Роттердам филармониялық оркестрінің тарихы

Кіріспе

Голландия симфониялық оркестрі
Ротердам филармониялық оркестрі (RPhO; Rotterdams Philharmonisch Orkest) – Голландияның Ротердам қаласында орналасқан симфониялық оркестр. Оның негізгі алаңы – Де Долен концерт залы. RPhO Нидерландының халықаралық деңгейдегі екі маңызды оркестрінің бірі саналады, Амстердамның Корольдік Concertgebouw оркестрінен кейін. Симфониялық концерттерден өзге, RPhO басқа голланд ансамбльдерімен бірге De Nederlandse Opera-да опералық оркестр ретінде өнер көрсетеді.

Тарих

Бірнеше музыкант 1918 жылы RPhO-ны жеке «Өнерді өзара дамыту үшін кәсіби музыканттар қоғамы» ретінде құрды. Оның мүшелері төлем жасады, ал мақсаты – жеке ләззат алу үшін музыка жасау, пайда табу емес. Алғашқы музыкалық директор – Виллем Фелцер, ол Роттердамдағы екі музыка мектебінің директоры болды. Александр Шмуллер екі жыл бойы Фелцердің орнына музыкалық директор болып қызмет етті. 1930 жылдың мамырында Эдуард Флипс бас дирижер болып тағайындалды және 1962 жылға дейін осы лауазымда болды. Оның басшылығымен әуесқойлар ансамблі кәсіби оркестрге айналды. Флипс Фелцер мен Шмуллерден орын алған кезде оркестр қаржылық және көркемдік тұрғыдан нашар жағдайда болды. Алайда, Флипсте басқару дағдылары мен музыкалық көрегендік болды. Ол жаңа аспаптар мен басқа да қажеттіліктер үшін қаражат жинау үшін «Аспаптар қоры» құрды, соның арқасында оркестр қазіргі заманғы музыкаға ерекше назар аударуымен танылды, оның ішінде голланд композиторларының – Йохан Вагнер, Виллем Пейпер және Альфонс Дипенброктың шығармалары орындалды. 1935 жылы 1300 орындық концерт залы – Долен салынды, ал оркестрге келушілер санының артуымен сыйлық берілді. Роттердам қалалық кеңесі оркестрге субсидия беруді бастағанда, оның проблемалары шешілгендей көрінді. 1940 жылдың 7 мамырында оркестр Флипстің дирижер ретіндегі алғашқы он жылдығын атап өту үшін Брух пен Стравинскийдің концерттерін орындады. 1940 жылдың маусымында Роттердам өзiнiң алты жүз жылдық мерейтойын тойлауды жоспарлап, Роттердам филармониясы арнайы бағдарлама дайындады. Алайда, 14 мамырда нацистік Германия Роттердамды бомбалап, толығымен қиратты, осылайша Нидерландыны оккупациялауды бастады, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін жалғасты. Долен, репетиция залы, музыкалық кітапхананың көп бөлігі және оркестрдің барлық аспаптары қирады. Оркестр маусымын жоспар бойынша аяқтауға мүмкіндік болды, себебі басқа голланд оркестрлері ақша жинау үшін концерттер берді және жабдықтармен, ноталармен көмектесті. Бомбалаудан аман қалған сирек шіркеулердің бірі – Конгиннекерк жаңа концерт залы болды. Оккупация кезінде жаңа «Мәдениеттік палатаның» ережелері, нацистер басып алған Нидерландыдағы өнерді реттеуге арналған ұйым, өте шектеулі және кемсітуші болды. Әрбір музыкант «Мәдениеттік палатаның» мүшесі болуға тиіс болды, еврей музыканттары жұмыстан шығарылды, еврей композиторларының музыкасына тыйым салынды, сондай-ақ нацистік Германиямен соғысқан елдердің музыкасына да тыйым салынды. Соғыстан кейін оркестрде тұрақты үй болмады, 1966 жылы жаңа концерт залы салынды. 