Кіріспе
Гуйян – Қытай Халық Республикасының Гуйчжоу провинциясының астанасы. Ол провинцияның орталығында, Юньнань-Гуйчжоу жотасының шығысында және Ву өзенінің саласы – Наньмин өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан. Қаланың биіктігі шамамен [биіктік мәні] метрді құрайды. Оның ауданы [аудан мәні] шақырым квадрат километрді құрайды. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 5 987 018 адамды құрайды, оның ішінде 4 506 134 адам алты қалалық ауданда тұрады. Ылғалды субтропиктік климатқа ие Гуйян қаласы таулар мен орманмен қоршалған. Кем дегенде Көктем мен Күз дәуірінен бері қоныстанған бұл аймақ 1413 жылы Юань әулеті тұсында айналасындағы провинцияның ресми астанасы болды. Қалада Мяо және Буйі этностық азшылықтары өкілдері тұрады. Гуйянның әртараптанған экономикасы бар, дәстүрлі түрде алюминий өндірісі, фосфат кенін өндіру және оптикалық құралдар жасау орталығы болып келген. Реформалардан кейін қаланың экономикалық өнімінің көп бөлігі қызмет көрсету саласына тиесілі. 2015 жылдан бері қалаға үлкен деректерге бағытталған инвестициялар тартылып, тез арада жергілікті инновациялық орталыққа айналды. Nature Index бақылауынша, Гуйян ғылыми зерттеулер нәтижелері бойынша әлемдегі ең үздік 500 ғылыми қаланың біріне кіреді. Қалада сонымен қатар Гуйчжоу университеті орналасқан, ол «211 жобасы» және белгілі бір мамандықтар бойынша «Екі бірінші дәрежелі құрылыс» бағдарламасы аясындағы ұлттық зерттеу университеті болып табылады.
Тарих
Қазіргі Гуйянға жақын орналасқан аңғарда көктем және күз кезеңінен бері адамдар қоныстанған. Гуйян Суй және Тан дәуірлерінде 7 ғасырдағы әскери бекініс болды, сол кезде оның төңірегіндегі аймақ Жючжоу деп белгілі болған. 1279 жылғы оңтүстік-батыс жорықтары мен 1283 жыл арасында Моңғол Юань әулеті тұсында Шуньюань атты қалаға айналды. 1413 жылы Гуйчжоу толыққанды провинция болғанда, Гуйяндағы астанасы Гуйчжоу деп те аталатын. Гуйян Мин және Цин дәуірлерінде префектуралық орталыққа айналды. Гуйян Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қытайға жапон басқындығынан кейін оңтүстік-батыс дамыған кезеңде қарқынды өсті. Дэн Сяопиннің экономикалық реформалары 1990 жылдары оған жеткеннен бері де қарқынды дамыды. Гуйян экологиялық өркениеттің пилоттық қаласы ретінде белгіленді.
География
Қаланың ортасындағы Дашизи, "үлкен торап" және Пеншуичи (喷水池, сөзбе-сөз "Фонтанды көл"), көліктер тоғысатын жер, оның ортасында 2010 жылдың басына дейін үлкен фонтан болған, кейін жол жүрісін жақсарту үшін осы жер асфальтталды.
Климат
Гуйян төрт маусымдық, муссондық желдердің әсерінен ылғалды субтропиктік климатқа (Köppen: Cwa) ие, оның географиялық ені төмен және биіктігі жоғары болғандықтан климаты жұмсақ. Қысы суық, жазы орташа температуралы болады; жылдық жауын-шашынның көп бөлігі мамырдан шілдеге дейін жауады. Айлық тәулік бойы орташа температура қаңтарда ең төмен, шілдеде ең жоғары болады, ал жылдық орташа температурасы құрайды. Жыл бойына жаңбыр жиі жауады, қыста кейде қар ұсақтап жауады. Ай сайынғы мүмкін күн сәулесінің мөлшері қаңтарда 11%-дан тамызда 43%-ға дейін өзгереді, қала жыл бойына бар болғаны 1150 сағат күн сәулесін алады, бұл оны Қытайдың ең аз күн сәулесіне толы ірі қалаларының біріне айналдырады. Айлық орташа салыстырмалы ылғалдылық жыл бойы тұрақты түрде 75%-дан жоғары болады. Орташа температура, ауа сапасы, желдің жылдамдығы сияқты факторлардың жиынтығы Гуйянды "Қытайдың жазғы 10 астанасы" тізімінде 2-орынға шығарды.
