Кіріспе

Американдық жазушы

Томас Юджин Роббинс (1932 жылғы 22 шілдеде туған) – американдық романист. Оның ең белгілі туындылары – "сериокомедиялар" (кейде "комедиялық драма" деп те аталады). Том Роббинс 1970 жылдан бері Вашингтон штатының Ла Коннер қаласында тұрады, онда ол тоғыз кітап жазды. Оның 1976 жылғы "Тіпті сиыршы қыздар да блюз тартылады" романы 1993 жылы Гас Ван Санттың фильмге бейімделуіне негіз болды. Оның соңғы жұмысы, 2014 жылы жарық көрген "Тибеттік шабдалы пісірілген торт" – өзіндік "өмірбаяндық емес туынды" деп аталады.

Ерте өмір

Роббинс 1932 жылғы 22 шілдеде Солтүстік Каролина штатының Блоинг Рок қаласында Джордж Томас Роббинс пен Кэтрин Белл Робинсон отбасында дүниеге келді. Оның екі атасы да баптист пасторлары болған. Роббинс отбасы жазушы әлі бала кезінде Вирджиния штатының Варшава қаласына көшіп келгенге дейін Блоинг Рок қаласында тұрды. Ересек шағында Роббинс өзінің жастығын "таулық" деп сипаттаған. Роббинс Варшава орта мектебін (1949 жылғы түлектер) бітірді және Вирджиния штатының Чатем қаласындағы Харгрейв әскери академиясында оқыды, онда ол "Үздік эссе" медалін жеңіп алды. Келесі жылы ол журналистика мамандығы бойынша Вашингтон және Ли университетіне қабылданды, бірақ тәртіпсіз мінез-құлқы үшін студенттік ұйымнан жаза алғаннан және баскетболдан жетістікке ие бола алмағаннан кейін екінші курстың соңында оқуын тастады. 1953 жылы ол әскерге шақырылды, Кореяда бір жыл метеоролог болып қызмет етті, содан кейін Небраскадағы Стратегиялық әуе қолбасшылығының арнайы ауа райы барлау бөлімінде екі жыл жұмыс істеді. 1957 жылы ол запасқа шығарылып, Вирджиния штатының Ричмонд қаласына оралды, онда "Риноцерос" кофеханасындағы өлең оқу кештері оған жергілікті богемиялық қауымдастықта танымал есім беруге мүмкіндік берді.

Алғашқы медиа жұмысы

1957 жылдың соңында Роббинс Ричмонд кәсіби институтына (RPI) – өнер, драма және музыка мектебіне оқуға түсті, кейіннен ол Вирджиния Комонвелл университетіне айналды. 1958-1959 жылдары ол Proscript студенттік газетінде редактор және колонкашы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Richmond Times Dispatch газетінің спорт бөлімінде түнгі уақытта жұмыс істеді. 1965 жылы Роббинс Сиэтл журналы үшін өнер туралы мақалалар жазды, сондай-ақ кейде Art in America және Artforum журналдарымен де ынтымақтастық етті. Осы кезеңде ол коммерциялық емес KRAB FM радиосында (Сиэтл) "Жер астынан жазбалар" атты апталық балама радио бағдарламасын жүргізді. 1967 жылы The Doors рок-тобы туралы рецензия жазып жатқанда, Роббинс өзінің әдеби үнін тапқанын айтады. Алғашқы романын жазып жатқанда, Роббинс "Сиэтл Пост Интеллигенсер" газетінің демалыс күндері корректуралық бөлімінде жұмыс істеді. Роббинс келесі қырық жыл бойы Сиэтлде тұрып, қабылдады.

Жазушылық мансап

1966 жылы Роббинспен байланыс орнатылып, ол Doubleday баспасының Батыс жағалау редакторы Лютор Николспен кездесті, ол Роббинстен Солтүстік-Батыс өнері туралы кітап жазуды сұрады. Бірақ Роббинс Николске роман жазуды қалап отырғанын айтты және болашақта «Тағы бір жол жиегі» деп аталатын туындының идеясын ұсынды. 1967 жылы Роббинс Вашингтон штатының Саут-Бенд қаласына көшіп, алғашқы романын жазды. 1970 жылы Роббинс Вашингтон штатының Ла Коннер қаласына көшіп барды және ол Екінші көшедегі үйінде кейіннен тоғыз кітап жазды (дегенмен, 1990 жылдардың соңында ол екі жыл Сваномиш үнді резервациясында тұрды). 1980-ші және 1990-шы жылдардың басында Роббинс «Esquire» журналында мақалалар мен эсселер жариялады, сондай-ақ «Playboy», «The New York Times» және «GQ» журналдарымен де ынтымақтастық етті. 1982 жылы Роббинс «Jitterbug Perfume» романын жазуға кіріскенде, редактор Алан Ринцлермен келісімшарт жасасты. Оның көптеген жанкүйерлері болғандықтан, Роббинс Ринцлермен келісімшартқа Роббинс таңдайтын курорттарға үш демалыс сапарына бірге баратынын қосты, онда ол жазу үстіндегі романды талқылай алатын еді, кейіннен Ринцлер бұл романның «Jitterbug Perfume» екенін білді. 2002 жылы Роббинстен әңгіме айтудағы «сыйымын» түсіндіруін сұрағанда, ол былай деп жауап берді:

Мен ұзақ тарихы бар уағыздаушылар мен полицейлер әулетінен тарадым. Полиция қызметкерлерінің тумысынан өтірікші екені баршаға мәлім, ал уағыздаушылар өмір бойы фантастикалық оқиғаларды айтып, рационалды ойлы адамдарды олардың шындыққа сәйкес екеніне көндіруге тырысады. Демек, менде оқиға айтуға бейімділік табиғи түрде келгенін болжаймын. Жазушылық өмірінің барысында Роббинс төрт құрлықта оқылымдар өткізді, сонымен қатар Сиэтлден Сан-Мигель-де-Альендеге дейінгі фестивальдарда өнер көрсетті. Роббинс 2014 жылы Bumbershoot фестивалінде де оқыды.

