Кіріспе
Чарльз Линдбергтің жалғыз өзі ұшқан моноплан, Чарльз Линдбергтің ұшағы. "The Spirit of St. Louis" (ресми атауы – Ryan NYP, тіркеу нөмірі: N X 211) – бұл арнайы құрастырылған, бір қозғалтқышты, бір орындық, жоғары қанатты моноплан. Чарльз Линдберг 1927 жылғы 20-21 мамыр аралығында осы ұшақпен Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағынан Парижге (Франция) бірінші жалғыз трансатлантикалық ұшуды жасады. Осы жетістігі үшін Линдберг 25 000 долларлық Ортег сыйлығын жеңіп алды. Линдберг Нью-Йорк штатының Гарден-Сити қаласындағы Рузвельт әуежайынан "Spirit of St. Louis" ұшағымен ұшып, 33 сағат 30 минуттан кейін Париждегі Ле Бурже әуежайына қонды, бұл қашықтық шамамен 5800 шақырымды құрады. Ол АҚШ-қа пошта тасымалдау үшін де осы ұшақты көп рет пайдаланды. Әлемдегі ең танымал ұшақтардың бірі саналатын "Spirit of St. Louis" ұшағы Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы "Ryan Airlines" компаниясымен құрастырылды. Ол кезде компанияны 1926 жылы өзінің негізін қалаушысы Т. Клод Райаннан сатып алған Бенджамин Франклин Махони басқарды. "Spirit of St. Louis" Вашингтондағы Смитсонов институтының Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында тұрақты түрде қойылған, бірақ "Ұшудың пионерлері" көрмесі 2026 жылға дейін жөндеу жұмыстарына байланысты жабық.
Charles Lindbergh's aircraft
The Spirit of St. Louis (formally the Ryan NYP, registration: N X 211) is the custom built, single engine, single seat, high wing monoplane that was flown by Charles Lindbergh on May 20–21, 1927, on the first solo nonstop transatlantic flight from Long Island, New York, to Paris, France, for which Lindbergh won the $25,000 Orteig Prize. Lindbergh took off in the Spirit from Roosevelt Airfield, Garden City, New York, and landed 33 hours, 30 minutes later at Aéroport Le Bourget in Paris, France, a distance of approximately 3,600 miles (5,800 km). He also flew this aircraft on numerous occasions, delivering mail in and out of the United States. One of the best known aircraft in the world, the Spirit was built by Ryan Airlines in San Diego, California, owned and operated at the time by Benjamin Franklin Mahoney, who had purchased it from its founder, T. Claude Ryan, in 1926. The Spirit is on permanent display at the Smithsonian Institution's National Air and Space Museum in Washington, D. C., but the exhibit, Pioneers of Flight, is closed for renovations until 2026.
Даму
Ресми түрде "Райан NYP" (Нью-Йорк пен Париж) деп танылатын, бір қозғалтқышты моноплан Дональд А. Холлмен "Райан Эйрлайнз" компаниясында жобаланып, Линдбергтің сол кездегі туған қаласы Сент-Луистегі (Миссури штаты) Сент-Луис ракетка клубының қолдаушыларының құрметіне "Сент-Луис рухы" деп аталды. Дизайн уақытын үнемдеу үшін NYP 1926 жылғы компанияның Ryan M 2 почталық ұшағының негізінде жасалды, басты айырмашылық NYP-нің ұшу қашықтығы болды. Стандартты емес дизайн болғандықтан, үкімет оған N X 211 (эксперименталды) тіркеу нөмірін берді. Холл өзінің жобасын "Сент-Луис рухына қатысты инженерлік деректер" деп сипаттап, Ұлттық аэронавтикалық кеңес комитетіне (NACA) ұсынды, ал ол Линдбергтің 1953 жылғы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған "Сент-Луис рухы" кітабына қосымша ретінде жарияланды. Б. Ф. "Фрэнк" Махони мен Клод Райан 1925 жылы компанияны әуе тасымалдаушы ретінде құрды. Райан 1926 жылы Махони оның үлесін сатып алғаннан кейін компанияда қалды, бірақ Райанның үлесін сатқаннан кейін басқаруға қатысқан деңгейі туралы пікірталас бар. Дегенмен, Хоули Боулс Ryan NYP құрылысын қадағалаған зауыттың басқарушысы болды және Дональд А. Холл жұмысқа алынды. "Рух" Нью-Йорк пен Париж арасындағы алғашқы тоқтамайтын ұшу үшін 25 000 долларлық Ортег сыйлығына ие болу мақсатымен Сан-Диегода жобаланып, салынды. Холл және "Райан Эйрлайнз" қызметкерлері Линдбергпен тығыз жұмыс істеді, нәтижесінде "Рух" 60 күн ішінде жобаланып, құрастырылды. "Райан Эйрлайнз" компаниясына жоба үшін нақты қанша төленгені белгісіз болғанымен, Махони ұшақты 6000 долларға салуға келісіп, пайда табу ниеті жоқ екенін мәлімдеді, ал қозғалтқыш, құралдар және т.б. өндіріс бағасымен ұсынылды. Бірнеше ірі ұшақ өндірушілерге сәттіліксіз үміттенгеннен кейін, 1927 жылдың ақпан айының басында Линдберг, АҚШ пошталық әуе тасымалының пилоты ретінде Тынық мұхитындағы әуе тасымалымен M 1 ұшағының жақсы көрсеткіштерін білген, "Нью-Йорк пен Париж арасында тоқтамай ұша алатын Whirlwind қозғалтқышты ұшақ құрастыра аласыз ба?" деп сұрады. Махони зауытта болмағандықтан, Райан: "M 1-ге ұқсас ұшақ құрастыра аламын, бірақ үлкен қанаттарымен, үш ай ішінде жеткізіледі" деп жауап берді. Линдберг бәсекеге байланысты үш айдан кем уақытта жеткізудің маңызды екенін мәлімдеді. Көп жылдар өткен соң, "Райан Эйрлайнз" компаниясының бас механігі Джон Вандерлинде: "Бірақ, жас спортшы Б. Ф. Махониді ештеңе де алаңдатпады, ол Райанды сатып алған болатын", - деп еске алды. Махони сол күні Линдбергке телеграмма жіберіп: "Екі ай ішінде аяқтауға болады" деді. Линдберг 23 ақпанда Сан-Диегоға келді, Махонимен бірге зауытты аралап, Боулспен, бас инженер Дональд Холлмен және сату менеджері А. Дж. Эдвардспен кездесті. Махони, Холл және Линдберг арасындағы одан әрі талқылаулардан кейін Махони "Рухты" 10 580 долларға салуды ұсынды, оны 60 күн ішінде жеткізуге уәдесін қайталады. Линдберг Робертсон ұшақ корпорациясының пошталық әуе тасымалының пилоты ретінде тапқан табысынан жинаған 2000 долларын "Рух" құнына жұмсады, ал қалғанын "Сент-Луис рухы" ұйымы қамтамасыз етті. Линдберг: "Мен Холлдың қабілетіне сенемін, Махонидің құлшынысы маған ұнайды. Мен кездескен жұмысшылардың адалдығына сенімдімін", - деді. Содан кейін ол әуежайға барып, Райанның M 1 немесе M 2 ұшақтарымен танысты, содан кейін өзінің Сент-Луис қолдаушыларына телеграмма жіберіп, келісімді ұсынды, ол тез мақұлданды. Махони уәдесін орындады. Линдбергпен тығыз жұмыс істеп, ұшақ құрастырушылар "Сент-Луис рухы" ұшағын Линдберг Сан-Диегоға келгеннен кейін 60 күн ішінде аяқтады. Wright Whirlwind J 5C 223 ат күші бар радиалды қозғалтқышымен жабдықталған, оның қанатының ұзындығы 14 м (M 1-ден 3 м ұзын), 1610 л (425 галлон) отынды сыйымдылықпен жабдықталды. 1927 жылы жарық көрген "Біз" кітабында Линдберг "Ұшақты жасаған адамдар" деген суреттің астына қолтаңба тастап, "Б. Франклин Махони, президент, Райан Эйрлайнз", Боулс, Холл және Эдвардс суретке түскенін көрсетті.
