Кіріспе

Ирландиялық ұлтшыл, суфражист, социалист, саясаткер және революционер (1868–1927)

Констанс Георгина Маркевич (Маркевич; Гор Бут; 4 ақпан 1868 – 15 шілде 1927), сондай-ақ графня Маркевич және мадам Маркевич деп белгілі, ирландиялық саясаткер, революционер, ұлтшыл, суфражист, социалист және Вестминстер Парламентіне сайланған алғашқы әйел. Ол Бірінші Дайлде Еңбек министрі болып сайланды, бұл Еуропадағы екінші әйел министр болды. Ол 1921 жылдан 1922 жылға дейін және 1923 жылдан 1927 жылға дейін Дублин Оңтүстік сайлау округінің депутаты болды. Ол 1918–1922 жылдары Дублин Сент-Патрик округінің Парламент мүшесі болды. Фианна Эйреннің, Куманн на мБанның және Ирландиялық Азамат Армиясының негізін қалаушы мүшесі ретінде, ол 1916 жылғы Пасха көтерілісіне қатысты, онда ирландиялық республикашылар британдық үстемдікті тоқтатып, Ирландия Республикасын құруға тырысты. Ол өлім жазасына кесілді, бірақ оның әйел екендігіне байланысты жазасы өмір бойына түрмеге қамауға ауыстырылды. 1918 жылдың 28 желтоқсанында ол Ұлыбританияның Палаталар Палатасына сайланған алғашқы әйел болды. Кейіннен Ева Ұлыбританиядағы еңбек қозғалысына және әйелдердің сайлау құқығына қатысты, бірақ бастапқыда Констанс әпкесінің мұратына қосылмады. Гор Бут суретші болуды қалаған, бірақ отбасы оған қарсы болды; 1892 жылы ол Лондонның Слэйд өнер мектебінде оқыды, онда ол Мод Гоннның бай ағасы сэр Фрэнсис Кук бес жыл бұрын құрған Кенсингтон Гордегі Суретшілер үйінде тұрды. Сол жердегі замандастарының бірі Бланш Георгиана Вуллиами болды. Осы кезде Гор Бут саяси белсенділікке түсіп, Ұлттық Әйелдер Сайлау Құқығы Қоғамына (NUWSS) қосылды. Кейін ол Парижге көшіп, беделді Академия Джулианға оқуға түсті, онда болашақ күйеуі Казимир Маркевичпен танысты, ол Украинаның қазіргі аумағынан шыққан бай поляк отбасынан шыққан суретші болды. Маркевичтер 1903 жылы Дублинге қоныс аударды және көркемдік және әдеби ортада жүрді, Констанс пейзаж суретшісі ретінде танымал болды. 1905 жылы Сара Пурсер, Натаниел Хоун, Уолтер Осборн және Джон Батлер Йейтс сияқты суретшілермен бірге ол Дублиндегі барлық көркем және әдеби бейімділіктері бар адамдарды біріктіруге тырысқан Біріккен Өнер клубын құруға белсенді қатысты. Бұл топқа Ирландияның болашақ бірінші президенті Дуглас Хайд құрған Гейл лигасының жетекші тұлғалары кірді. Лига ресми түрде тек ирланд тілі мен мәдениетін сақтаумен айналысса да, ол көптеген патриоттар мен болашақ саяси көшбасшыларды біріктірді. Сара Пурсер, жас Гор Бут әпкелері алғаш рет 1882 жылы олардың портретін салуға шақырылған кезде кездесті, ол ұлтшыл көзқарастардың екі жағындағы суретшілердің, жазушылардың және зиялылардың жиналатын тұрақты салонды ұйымдастырды. Пурсердің үйінде Маркевич революциялық патриоттар Майкл Дэвитт, Джон О'Лири және Мод Гоннемен кездесті. 1907 жылы Маркевич Дублиннің жанындағы ауылдық жерде шағын үй жалдады. Бұрынғы түскен адам, ақын Падрейк Колум, «Шаруа» және «Синн Фэйн» журналдарының көшірмелерін қалдырған. Бұл революциялық журналдар британдық үстемдіктен тәуелсіздікті насихаттады. Маркевич оларды оқып, әрекетке түсті.