1962 жылы Флипс бас дирижер болып зейнеткерлікке шыққаннан кейін, оның орнына Франц Пол Декер (1962-1967) және Жан Фурне (1968-1973) тағайындалды. 1973 жылы Эдо де Ваарт бас дирижер болып тағайындалды және 1979 жылға дейін қызмет етті. Де Ваарт пен одан кейін 1979 жылдан 1982 жылға дейін бас дирижер болған Дэвид Зинман басшылығымен Роттердам оркестрі халықаралық деңгейдегі оркестрге айналды, көптеген жазбалар жасады және сәтті халықаралық гастрольдерге шықты. 1983 жылдан 1991 жылға дейін Джеймс Конлон RPhO-ның бас дирижері болды. 1991 жылдан 1995 жылға дейін Конлонның орнын Джеффри Тейт басты. 1995 жылдан бастап Валерий Гергиев бас дирижер болып қызмет етті және оркестрді өзінің Гергиев фестивалінде көрсетті. 2008 жылдың тамызында Гергиев бас дирижер лауазымынан кетіп, кейіннен RPhO-ның құрметті дирижері атағын алды. Ол бұл атақты 2022 жылдың наурызына дейін сақтап тұрды, содан кейін RPhO Гергиевпен шығармашылық байланысын тоқтатты, оның құрметті дирижер атағын алып тастады және Гергиевтің 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруін айыптамағанына байланысты Гергиев фестивалін тоқтатты. 2006 жылдың желтоқсан айында оркестр бірауыздан Яник Незет Сегинді 2008-2009 жылдар маусымынан бастап, бастапқы 4 жылдық келісімшартпен 11-ші бас дирижері ретінде тағайындады. 2010 жылдың сәуірінде RPhO Nézet Séguin келісімшартын 2015 жылға дейін ұзарту туралы хабарлады. 2013 жылдың маусымында RPhO оның келісімшартын 2018 жылдың жазына дейін ұзартты. 2015 жылдың мамырында RPhO 2017-2018 маусымының соңында Незет Сегиннің бас дирижер лауазымын аяқтайтынын жариялады. Nézet Séguin қазір RPhO-да құрметті дирижер атағын иеленді. 2016 жылдың маусымында Лахав Шани RPhO-да өзінің алғашқы қонақ дирижерлік өнерін көрсетті. Осы концерттің нәтижесінде 2016 жылдың тамызында RPhO Шаниді 2018-2019 жылдар маусымынан бастап 5 жылдық бастапқы келісімшартпен келесі бас дирижер ретінде бірауыздан сайлады. Шани – RPhO-ның бас дирижері болып тағайындалған ең жас дирижер. 2020 жылдың наурызында RPhO Шанидің бас дирижер ретіндегі келісімшартын 2026 жылдың тамызына дейін ұзарту туралы хабарлады. 2023 жылдың қаңтарында RPhO Шанидің 2025-2026 маусымының соңында бас дирижер лауазымынан кететінін хабарлады. RPhO-ның бұрынғы қонақ дирижерлерінің қатарында Йири Белохвавек болды, ол 2012-2013 жылдар маусымынан 2017 жылдың 31 мамырындағы өліміне дейін осы атақты иеленді. 2022 жылдың мамырында Тармо Пелтокоски RPhO-ны алғаш рет дирижерледі. Осы өнер көрсетуінің нәтижесінде RPhO Пелтокоскиді 2023-2024 жылдар маусымынан бастап 4 жылдық бастапқы келісімшартпен келесі қонақ дирижері ретінде тағайындады. RPhO Philips, EMI, BIS және Deutsche Grammophon сияқты лейблдер үшін коммерциялық жазбалар жасады.