Дизайн
Линдберг бірнеше қозғалтқыш іргелістердің жоғарылауын, ал бір қозғалтқыштың конструкциясы оған ұзаққа созылатын ұшу мүмкіндігін береді деп сенді. Отынның тиімділігін арттыру үшін "Сент-Луис рухы" сол заманғы ең жетілген және аэродинамикалық тұрғыдан дамыған конструкциялардың бірі болды. Линдберг сенімді Wright J 5 Whirlwind радиалды қозғалтқышымен жасалған бір орындық монопланмен ұшудың сәттілікке ең жақсы мүмкіндік беретініне сенді. Ryan NYP-нің жалпы отын сыйымдылығы бензиннің немесе мөлшеріне тең болды, бұл күтілетін ұшуды тоқтатпай орындау үшін қажетті қашықтыққа ие болу үшін қажет болды. Отын бес отын багінде сақталды: алдыңғы бак – , негізгі – және үш қанатты бак – барлығы. Линдберг ұшақтың қону шассиіне бекітілген "тромбон тіреулерінің" конструкциясын өзгертіп, отынның салмағына төтеп беру үшін доңғалақ базасын кеңейтті. Линдбергтің өтініші бойынша үлкен негізгі және алдыңғы отын бактері фюзеляждың алдыңғы бөлігіне, ұшқыштан бұрын орналастырылды, ал май багі өртке қарсы қабырға ретінде қызмет етті. Бұл орналасқан жер ауырлық орталығын жақсартты және апат жағдайында ұшқыштың негізгі бак пен қозғалтқыш арасында қысылып қалу қаупін азайтты. Бұл жобалау шешімі алдыңғы жел терезесінің болмауы және көрістің тек қана бүйір терезелерімен шектелетінін білдірді. Бұл Линдбергке алаңдау тудырмады, өйткені ол пошталық сөмкелері бар пошталық ұшақтардың артқы кабинасында ұшуға дағдыланған. Алдына қарағысы келгенде, ұшақты сәл бұрып, жанынан қарады. Төмен биіктікте ұшу кезінде кеме мачталарына, ағаштарға немесе құрылыстарға соқтығыспау үшін сақтық шарасы ретінде алдын ала көруді қамтамасыз ету үшін су асты кемелерде қызмет еткен Ryan қызметкері Линдберг жобалауға көмектескен перископты орнатты. Перископ ұшу кезінде қолданылған-қолданылмағаны белгісіз. Аспаптар панеліне отын қысымын, май қысымын және температурасын өлшеуге арналған барометрлер, сағат, биіктік өлшегіш, тахометр, жылдамдық көрсеткіші, бұрылыс көрсеткіші және сұйық магниттік компас орналастырылған. Негізгі компас Линдбергтің артына, кабинаға орнатылған, ол оны әйелдердің макияж жинағынан алынған айнадан қарады, ол шыңға жегуші қиямен бекітілген. Линдбергтің Ирландияға соңғы қонуы оның ұшу жоспарынан бірнеше шақырымға ғана ауытқыды. Whirlwind радиалды қозғалтқышының тағы бір маңызды ерекшелігі – оның 40 сағат бойы үздіксіз клапандарын өздігінен майлауға қабілеттілігі. Көптеген авиациялық қозғалтқыштарға ұшу алдында ұшқыш немесе жердегі экипаж қолмен майлау қажет болды, және ұзақ ұшу кезінде де осы процедураны орындау қажет болар еді. Жеңіске жету үшін жарыста уақытты үнемдеуге бағытталған жобалық компромистер қажет болды. Дональд А. Холл, эмпеннаж (құйрық бөлімі) және қанатты басқару беттері бастапқы Ryan M 2 дизайнынан өзгертілмейді деп шешті, бұл ұшуды кешіктіретін қайта жобалау уақытын азайтуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде аэродинамикалық тұрақтылық төмендеді; бірақ тәжірибелі Линдберг өзгертілмеген дизайсты мақұлдады. Бұл конфигурация ұшу сипаттамаларына кездейсоқ, күтпеген пикинг, иілу және бұрылыс (қозғалыс) элементтерін енгізуге бейім теріс тұрақты дизайнға әкелді. Холл мен Линдбергтің де осы дизайсты ұнатқаны туралы пікірталас бар, себебі олар ұшақтың кездейсоқ қозғалыстарына жасалатын үздіксіз түзетулер Линдбергті шамамен 40 сағаттық ұшу кезінде ояу ұстауға көмектеседі деп күтті. Тұрақсыз дизайн қасақана шаршаумен күресу үшін сақталған-сақталмағаны белгісіз, бірақ Линдберг кейіннен осы кездейсоқ, күтпеген қозғалыстар ұшу кезінде оны әр түрлі уақытта ояу ұстауға көмектескенін