Саясат

1908 жылы Маркевич Ирландияның ұлтшыл саясатына белсенді түрде араласты. Ол Синн Фэйн және Ингинидх на Айрланда ("Ирландияның қыздары") – актриса және белсенді Мод Гонн, У.Б. Йейтстің музасы құрған революциялық әйелдер қозғалысына қосылды. Маркевич алғашқы кездесуіне Ирландиядағы британдық биліктің ордасы – Дублин сарайындағы шарадан келді, атласты кешкі көйлек пен алмаз тиара киіп. Әрине, мүшелер оған күдіспен қарады. Графиня ретінде құрмет көрмей, мұндай жаңалыққа енуге оның ынтасы арта түсті, ол досы Хелена Молониге айтты. Ол Мод Гоннмен бірге жаңадан ашылған Абби театрында бірнеше пьесада ойнады, бұл мекеме мәдени ұлтшылдықтың қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Сол жылы Маркевич Манчестер Солтүстік-Батысындағы парламентке сайлауға түскен Уинстон Черчилльге қарсы әйелдердің сайлау құқығы үшін күрескендерінің тактикасында белсенділік танытты. Ол сайлау округінде төрт ақ жылқының тартқан ескі атты көлікпен пайда болып, суфражистік мақсаттарын жариялады. Бір ер адам одан кешкі астың дайындауға бола ма деп сұрады, ол: "Иә. Ал сен төрт атты керуенді айдай аласың ба?" деп жауап берді. Оның қарындасы Ева Манчестерге суфражист Эстер Ропермен бірге тұруға көшті, және екеуі де Черчилльке қарсы науқан жүргізді. Черчилль сайлауда консерватор кандидат Уильям Джойнсон Хикске жеңіліске ұшырады, бұл суфражистердің қарсылығының нәтижесінде болды. 1909 жылы Маркевич Роберт Баден-Пауэллдің жарымәскери бойскауттарының үлгісінде жасөспірім ұлдарды скауттыққа үйрететін ұлттық скауттық ұйым – Fianna Éireann-ді құрды. Фианнаның 16 тамыздағы 1909 жылы Дублиндегі Камден-стриттегі алғашқы кездесуінде әйелдер физикалық күшпен күреске қатыспауы керек деген себеппен оны ұйымнан шығарып жіберуге әрекет жасады. Ол бұрын Белфаста сәттілікке жетпеген скаут тобын құрған Булмер Хобсонды өз жағына тартты. Ол оны қолдады, және ол комитетке сайланды. Ол 1911 жылы алғаш рет Ирландияға Джордж V сапарына қарсы наразылық білдірген 30 000 адам қатысқан Ирландиялық республикалық бауырластықтың демонстрациясында сөйлегені үшін түрмеге қамалды. Бұл наразылық кезінде Маркевич жарнамалық парақтар таратты, "Сіз әлі жеңілмедіңіз, қасиетті жер" деген жазуы бар үлкен баннерлер орнатты, король мен королеваның суреттеріне тас лақтыруға қатысты және Лейнстер сарайынан алынған алып британдық туды өртеп жіберуге тырысты, ақырында сәтті болды, бірақ кейін Джеймс МакАрдл сотта оның кінәсін мойындағанына қарамастан, оқиға үшін бір айға түрмеге жабылды. Оның досы Хелена Молони тас лақтыруға қатысқаны үшін тұтқындалды және Лейди Лэнд Лигасынан бері саяси қылмыс үшін сотталған және түрмеге қамалған алғашқы әйел болды.

