Кіріспе

Ағаштан жасалған аяқ киім – толығымен немесе жартылай ағаштан жасалған аяқ киім түрі. Әлемнің көптеген аймақтарында қолданылатын олардың пішіні мәдениетке қарай өзгеріп отыруы мүмкін, бірақ көбінесе бір мәдениет ішінде ғасырлар бойы өзгермей сақталады. Дәстүрлі аяқ киімдер ауыл шаруашылығында, сондай-ақ кейбір зауыттар мен кендерде қорғаныш ретінде қолданыла береді. Шаруалар мен жұмысшы табының арзан және халықтық аяқ киімі ретінде кейде жағымсыз қабылданып жүргенімен, кейбір түрлері бүгінде сәнді киімге жатады, мысалы, шведтік träskor немесе жапондық geta. Ағаштан жасалған аяқ киімдер түрлі би стилінде де қолданылады, онда еденге тигенде шығаратын дыбысы маңызды рөл атқарады. Ағаштан жасалған аяқ киім биі – шлеп биінің бастауларының бірі, бірақ шлеп аяқ киімдерде тілшелер бір-біріне соғылып, ағаштан жасалған аяқ киімнен өзгеше дыбыс шығарады.

Түрлері

Оксфорд ағылшын сөздігі «клог» сөзін «қалың ағаш бөлігі» деп, кейін «ағаш табанды үстіңгі аяқкиім» және «қалың ағаш табанды аяқкиім» деп анықтайды. Уэльстің дәстүрлі сапқыш жасаушысы Трефор Оуэн сапқыштардың үш негізгі түрін бөліп көрсетті: ағаш үстіңгі, ағаш табанды және үстіңгі аяқкиім. Ағаш үстіңгі сапқыштар қатты ағаштан ойылып жасалады, соның нәтижесінде жоғарғы және төменгі бөліктері біріктіріледі. Екі негізгі түрі бар:
толық аяқ сапқыштары – ағаш үстіңгі бөлігі бүкіл аяқты, дерлік тобыққа дейін жабады, мысалы, голландтық кломп. Олар «ағаш аяқкиім» деп те аталады. Толық аяқ сапқыштары қосымша нығайтусыз қауіпсіздік аяқкиімі ретінде қолдануға жеткілікті қорғаныс береді. жартылай ашық сапқыштар – олардың ағаш үстіңгі бөлігі саусақтардың үстінен немесе одан да жоғары, мысалы, бельгиялық сабот сияқты болады. Үстіңгі бөлігі контур бойынша классикалық аяқкиімге ұқсас. Жартылай ашық сапқыштар кейде матадан немесе былғарыдан жасалған қосымша жабынға немесе бекіткіш бауларға ие болуы мүмкін. Ағаш табанды сапқыштар тек табан үшін ғана ағаштан жасалады. Ағаш табанды сапқыштар әртүрлі үстіңгі бөліктерімен келеді:
толық үстіңгі бөліктері былғарыдан немесе ұқсас материалдан жасалған, мысалы, ағылшын сапқыштары. Қосымша қорғау үшін оларда болатты саусақ қорғағыштары және/немесе табанның астыңғы жағында болатты нығайту элементтері болуы мүмкін. ашық сандал түріндегі бекіткіштер. Мысалы, жапондық гета. саусақ тірегі бар үлгілер. Мысалы, үнділік падука. Үстіңгі аяқкиімдер – бұл басқа аяқкиімнің үстінен киілетін, қорғанышқа арналған ағаш табандар, олар көбінесе паттендер деп аталады. Паттен стиліндегі сапқыштар қазір қолданылмайды. Дегенмен, олардан туындаған галошалар бүкіл әлемде кең таралған. Бұл жіктемелер қатаң емес: кейбір үстіңгі аяқкиімдер толық аяқ сапқыштарына көбірек ұқсайды, мысалы, испандық альбарка, ал басқа ағаш табанды сапқыштар, мысалы, жапондық гета сияқты киімді көтеріп, қорғайды. Үстіңгі бөліктің түрі сапқыштардың қалай киілетінін анықтайды. Толық аяқ сапқыштары тығыз киілуі керек және саусақтарды иіп бекітуге болады. Ал ағаш табанды сапқыштар баулармен немесе токалармен бекітіледі, сондықтан саусақтар бос болады, аяқкиімдегідей. Жартылай ашық сапқыштар толық аяқ сапқыштары сияқты бекітілуі немесе аяқтың үстінен қосымша баулармен бекітілуі мүмкін. Кейбір сандал түрлері, әсіресе саусақ тірегі бар үлгілер, көбірек «жапырақтай» киіледі және үлкен және келесі саусақтардың арасындағы қысқалыққа сүйенеді.

Аяқты иілу

Олар негізінен ағаштан жасалғандықтан, аяқ киімнің жұмсақ түрлері сияқты, аяқ табанының астында иілмейді. Аяқтың алға қарай домалануына мүмкіндік беру үшін көптеген аяқ киімдердің саусақ бөлігінің астыңғы жағы жоғары қарай иілген, бұл "қалыптау" деп аталады. Кейбір аяқ киімдердің стильдерінде, мысалы испандық альбаркада, "табан" бөліктері болады. Аяқ киім алдыңғы "табан" бөлігінің алғы жиегінен айналады. Кейбір жапондық және үнділік аяқ киімдердің табандарына "тістер" немесе өте биік тіректер бекітілген. Киген адам алға қадам басқанда аяқ киім алдыңғы "тістің" алғы жиегінен айналады. Кейбір ортағасырлық паттендер екі бөліктен тұратын, өкшеден аяқ табанына және аяқ табанынан саусақтарға дейін. Бұл екі бөлікті былғары жолақ біріктіріп, ілмек құрады, соның арқасында жоғарыдағы аяқ киім иілуге мүмкіндік алды. Кломпендерде аяққа арналған ыңғайлы кеңістік (бос орын) болуы мүмкін, бұл аяқтың иілуіне және өкшенің аяқ киімнің ішінде немесе сыртында көтерілуіне мүмкіндік береді. Қалың, серпімді жүн шұлықтар аяққа жақсы жарасу үшін икемділікті қамтамасыз етеді.

