Кіріспе

Жұлдыздың айналасына салынған гипотетикалық сфера.

Теннесси штатының Ноксвилл қаласының орталығындағы Дүниежүзілік жәрмеңке паркінде орналасқан Күн сферасы – 266 фут (81 м) биіктігіндегі алтыбұрышты болаттан жасалған конструкция. Оның үстінде 75 фут (23 м) алтын түстес шыны шар орналасқан, ол 1982 жылғы Дүниежүзілік жәрмеңкенің символы болған.

Дизайн

Кноксвиллдегі Community Tectonics архитектуралық фирмасы жобалаған Sunsphere 1982 жылғы Дүниежүзілік көрмесінің тақырыптық құрылымы ретінде салынды. Оның ерекше дизайны бірнеше инженерлік басылымдарда жарияланды. Көрме алаңы кейіннен Ноксвиллдің ресми конгресс орталығымен және Теннесси университетінің бас кампусына жақын орналасқан Дүниежүзілік көрмесі паркіне айналды. Sunsphere 1982 жылғы Дүниежүзілік көрмесінен қалған жалғыз құрылыс – Теннесси амфитеатрының қарсы жағында, адам жасаған көлдің бойында тұр. Алғашқы жоба бойынша шардың диаметрі 26 метр болуы керек еді, бұл 1 392 079 шақырым диаметріндегі Күнді символдық түрде бейнелеуі тиіс еді. 1982 жылдың 12 мамырында таңертең көрме алаңының сыртынан атылған оқ шардың бір терезесін қиратты. Осы оқиғаға қатысты ешкім ұсталған жоқ. Sunsphere Ноксвиллдің символы ретінде қолданылып, бейнехаттар мен логотиптерде пайда болды. 1993 және 1999 жылдар аралығында Sunsphere Knoxville Smokies кіші лигалық бейсбол клубының логотипінің бір бөлігі болды. 2002 жылғы AAU Жастар Олимпиадасының талисманы Сферит осы ескерткіштен шабыттанды. Оның қызыл шашы және дене пішіні Sunsphere-ге ұқсас болды.

Қайта дамыту

1991 жылдың наурыз айында Континентальдық баскетбол қауымдастығының «Пенсакола Торнадос» командасының өкілдері Ноксвилл қаласын мүмкін болатын орналасқан жер ретінде қарастырып, Сансфера туралы «Көктегі алып алтын баскетболдан кеңсе орнату үшін жақсырақ орын болуы мүмкін емес» деген пікір білдірді. 1994 жылдың 31 наурызында Дүниежүзілік көрме паркі даму комитетіне Сансфераны мейрамхана ретінде қайта ашуға бағытталған екі сәтсіз ұсыныс ұсынылды (Ситл қаласындағы «Space Needle» мұнарасындағыдай, мұнараның үстінде мейрамхана бар). «CEB Enterprises» компаниясы «World’s Fare Restaurant» деп аталатын қарапайым тамақтанатын мейрамхана ашуды ұсынды. «Cierra Restaurant Group» тобы жоғары деңгейдегі қызмет көрсететін мейрамхана ашуды ұсынды. Сансфераны Ноксвиллдің жаңа конгресс-орталығының құрамына енгізу ұсынылды. Соңғы жобаға физикалық түрде қосылмаса да, конгресс-орталығының солтүстік жағы ашық қисық сызықпен жобаланды, бұл Сансфераға қол жеткізуге мүмкіндік беретін. Конгресс-орталығы салынып жатқан кезде, қала қысқа мерзімге қайта ашқан бақылау алаңы (әлі де Дүниежүзілік көрменің алғашқы панорамалық суреттері мен түсіндірмелері сақталған) жабылды, ал мұнара Ноксвилл қалалық құрылыс басқармасының кеңсесі ретінде пайдаланылды, ол конгресс-орталығының құрылысын тікелей қадағалады.

Қайта ашу

4-деңгейдегі көру алаңшасы 2007 жылдың 5 шілдесінде қайта ашылды, бұл келушілерге Ноксвилл қаласының көрінісін ұсынады. Көру алаңшасында 86 адам сыйып тұра алады. Қайта ашылған кезде 5-қабат концессиялық қызметтермен және кешкі ішімдіктер ұсынатын кафеге айналды. 6-қабат іс-шараларға жалға берілетін ашық кеңістік ретінде пайдаланылды. 2013 жылдың қазан айынан бастап 7-ші және 8-ші қабаттар коммерциялық жалға алуға қолжетімді болды. 2008 жылдың 27 тамызында 5-қабат SkyBox бар және лаунж ретінде ашылды. Бірақ ол кейін жабылды, ал жылжымайтын мүлікке инвестиция салатын Тони Капиелло оның орнына 450 000 доллар инвестициялап Icon Ultra Lounge ашты. 2013 жылдың маусым айында бір келуші қасақана ішкі терезені сындырып жіберді, бірақ ешкім зардап шекпеді. 2013 жылдың 13 қарашасында Visit Knoxville көру алаңшасының 4-қабатын жаңартуға және қайта жаңартуға кірісетінін хабарлады. 2020 жылы Covid-19 пандемиясының салдарынан Sunsphere көру алаңшасы жабылды. 2022 жылдың 22 ақпанында Visit Knoxville Sunsphere көру алаңшасын қайта ашты. Қабаттан қала орталығынан бастап Ұлы Түтін Тауларына дейінгі 360 градустық көрініс ашылады, соның ішінде Дүниежүзілік көрме паркі, Теннесси өзені және Теннесси университетінің кампусы да көрінеді. 1982 жылғы Дүниежүзілік көрменің уақыт жобасы, галереясы, естелік заттары мен сыйлық дүкені келушілерді күтеді. Кіру билетінің бағасы бір адамға 5 доллар, ал 12 жасқа дейінгі балаларға тегін.

Танымал мәдениетте

1996 жылдың наурыз айында "Симпсон" сериалының "Барт жолда" эпизодында Күн сферасы көрсетілген. Барт және үш досы (Нелсон, Мартин және Милхаус) Ноксвиллге Дүниежүзілік көрмеге баруға саяхат жасайды, бірақ олар он жылдан астам кешіккенін біледі. Эпизодта Күн сферасы "Вигсфера" деп аталатын шаш періштері дүкенінің құлаған қоймасына айналған. Содан кейін Нельсон Күн сфераға тас лақтырып, оны құлатып, жалға алынған көліктің үстіне құлатты, оны бүлдіріп, оларды Ноксвиллде қалдырып кетеді.