келе жатқан үш азаматты атып өлтірді: 54 жасар Десмонд Роджерс, 28 жасар Фергус Маги және 27 жасар Джон Лавери. Continuity IRA 2009 жылдың 10 наурызында Крейгавонда PSNI офицері Стивен Кэрроллды атып өлтірді, бұл 1998 жылғы Ұлы жұма келісімінен бері Солтүстік Ирландиядағы полиция қызметкерінің алғашқы қазасы болды.

There was controversy over the decision to build a 'new city' in the mainly Protestant/unionist east rather than to develop the mainly Catholic city of Derry. There was also controversy over the decision to name it after The 1st Viscount Craigavon (1871–1940), a Protestant unionist leader. Some unionists also felt the decision was unwise and counterproductive to building cross community relations. Knockmena (a corruption of the townland name, Knockmenagh) was the preferred name nationalists hoped would be used, and which might have attracted broad acceptance on both sides. On 6 July 1965, it was announced that the new city would be named Craigavon after Craig. A noted nationalist, Joseph Connellan, interrupted the announcement with the comment, "A Protestant city for a Protestant people". Irish Labour MP Gerry Fitt described the naming of the new city as "a calculated insult" and Nationalist MP for East Tyrone Austin Currie said "To call this new city after someone who is looked upon by over one third of the population as an arch bigot is something that ought to be abhorred." Problems began to come to light when it emerged that some housing estates had been built with materials and techniques that had not been fully tested, with the result that insulation, sound proofing and durability were lacking. This was compounded by the outbreak of 'the Troubles' in the late 1960s, which resulted in sectarian violence and segregation. Investment into Northern Ireland dried up and emigration rose. The Craigavon Development Commission was wound up in 1973 and Craigavon Borough Council created. The area's main employer, Goodyear, had a large fan belt factory in the Silverwood industrial estate, and at the time it was Europe's largest factory. However, the plant failed to make money on a consistent basis, and had to shut in 1983. Craigavon became notorious for its many roundabouts. They were unarmed, leading to claims of a shoot to kill policy by security forces. The RUC denied this, saying the men had driven through the checkpoint. The Craigavon mobile shop killings took place on 28 March 1991, when the Ulster Volunteer Force (UVF) shot dead three Catholic civilians in the Drumbeg estate. A gunman shot the two teenage girls working in the mobile shop: Eileen Duffy (19) and Katrina Rennie (16). He then forced a male customer, Brian Frizzell (29), to lie on the pavement and shot him also. There are allegations of collusion between the UVF and police. On 14 November 1991 the UVF shot dead three more civilians on Carbet Road as they were driving home from work at the Hyster forklift factory: Desmond Rogers (54), Fergus Magee (28), and John Lavery (27). The Continuity IRA shot dead PSNI officer Stephen Carroll in Craigavon on 10 March 2009, the first police fatality in Northern Ireland since the Good Friday Agreement in 1998.

География

Крейгавон Лау-Нейдің оңтүстік-шығыс жағалауына жақын, жазық жерде орналасқан. Айналасындағы елді мекендер (сағат тілімен тізімделген) – Агакомон (солтүстік), Лурган (солтүстік-шығыс), Коркрини (шығыс), Блери (оңтүстік-шығыс) және Портадаун (оңтүстік-батыс). Ол осы елді мекендерден көбінесе далалармен бөлінген. Крейгавон екі жасанды көлдің қасында салынған. Портадаун – Лурган темір жолы екі көлдің арасымен өтеді, ал одан солтүстікке қарай M1 тас жолы, темір жолмен қатар жүреді.

Демография

Санақ мақсатында Крайгваонды Солтүстік Ирландия Статистика және зерттеу агенттігі (NISRA) жеке бірлік ретінде қарастырмайды. Оның орнына, Портадаун, Лурган және Блеримен біріктіріліп, "Крайгавон қалалық аймағы" құрайды. Бұл, әдетте Крайгваон деп есептелетін – Портадаун мен Лурган арасындағы негізінен тұрғын үйлерден тұратын аймақтың нақты демографиялық бейнесін анықтауды қиындатады. Драмгор,

2021 жылғы халық санағы

Санақ күні (2021 жылғы 21 наурыз) Ағақомонды қоса алғанда, Крейгавон қалалық аймағының тұрақты түрде тұратын халқы 72 301 адамды құрады. Олардың арасында:

52,28% (37 797) католик шіркеуіне жатады немесе сол шіркеуде тәрбиеленген, ал 36,01% (26 038) «протестанттық және басқа да христиандық (христиандыққа байланыстыларын қоса)» шіркеулеріне жатады немесе сол шіркеулерде тәрбиеленген. 35,94% өзін британдық, 31,85% ирландтық, ал 26,85% солтүстік ирландиялық деп санады. Респонденттер бірнеше ұлттық идентификацияны көрсетуге құқылы болды.

Білім

Крейгавонда бірнеше мектеп бар.

Спорт

Éire Óg Gaelic Football Club – Армаг округінің All County лигасының ІІ дивизионында өнер көрсетеді. Жас және орта деңгейдегі турнирлерде жеңіс тұтып алған. Craigavon United F. C. – футбол клубы – 1986 жылы Сүт кубогын жеңіп алды. Craigavon City F. C. – 2007 жылы құрылған футбол клубы. Алғашқы маусымда Mid Ulster төртінші дивизионында 4-орынды алып, Армаг Роверсті 2:1 есебімен жеңіп, Джон Маги еске алу кубогын ұтып алды. Craigavon Cowboys – Армаг округінің жалғыз американдық футбол командасы. 2009 жылы IAFL DV8 лигасының жеңімпаздары атанды. 2010 жылы IAFL лигасына қайта қосылды.