Пасхалық көтеріліс

Азаматтық армияның мүшесі ретінде Маркевич 1916 жылғы Пасха көтерілісіне қатысты. Оған ИКА-ның негізін қалаушы Джеймс Коннолли үлкен әсер етті. Маркевич Азаматтық армияның формасын жасап, оның әнұранын поляк әнінің үлгісімен жазды. Маркевич Сент-Стефан-Гринде шайқасты, онда бірінші күні таңертең – жалғыз куәгердің күнделігінен сақталған екі бетке сәйкес – ол Дублин қалалық полициясының қызметкері, констебль Лахиффты атып, кейіннен ол жарақатынан қайтыс болды. Басқа мәліметтерде, полиция қызметкері атылған кезде ол қалалық әкімдікте болған, ал Стивенс-Гринге кейін келген. Ұзақ уақыт бойы ол Майкл Маллиннің оң қол ассистенті болды деп есептелді, бірақ шындығында бұл лауазымды Кристофер "Кит" Пул атқарды. Маркевич Пасха дүйсенбісі күні бекіністер құруын қадағалады және Стивенс-Грин төңірегіндегі шайқастың ортасында болды, британдық армияның снайперін жаралады. Гринде окоптар қазылып, алдыңғы қақпадан қорғалды; алайда, Гриннің солтүстік жағындағы биік ғимараттардың, соның ішінде Шелборн қонақүйінің шатырларынан британдық пулемет пен мылтық оғынан кейін Азаматтық армия әскерлері Гриннің батыс жағындағы Корольдік Хирургтар колледжіне шегінді. Стивенс-Грин гарнизоны алты күн бойы тұрып, британдықтар Пирстің капитуляция жарлығын әкелгенде шайқас аяқталды. Олардың капитуляциясын қабылдаған британдық офицер, капитан (кейін майор) де Курси Уилер, Маркевичтің бірінші туысы Селина Мод Бересфорд Ноксқа үйленген еді. Олар Дублин қамалына, содан кейін Килменхэм түрмесіне жеткізілді, Мэтт Коннолли бұл оқиғаны "бірнеше жаушыл адамдар тобының арасынан өту" деп сипаттады. Ол жерде 70 әйел тұтқынның ішінде жалғыз ол ғана жеке камераға жабылды. 1916 жылғы 4 мамырдағы әскери сотта Маркевич "душманға көмектесу мақсатында қарулы көтеріліске қатысқаны" үшін өзін кінәлі емес деп таныды, бірақ "Оның Әлдешеңіздігінің азаматтары арасында наразылық тудыруға тырысқаны" үшін кінәлі деп мойындады. Маркевич сотқа: "Мен Ирландияның азаттығы үшін күресуге шықтым және маған не болатыны маңызды емес. Мен дұрыс деп ойлаған нәрсені істедім және соған сүйенемін" деді. Маркевич 1916 жылдың шілдесінде Маунтджой түрмесіне, Холлоуэй түрмесіне, содан кейін Англиядағы Айлсбери түрмесіне ауыстырылды. Ол 1917 жылы көтеріліске қатысқан басқа адамдармен бірге түрмеден босатылды, себебі Лондон үкіметі осы оқиғаға қатысушыларға жалпы кешірім жариялады. Осы шамада Маркевич, Ирландия шіркеуінде дүниеге келген, католицизмге көшті.

Бірінші парламент

1918 жылы ол әскери қызметке шақыруға қарсы қызметі үшін тағы да түрмеге қамалды. 1918 жылғы жалпы сайлауда Маркьевич Дублин Сент-Патрик сайлау округінен депутат болып сайланды, қарсыласы Уильям Филдті 66% дауыспен жеңіп, 73 Синн Фэйн депутатының бірі атанды. Сайлау қорытындылары 1918 жылдың 28 желтоқсанында жарияланды. Осылайша ол Ұлыбританияның Төменгі палатасына сайланған алғашқы әйел болды. Алайда, Синн Фэйннің сайлауға қатыспау саясатына сәйкес, ол Төменгі палатадағы өкілдігін қабылдамады. Маркьевич Холлоуэй түрмесінде болғанда, оның әріптестері Дублинде революциялық Ирландия Республикасының Парламенті – Бірінші Дэйлдің алғашқы отырысына жиналды. Оның есімі аталып, көптеген сайланғандар сияқты, ол да "шетелдік жаудың тұтқыны" (fé ghlas ag Gallaibh) деп сипатталды. Ол 1921 жылғы сайлауда Екінші Дэйлге қайта сайланды. Маркьевич 1919 жылдың сәуірінен 1922 жылдың қаңтарына дейін Екінші және Үшінші Министрліктерде Еңбек министрі қызметін атқарды. 1919 жылдың сәуірінен тамызына дейін министрлік мәртебесін иеленген ол, Ирландияның алғашқы әйел министрі және сонымен бірге Еуропадағы екінші әйел үкімет мүшесі болды. 1979 жылға дейін ол Ирландия тарихындағы жалғыз әйел министр болып қалды, ол кезде Майр Геогеган Квинн Фианна Файл үшін Гаэлтахт министрі лауазымына тағайындалды. Оның Еңбек департаменті келісім кеңестерін құру, еңбек дауларын реттеу, аймақтарды зерттеу және жалақы мен азық-түлік бағаларына ережелер белгілеумен айналысты.