Several musicians founded the RPhO in 1918 as a private "Society of Professional Musicians for Mutual Cultivation of the Arts". It had paying members and the aim was to make music for personal pleasure without pursuit of gain. The first musical director was Willem Feltzer, who was the manager of two Rotterdam music schools. Alexander Schmuller succeeded Felzer as music director, for two years. In May 1930, Eduard Flipse was appointed principal conductor, and held the post until 1962. Under his stewardship, the amateur ensemble evolved into a professional orchestra. When Flipse took over from Feltzer and Schmuller, the orchestra was in poor shape both financially and artistically. However, Filpse had both managerial skills and musical vision. He established an "Instrument Fund" to raise funds for new instruments and other necessities, and the orchestra became known for its special attention to contemporary music, featuring the work of Dutch composers such as Johan Wagenaar, Willem Pijper and Alphons Diepenbrock. A 1300 seat concert hall, the Doelen, was built in 1935, and the orchestra was rewarded by rising attendance numbers. When the Rotterdam City Council began to subsidize the orchestra, its problems seemed to be in the past. On May 7, 1940 the orchestra played a concert of Bruch and Stravinsky in a celebration of Flipse's first ten years as conductor. In June 1940 Rotterdam was planning to celebrate its six hundredth birthday and the Rotterdam Philharmonic planned a special program. However, on May 14 Nazi Germany bombed Rotterdam and nearly completely destroyed it, thereby launching its occupation of the Netherlands which lasted for the duration of World War II. The Doelen was destroyed, as was a rehearsal facility, with most of the music library and all of the orchestra's instruments. Despite the problems, the orchestra season finished according to plan, thanks to several other Dutch orchestras who gave concerts to raise money and helped with equipment and sheet music. The Koninginnekerk, one of the few churches that survived the bombing, became the new concert hall. During the occupation, the rules of the new Cultuurkamer, an organization meant to regulate the arts in the Nazi occupied Netherlands, were severely restrictive and discriminatory. Every musician had to become a member of the Cultuurkamer, Jewish musicians had to be fired, and music by Jewish composers was banned, as was music from countries at war with Nazi Germany. After the war, the orchestra lacked a permanent home until a new concert hall, also called the Doelen, was built in 1966. After Flipse retired as principal conductor in 1962, his successors were Franz Paul Decker (1962 1967) and Jean Fournet (1968 1973). In 1973, Edo de Waart became principal conductor, and served in the post until 1979. Under De Waart and David Zinman, who succeeded him as principal conductor from 1979 to 1982, the Rotterdam grew into an orchestra of international stature, making many recordings and successful international tours. From 1983 to 1991, James Conlon was the RPhO's principal conductor. Jeffrey Tate succeeded Conlon, from 1991 to 1995. From 1995, Valery Gergiev served as principal conductor, and featured the orchestra in his Gergiev Festival presentations. Gergiev stepped down as principal conductor in August 2008, and subsequently took the title of eredirigent (honorary conductor) of the RPhO. He held this title until March 2022, when the RPhO terminated its artistic relationship with Gergiev, rescinded his title of eredirigent and discontinued its Gergiev Festival, following Gergiev's lack of denunciation of the 2022 Russian invasion of Ukraine. In December 2006, the orchestra voted unanimously to name Yannick Nézet Séguin as their 11th Principal Conductor, as of the 2008–2009 season, with an initial contract of 4 years. In April 2010, the RPhO announced the extension of Nézet Séguin's contract through 2015. In June 2013, the RPhO further extended his contract through the summer of 2018. In May 2015, the RPhO announced the scheduled conclusion of Nézet Séguin's tenure as principal conductor at the end of the 2017–2018 season. Nézet Séguin now has the title of Eredirigent with the RPhO. In June 2016, Lahav Shani made his first guest conducting appearance with the RPhO. On the basis of this concert, in August 2016, the RPhO unanimously elected Shani as its next chief conductor, effective with the 2018–2019 season, with an initial contract of 5 years. Shani is the youngest conductor ever to be named chief conductor of the RPhO. In March 2020, the RPhO announced the extension of Shani's contract as chief conductor through August 2026. In January 2023, the RPhO announced that Shani is to conclude his tenure as its chief conductor at the close of the 2025 2026 season. Past principal guest conductors of the RPhO included Jirí Belohlávek, who held the title from the 2012–2013 season until his death on 31 May 2017. In May 2022, Tarmo Peltokoski first guest conducted the RPhO. On the basis of this appearance, the RPhO announced the appointment of Peltokoski as its next principal guest conductor, effective with the 2023 2024 season, with an initial contract of 4 years. The RPhO has made commercial recordings for such labels as Philips, EMI, BIS, and Deutsche Grammophon.