Экономика
Гуйян – Гуйчжоу провинциясының экономикалық және сауда орталығы. 2017 жылы Гуйян аймағының ЖІӨ 353,8 миллиард юаньды құрады, жан басына шаққандағы ЖІӨ 74 493 юань (10 720 доллар) болды; жергілікті экономика жылына шамамен 10% өсуде. Қала сонымен қатар Wal Mart, Carrefour, RT Mart, Beijing Hualian, Parkson және Xingli Group (星力集团) сияқты ірі отандық және халықаралық бөлшек сауда желілерінің, сондай-ақ тұтынушы электроникасы мен техника сататын Gome және Suning компанияларының ірі сауда орталығы болып табылады. Ірі көлемді сауда операцияларына аймақтық өнімдер, жиһаз, өнеркәсіптік және құрылыс машиналарын сақтау қоймалары кіреді. Wal Mart-тың Оңтүстік-Батыс Қытайдағы көкөніс және жеміс-жидектерді тарату орталығы Гуйянда орналасқан. McDonald's, Burger King, H&M және Starbucks сияқты шетелдік брендтер Гуйянға жылдам еніп келді. Көбінесе олар әртүрлі сауда орталықтарының жанында орналасқан. Ең ірі сауда орталықтары – Hunter city plaza (亨特城市广场), Huaguoyuan Shopping Center (花果园购物中心) және Nanguohuajing (南国花锦). Қаланың негізгі өзендері, соның ішінде У өзені бойында гидроэлектр станциялары орналасқан. 2007 жылға қарай қаланың гидроэлектр станциялары қаланың электр энергиясының 70% астамын қамтамасыз етті. Гуйян және Аншун аудандарында көмір өндіріледі, ал Гуйян және Дүйюн қалаларындағы ірі жылу электр станциялары қаланың өнеркәсібінің бір бөлігін электрмен жабдықтайды. 1960 жылы Гуйянда ірі темір және болат зауыты құрылып, жергілікті машина жасау өнеркәсібіне металл жабдықтады. Гуйянның дамыған фармацевтикалық өнеркәсібі бар, ол дәстүрлі қытай және батыс медицинасын өндіреді. Гуйян қаласында қалалық тегін WiFi желісінің бірінші кезеңі аяқталды. 2016 жылы Милкен институты Гуйянды Қытайдағы ең үздік қала деп атады, себебі қалада "жұмыс орындарының, жалақының және жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) өсуі" байқалды. Гуйчжоу провинциясы жылдың бірінші жартысында Қытайдың 31 аймақтық округінің арасында үшінші орында өсіп, 10,5% көрсетті. Бұл өсім Гуйянның есептеу және үлкен деректер саласына жасаған инвестицияларының нәтижесі.
Демография
Гуйяңда 23 түрлі этникалық топ өкілдері тұрады, олардың ішіндегі ең көп саны Миао және хань ұлтының өкілдері. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Гуйян муниципалитетінің жалпы халқы 4,3 миллион адамды құрады, оның 2,9 миллионы қала тұрғындары.
Тіл
Миао және Буйе сияқты этникалық азшылық тілдерінен басқа, Гуйян халқы оңтүстік-батыс мандарин тілінің түрлі нұсқаларында сөйлейді. Ол жалпы мандарин тілінен кері тілді дыбыстардың болмауымен ерекшеленеді. Мандарин тілінде бес тон болса (төрт және әсерсіз тон), Гуйянның жергілікті тілінде тек үш тон бар. Гуйян тілінде ежелгі Қытайдан келген көптеген ескі әріптер әлі де қолданылады, олар корей немесе жапон тіліне ұқсас естіледі. Мысалы, "lang=zh" (бару) сөзі мандарин тіліндегі "qù" орнына төртінші тонмен "kèi" деп айтылады, ал 做 (істеу) сөзі мандарин тіліндегі "zuo" орнына төртінші тонмен "zo" деп айтылады.
Көлік
Гуйян қаласындағы көлік жүйесіне кең таралған жолдар, теміржолдар, өзен және әуе көлігі, сондай-ақ автобус қатынайтын және көптеген таксилер бар қоғамдық көлік жүйесі кіреді.
Ауа
Гуйян – Қытайдың оңтүстік-батысындағы маңызды әуе көлігі тораптарының бірі. Гуйянның басты әуежайы – Гуйян Лонгдонбао халықаралық әуежайы (KWE), ол 1997 жылғы 28 мамырда ашылды. Әуежай Гуйян қаласының шығысында, қала орталығынан шалқары орналасқан. 2017 жылы әуежай 18 миллионнан астам жолаушыға қызмет көрсетті, бұл 2010 жылғы көрсеткіштен үш есеге көп.
Метро
Гуйян метрополитені 2011 жылы құрылысын бастады. 1-желі 2017 жылдың желтоқсан айында пайдалануға берілді. 2-желі 2021 жылдың сәуір айында пайдалануға берілді. 3-желі 2023 жылдың желтоқсан айында пайдалануға берілді.