Сыйлықтар мен мақтаулар

1997 жылы Роббинс Сиэтл қаласындағы «Бамбершут» өнер фестивалі жыл сайын табыстайтын өнер саласындағы өмірлік жетістіктері үшін «Алтын шатыр» сыйлығын жеңіп алды. 2000 жылы Роббинс «Writer's Digest» журналы оны XX ғасырдың 100 үздік жазушысының бірі деп атады, ал көрнекті итальяндық сыншы Фернанда Пивано Роббинсті «әлемдегі ең қауіпті жазушы» деп сипаттады. 2012 жылдың қазан айында Роббинс Вирджиния кітапханасынан 2012 жылғы әдеби өмір бойы жетістіктері үшін сыйлық алды. 2015 жылы Роббинс «Уилламет жазушылары» ұйымының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды және ол сыйлықты 8 тамызда «Уилламет жазушылар конференциясында» өткен Гала марапаттау кешінде алды. 2023 жылдың 2 қыркүйегінде Роббинстің туған қаласы Вашингтон штатындағы Ла Коннерде «Бір күндік патша» гала-кеші мен шеруі өтті. Бұл шара жергілікті кітапханадағы балалар сурет салу үйірмесіне қаражат жинауға да жәрдемдесті.

Басқа қызмет түрлері

1965 жылы Нью-Йоркте болған қысқа уақыт ішінде Роббинс Киножурналистердің кинотеатрына қосылды. Алпысыншы жылдардың ортасында Сиэтл өнер ортасының мүшесі ретінде Роббинс Сиэтлдегі бірнеше басылымдарда өнер туралы рецензиялар жазды, мұражай каталогтарына эсселер жазды, галерея көрмелерін ұйымдастырды және өзін "Шазам қоғамы" деген партизандық суретшілердің "көңілді нео-Дада тобының" жетекшісі деп сипаттады. Роббинс үнді мистикасы Ошоны жазбаша қорғады, бірақ ол оның ізбасары болған емес. Роббинс мифолог Джозеф Кэмпбеллмен бірге Мексика мен Орталық Америкадағы үш апта бойы салтанатты орындарда болды, ал Грекия мен Сицилияда ақын Роберт Блаймен мифологияны зерттеді. Роббинс сондай-ақ Тимбуктуға саяхат жасады. Ол Сиэтлдің Рейнир клубының лауреаттар кешінде марапатталды, онда Чарльз Джонсон, Стивен Уодсворт, Тимоти Иган және Август Уилсон сияқты басқа да жергілікті тұлғалар да танылды; сонымен қатар ол "6 жастан 18 жасқа дейінгі жастардың шығармашылық және мазмұнды жазу дағдыларын жақсартуға, сондай-ақ мұғалімдерге оқушыларын жазуға шабыттандыруға арналған" "The Greater Seattle Bureau of Fearless Ideas" (бұрынғы 826 Сиэтл) директорлар кеңесінің құрамында отыр. Мадам Зои, Ричмондтағы психикалық және бір кездері Ричмондтың оңтүстік жағында тұрған алақан оқушы, Роббинстің "Тіпті сиыршы қыздар да көңілді болады" романындағы кейіпкердің прототипі болды. 2016 жылы Ричмонд суретшілері Ноа Скалин мен Теа Даскин оның жатын бөлмесін Ричмондтағы Каритаундағы Chop Suey Books галереясында инсталляция ретінде қайта жасады. "Тіпті сиыршы қыздар да көңілді болады" романы 1993 жылы Гас Ван Санттың режиссерлігімен фильмге бейімделді, онда Ума Турман, Лорейн Бракко және Киану Ривз түсті.

Жеке өмір

Роббинс Теренс МакКеннаның досы болды, оның ықпалы бірнеше кітабында анық байқалады. "Құрбақ пижамадағы жартылай ұйықтаған" романының басты кейіпкері (Ларри Даймонд) психоделикалық өсімдіктердің тарихы мен мәдени әсеріне қатысты МакКеннаның теорияларына ұқсас теорияны жақтайды. Роббинс Тимоти Лиримен де бірге уақыт өткізді, ал автор "Jitterbug Perfume" (Wiggs Dannyboy) романының кейіпкерлерінің бірі Лиридің мінездік ерекшеліктерін көрсетеді деп мәлімдеді; Роббинс Лиримен LSD қолданғанын мойындады. Ол Гас Ван Сантпен дос және Ван Санттың "Even Cowgirls Get the Blues" фильмінің бейімделуінде дауыстық тілмаштық жасады. Роббинс режиссерлер Роберт Альтман және Алан Рудольфпен де дос, сонымен қатар бес көркем фильмде шағын эпизодтық рөлдерде ойнады.

Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы

Роббинс 1971 жылдан бері сегіз роман жазды. Ол сонымен қатар көптеген қысқа әңгімелер мен эсселер жазды, олардың көпшілігі «Wild Ducks Flying Backward» жинағында топтастырылған, сондай-ақ «B Is for Beer» атты бір новелла жазды.

Жинақтар

Wild Ducks Flying Backward (2005) — очерктер, рецензиялар және қысқа әңгімелер жинағы.