жазды. Кабинадағы қатаң тоқылған орындық та әдейі ыңғайсыз болды, бірақ Линдбергтің биік және ұзын денесіне сәйкес келетіндей етіп жасалған. Линдберг сондай-ақ қажетсіз салмақты жоюды талап етті, тіпті ұшу картасының жоғарғы және төменгі бөлігін кесіп тастады. Ол салмақты үнемдеу үшін және сол кездегі радионың сенімді емес және жалғыз ұшу кезінде пайдалану қиын болғандықтан радио қолданбады. Сонымен қатар, ол әуе поштасының ұшқышы болса да, Атлантиканы асып өту сапарында естелік хаттарды алып жүруден бас тартты, әрбір артық унцияны отынға жұмсауды талап етті. Фюзеляж металл түтікшелерге жабысқан арнайы матадан жасалған, ал қанаттар ағаштан жасалған каркасқа жабысқан матадан жасалған. Линдбергтің ұшағының көп бөлігін құрастыру үшін пайдаланылған фанера Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласындағы Haskelite Manufacturing Corporation компаниясында жасалған. "Сент-Луис рухының" бастапқы винтінің ішкі жағына кішкентай, солға қараған үнді стиліндегі свастика және оны жобалап, құрастырған барлық Ryan Aircraft қызметкерлерінің аттары жазылған. Бұл Линдбергтің Атлантиканы жеке басымен кесіп өтуі алдындағы сәттілік нышаны ретінде салынған, өйткені бұл символ көбінесе ерте авиаторлар мен басқалардың арасында танымал сәттілік белгісі ретінде қолданылған. Бастапқы винтінің ішкі жағын Ұлттық Әуе және Ғарыш мұражайында көруге болады. Линдберг Атлантикалыққа дейін Нью-Йоркке келгенде винтінің жарылғаны анықталды. Қазіргі "Сент-Луис рухында" орнатылған винт Нью-Йоркте шапшаң түрде жасалған, ол жарылған бастапқы винтті алмастырды және Атлантикалық ұшу кезінде ұшақта болды.
Кейінгі тарихы және сақталуы
Линдбергтің Нью-Йорк пен Парижге жасаған ұшуы оны бірден атақты және медиа жұлдызына айналдырды. "Ортейг" сыйлығын жеңіп, ол халықтың қиялын оялды. Ол: "Францияға сәтті қонғандағы әсерім әлем елдерінде болды деп таң қалдым. Бұл, отты тұтандырған бір шырағдай болды", - деп жазды. Линдберг кейін "Сент-Луис рухы" ұшағымен Бельгия мен Англияға ұшты, ал президент Кальвин Кулидж оларды АҚШ-қа қайтару үшін "Мемфис" жеңіл крейсерін жіберді. 11 маусымда Линдберг пен "Рух" Потомак өзенімен Вашингтонға дейін соғыс кемелерінің флоты, әскери ұшақтардың бірнеше эскадрильясы, бомбалаушылар және "Лос-Анджелес" қатаң дирижаблімен (өзі де алғашқы трансатлантикалық рейстердің бірі болған) бірге келді. Президент Кулидж 25 жасар АҚШ армиясының резервтік авиаторына "Құрметті ұшқыш кресін" табыс етті. Сол күні АҚШ почта қызметі Нью-Йорк пен Парижге жасаған рейсінің картасы бейнеленген 10 центтік "Линдберг әуе почтасы" ескерткіш маркасын шығарды. Бұл марка почта қызметі тарихында тұрған адамның есімі жазылған алғашқы марка болды. Келесі 10 айда Линдберг "Сент-Луис рухы" ұшағымен АҚШ және Латын Америкасы бойынша насихаттық және жақсы ниет сапарларын жасады. "Рухтың" жарияланған бортындағы жазбаларға сәйкес, АҚШ-қа жасаған 3 айлық сапары барысында ол 1 шілдеде және 1927 жылдың 8 тамызында майор Томас Лэмпхиерге (Селфридж әуе базасындағы 1-ші іс-қимыл эскадрильясының командирі) және лейтенант Филип Р. Лавқа (ұшу мектебіндегі сыныптасы және Робертсон Ұшақ Корпорациясының әуе почтасындағы Линдбергтің әріптесі) "Сент-Луис рухы" ұшағын тиісінше 10 минуттан басқаруға рұқсат берді. Бұл екеуі Линдбергтен басқа "Сент-Луис рухы" ұшағын басқарған жалғыз адамдар болып табылады. 