Теміржол
Гуйян – Қытайдың оңтүстік-батысындағы маңызды теміржол торабы. Гуйчжоу – Гуанси темір жолы (1959 жылы салынған, 2009 жылы жаңартылған), Сычуань – Гуйчжоу темір жолы (1965 жылы аяқталған), Гуйян – Куньмин темір жолы (1970 жылы аяқталған) және Хунань – Гуйчжоу темір жолы (1975 жылы аяқталған) Гуйян теміржол станциясында қиылысады. Бұл маңызды оңтүстік теміржол станциясы 2008 жылы қайта салынды. 2008 жылдан бері қалада жоғары жылдамдықты теміржол желісі қарқынды дамыды. Гуйян – Гуанчжоу жоғары жылдамдықты теміржолы, Шанхай – Куньмин жоғары жылдамдықты теміржолы және Чунцин – Гуйян жоғары жылдамдықты теміржолы бірінен соң бірі іске қосылды. Жоғары жылдамдықты теміржолдың дамуы Қытайдың бірінші деңгейдегі барлық ірі қалаларына, соның ішінде Пекинге (8 сағат), Шанхайға (9 сағат), Гуанчжоуға (4,5 сағат), Чэндуға (4 сағат) және Чунцинге (~2 сағат) дейінгі саяхат уақытын едәуір қысқартты. Жоғары жылдамдықты теміржол желілері екі теміржол паркінен жылдам жүк тасымалын және қаланың Гуаншаньху ауданындағы Гуйян Солтүстік теміржол станциясынан жолаушылар тасымалын қамтамасыз етеді.
Жылдам жол
Қала ұлттық автомобиль жолдары желісінің төрт негізгі сегментінің қиылысында орналасқан: ГуйХуан, ГуйЗун, ГуйБи және ГуйСин тас жолдары. Гуй Хуан тас жолы (G60) Гуйянды Аншун, Гуанлинг және Хуангуошу шарлауығын қоса алғанда, орталық және батыс Гуйчжоу қалалары мен туристік аймақтарымен байланыстырады. Тас жол батысқа қарай Юньнань провинциясына дейін Gui Kun тас жолы ретінде жалғасады және Юньнань астанасы Куньмин қаласында аяқталады. G75 Lanzhou–Haikou тас жолы солтүстікке қарай Zunyi-ге дейін созылады және Гуйяңдағы ең көп жүретін магистраль болып табылады. Зуньиде тас жол Zunyi–Chongqing тас жолы болып өтеді және одан әрі солтүстікке қарай Chongqing-ге дейін жүреді. G76 Xiamen–Chengdu тас жолы Гуйянды Гуйчжоу провинциясының солтүстік-батысындағы Бицзе және Дафан аймақтық қалаларымен, Сычуань провинциясының оңтүстік-шығысында және Сычуань қалалары Лучжоу, Нейцзян және Сычуань провинциясының астанасы Чэндумен байланыстырады. Gui–Bi тас жолы Бицзе қаласында аяқталу алдында, қала орталығынан шамамен солтүстікке қарай орналасқан Сиувен ауданындағы Gui–Zun тас жолымен тоғысады. Дафанг қаласында, шамамен Бицзеден шығысқа қарай, Gui–Bi тас жолы жаңа Сычуань–Гуйчжоу тас жолымен жалғасады, ол Лучжоу мен орталық Сычуаньға қолжетімділікті қамтамасыз ететін заманауи автомобиль жолы. Gui–Xin тас жолы Guiyang сыртқы айналма жолының (G75, G60.01) және Tang Ba Guan тас жолының қиылысынан басталады, шамамен қала орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай. Гуйсин тас жолы (G60, G75) Гуанси Чжуан автономиялық облысы (G76) арқылы шығыс пен оңтүстік-шығысқа қарай өтеді, Гуайлинь арқылы өтіп, Гуандунға кіріп, Гуанчжоуда аяқталады. Кайли аймақтық қаласындағы Гуйянның шығысында Хунань–Гуйчжоу тас жолы (G56, G60) Гуйсин тас жолымен байланысады, ол Хунань арқылы Хуайхуа, Чанде және Чанша қалаларына дейін жалғастырғаннан кейін Гуйяннан шығыс Гуйчжоу қаласының Тонгреніне және одан жоғары жылдамдықты көлік қатынасын қамтамасыз етеді. Қытайдың 210-шы ұлттық тас жолы да Гуйян арқылы Сифенг пен Лонгли арқылы өтеді. 2009 жылы Гуйян өз автомобиль жолдары желісіне заманауи орбиталық тас жолды қосты. Гуйян сыртқы айналма жолы (Гуйян орбиталық тас жолы) 2009 жылдың желтоқсанында ашылды және алтыдан сегіз жолақты жылдам жүрісті автомобиль жолы болып табылады, ол Цзиньян жаңа ауданындағы, Байюн ауданындағы, Хуаси ауданындағы ірі жұмыспен қамту орталықтарына, Гуйян Лонгдонбао халықаралық әуежайына, ірі көп жолақты ұлттық автомобиль жолдары мен қаланың негізгі автомобиль жолдарымен тиімді байланыс жасайды, көлік құралдарына қаланың ішкі аймақтарының ауыр қозғалысын айналып өтуге мүмкіндік береді.
Дін
Цянмин ғибадатханасы алғаш рет 17 ғасырда, Мин әулетінің соңында салынған және Гуйян қаласының Наньмин ауданында орналасқан. 1696 жылдың 15 қазанында қала Квейчоу Рим-католиктік апостолдық викариятының орталығы атанды. Бұл 1715 жылы жойылды, ал 1846 жылы қайта жаңартылды. 1924 жылы ол Гуйянның Апостольдік викарияты деп өзгертілді, ал 1946 жылы қазіргі статусына – Гуйянның Рим-католиктік архиепископиясына дейін көтерілді.