Тарих

Тарихқа дейінгі және ежелгі дәуірлерде ағаш аяқ киімнің қолданылуы мен таралуы белгісіз, себебі сақталған жазбалардың түсініксіздігі және оның қалдықтарын сақтау мен танудың қиындығы бар. Қолданылған ағаш кепшектер отын ретінде қайта пайдаланылатын. Кейбір ежелгі гректер ағаштан жасалған крупезай (κρούπεζαι) киген. Бұл бұйымдар римдіктерге sculponeae деп белгілі болды. Гректер мен римдіктер де түрлі жолдармен ағаш табандарға былғары белбеулерді бекітіп сандалдар жасаған. Ежелгі қытайлықтар кем дегенде Хань әулеті кезінде ағаштан жасалған джи киген, онда қыздар түрлі-түсті ленталар мен ою-өрнектермен безендірілген үлгіні үйлену күндері киген. Цзинь дәуірінде бүкіл аяқ киімді бір ағаштан жасалған басқа стиль пайда болды, ал Тан дәуірінен кейін оңтүстік қытайлықтар «бут кепшектерін» (xujējī) киген. Еуропадағы ең көне ағаш аяқ киімдер Нидерландының Амстердам және Роттердам қалаларынан табылған. Олар б.з. 550-750 жылдарға жатады және осы аймақта әлі күнге дейін киілетін ағаш аяқ киімдерге өте ұқсас. Осы шамамен дәуірде ағаш паттерлер сыртта, әсіресе жаман ауа райында киімнің ішкі аяқ киімдерін және геттерін қорғау үшін үстіне киілетін аяқ киім ретінде қолданылды. Кейбір аяқ киімдер тікелей табандарына ағаш платформаны енгізе бастады, мысалы, венециялық шопиндер.

Өндiру

Ағаштан жасалған аяқ киім қолмен жасалғандықтан, оның пішіні де, өндіріс процесі де стиль жағынан жергілікті және аймақтық әртүрліліктерді көрсетті. 20 ғасырдың басында ағаштан жасалған аяқ киім машинамен өндіріле бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, әсіресе, ағаш аяқ киімдер көзден жоғалды. Олардың орнына көбінесе былғары және синтетикалық аяқ киімдер келді. Қазіргі таңда тек «шведтік тақтайша» (ағаштан жасалған табаны мен былғары үстіңгі бөлігі бар) сәнді зат ретінде қарастырылады, көбінесе әйелдердің жоғары өкчелі буттары түрінде. Дегенмен, дәстүрлі ағаш аяқ киімдер Еуропаның бірнеше аймақтарында және кейбір мамандықтарда практикалық қолданылуымен әлі де танымал. Кейбір тарихи жергілікті үлгілер жақында бірыңғай ұлттық үлгілермен алмастырылды. Өндірістің әртүрлі әдістері туралы толық ақпаратты төмендегі галереядан таба аласыз.

Галерея

Төменде олар кездесетін елдердің типік аяқ киімдері көрсетілген. Көптеген халықтық өнімдер сияқты, олардың жасалу және қолданылу шекаралары аймақтық сипатқа ие, сондықтан ол әрқашан қазіргі мемлекеттердің шекараларымен дәлме-дәл сәйкес келмейді. Сондықтан, кейбір елдерде екі немесе одан да көп түрлері кездесуі мүмкін. Бір түр көрші елдерде де таралған болуы мүмкін. Мысалы, Даниялық, неміс, голланд, бельгиялық және Солтүстік-Батыс Франциядан келген аяқ киімдер өте ұқсас. Сілтемелер әртүрлі аяқ киімдердің дизайны, шығу тегі және жасалу жолдары туралы ақпаратты қамтитын беттерге жол ашады.

Модалық шұлық

1970 және 1980 жылдары швед аяқ киімдері екі жынысқа да танымал сәндік аксессуарға айналды. Олар көбінесе шұлықсыз тағылатын және авангардтық бейнелі еркектерге лайықты киім деп есептелді. 1980 және 1990 жылдары швед аяқ киімдеріне ұқсас аяқ киімдер әйелдер арасында қайтадан сәнге енді. Көптеген батыс елдерінде табан мен ішкі табан арасында 6 немесе тіпті 8 дюймге дейін көтерілген платформалы аяқ киімдер немесе сандалдар тағылды. Ортаңғы қабат көбінесе қатты пробкіден жасалған, бірақ кейбіреулері тек пластиктен жасалып, пробкімен қапталған. Табан көбінесе ашық құм түсті резеңкеден жасалған. 2007 жылы голланд дизайнерлері Виктор және Рольф 2007/08 жылғы қысқы коллекциясын көрсеткенде жоғары өкшелі голланд аяқ киімдерін таныстырды. 2010 жылы әйелдерге арналған швед аяқ киімдері Chanel және Louis Vuitton-ның көктем/жаз 2010 коллекциясында қайта пайда болды.