Азамат соғысы және Фианна Фейл

Маркевич 1922 жылдың қаңтар айында Эмон де Валерамен және басқалармен бірге Англия-Ирландия келісіміне қарсылық білдіріп, үкіметтен кетті. Ол Ирландия азамат соғысында республикалық мақсат үшін белсенді жұмыс істеді, соның ішінде Дублиндегі Моран қонақ үйін басып алу кезінде Азамат армиясын басқарды. Азамат соғысынан кейін ол АҚШ-қа сапар шекті. 1922 жылғы Ирландияның жалпы сайлауында ол сайланбады, бірақ 1923 жылы Дублин Оңтүстік сайлау округінен қайта сайланды. Басқа республикалық кандидаттар сияқты ол да Дэйл отырысына қатыспады. 1923 жылдың қараша айында ол қайтадан тұтқындалды. Түрмеде ол аштық жариялады. Бір ай ішінде ол және басқа тұтқындар босатылды. Ол Синн Фейннен шығып, 1926 жылы құрылған Фианна Фейл партиясына қосылды және Ла Скала театрында жаңа партияның алғашқы отырысын жүргізді. 1927 жылдың маусымындағы жалпы сайлауда ол Фианна Фейл партиясынан 5-ші Дэйлге қайта сайланды, партия Дэйл Эранға оралуға міндеттенді, бірақ ол өзінің орнына отырмастан бес аптадан кейін қайтыс болды. Оның Фианна Фейл партиясынан сайланған әріптестері даулы адалдық сертіне қол қойып, 1927 жылдың 12 тамызында, оның қайтысынан бір ай өткен соң Дэйлге келді. Партия жетекшісі Эмон де Валера сертті "бос саяси формула" деп сипаттады.

Отбасылық өмір

Констанцияның күйеуі Казимир Маркевич Парижде граф Маркевич деп танымал болды, бұл атақ сол кезде Польшадағы ірі жер иелері үшін қалыпты жағдай еді. Гор Бут отбасы атақтың рас екенін білгісі келгенде, Ресейдің құпия полициясының өкілі Пётр Рачковский оның бұл атақты "құқықсыз" алғанын және Польшада ешқашан "граф Маркевич" деген титул болмағанын хабарлады. Дегенмен, Санкт-Петербургтегі генеалогиялық бөлім оның өзін аристократ деп санауға құқылы екенін мәлімдеді. Маркевич олар танысқан кезде үйленген, бірақ ажырасқан болатын; оның әйелі 1899 жылы қайтыс болды, ал ол Гор Бутпен 1900 жылдың 29 қыркүйегінде Лондонда неке қиды. Ол 1901 жылдың қараша айында Лиссаделлде қызы Мейвті дүниеге әкелді. Оған қараушы дәрігерлердің бірі - революционер Кэтлин Линн болды. Сонымен қатар, оның төсегі басында Казимир мен Станислав Маркевич, Эмон де Валера және Ханна Шихи Скеффингтон да болды. Оның бұрынғы Халық армиясының әріптесі, драматург Сеан О'Кейси оның туралы: "Оның ең көп нәрсесі – физикалық батылдық еді; ол оны киімдей кигендей болды" деді.

Құрметтеулер

Слиго округінде Маркиевич жолы мен Маркиевич паркі (округтағы GAA негізгі стадионы) екеуі де оның атын иеленеді. Дублинде Графиня Маркевичтер үйі де оның есімімен аталады. 2018 жылы Ирландия парламенты Маркевичтің портретін 1918 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заңды еске алу үшін Ұлыбритания парламентіне сыйға тартты, осы заң бойынша Біріккен Корольдікте алғаш рет кейбір әйелдерге дауыс беру құқығы берілді. 2019 жылы Дублин қалалық кеңесі Маркевичтің Дублиндегі бұрынғы үйінің, Ратмайндағы Лайнстер жолындағы Суррей үйінің алдына ескерткіш тақта орнатты. 2008 жылы Украинаның Животивка ауылы, онда Констанция 1903 жылы Маркевичтер отбасымен бірге болған, Лиссадельден әкелінген құжаттармен бірге оларға арналған бөлме ашты.