1927 жылдың 28 сәуірінде Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы Датч Флэтс алаңында алғашқы рейсін жасағаннан бір жыл екі күн өткен соң, Линдберг пен "Сент-Луис рухы" 1928 жылдың 30 сәуірінде Вашингтон қаласындағы Сент-Луис пен Боллинг Филд арасында соңғы рет бірге ұшты. Ол ұшақты Смитсонов институтына тапсырды, онда ол сегіз жылдан астам уақыт бойы көрмеге қойылды, 48 жыл бойы (1928-1976) Өнер және өнеркәсіп ғимаратында ілінді, ал 1976 жылдан бастап "Белл X 1" және "SpaceShipOne" ұшақтарымен бірге Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының атриумында ілінді. Қызметтен шығарылған кезде "Рух" 174 рет ұшып, әуеде 489 сағат 28 минут өткізген. "Сент-Луис рухы" 1928 жылы Смитсонов коллекциясына қосылған күйіндегідей көрінеді, бірақ ұшақтың алюминийден жасалған мұрын панельдерінің алтын түсі жақсы ниетпен жасалған ертедегі консервация жұмыстарының нәтижесі болып табылады. Музей "Рухты" иеленгеннен кейін консерваторлар алдыңғы панельдерге лак немесе шеллақтың ашық қабатын жағып, қозғалтқыш капорындағы суреттерді сақтауға тырысты. Бұл қорғаныш қаптамасы уақыт өте келе сарғайып, бүгінгі алтын түске ие болды. Смитсонов қызметкерлері ұшақты консервациялау үшін алып тастаған кезде лакты алып тастап, мұрын панельдерін бастапқы күміс түсіне қайтаруды жоспарлаған, бірақ қозғалтқыш капорындағы алтын түсті сақтауға шешім қабылдады, өйткені ол ұшақтың сатып алынғаннан кейін және көрмеге қойылған жылдардағы табиғи күйінің бөлігі болып табылады. Артефактілерді сақтау мақсаты оларды өзгерту емес, оларды Смитсонов институты сатып алған күйінде мүмкіндігінше сақтау болып табылады. 2015 жылы ұшақ мұражайдың Milestone галереясының еденіне түсірілді, ал дөңгелектері уақытша "көтергіш" стиліндегі дөңгелектермен ауыстырылды. Бұл "Рухтың" бастапқы дөңгелектерін сақтау үшін жасалды, өйткені олардың жасы және вулканизацияның төмендеуіне байланысты ұшақтың салмағын ыдырамай ұстай алмады (дөңгелек құрастыруында да консервация жұмыстары жүргізілген болуы мүмкін).
but later decided that the golden hue on the engine cowling will remain, as it is part of the aircraft's natural state after acquisition and during its years on display. The effort to preserve artifacts is not to alter them but to maintain them as much as possible in the state in which the Smithsonian acquired them. In 2015 the aircraft was lowered to the floor of the museum's Milestone's gallery, and the tires were temporarily replaced with "forklift" style tires. This was done to preserve the Spirit's original tires which, due to age and lessening of vulcanization, are unable to sustain the aircraft's weight without disintegration (conservation was also likely undertaken on the wheel assembly itself).
Дамыған түрлері
Нью-Йорк 2, «Сент-Луис рухының» нақты көшірмесі, жапондық Mainichi газеті үшін трансатлантикалық ұшудан 45 күн өткен соң салынды. NYP 2, сериялық нөмірі 29, J BACC ретінде тіркелді және 1928 жылдың басында бірнеше рекордтық ұшулар жасады, бірақ апат оның мансабын аяқтады. 1928 жылы Махони Чарльз Линдбергке сыйлық ретінде B 1X ұшағын жасады. Ұшқыш Фрэнк Хоукс әйелінен алған ақшаға Махони Райан B 1 Брогам (NC3009) ұшағын сатып алып, оны «Сан-Диего рухы» деп атады. Линдбергтің трансатлантикалық ұшуына байланысты кең таралған ақпараттан кейін, ол әйелімен бірге Вашингтонға ұшып, жеңіске жеткен Линдбергті күтіп алды. Соңғы қызығушылықтың нәтижесінде Хоукс Ryan Aircraft компаниясының ресми өкілі болып тағайындалды. Хоукс елді аралап, «Линди ұшқандай» ұшақта саяхат жасауға билеттер сатты.
Статикалық көріністің мысалдары
Студия қызметкерлері 1956 жылы "Сент-Луис рухы" фильмі үшін салған 90% статикалық көшірмесі қазір Эден Преридегі Солтүстік қанаттары әуе мұражайында (Эден Прери, МН) көрсетілуде. 1999 жылы Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайы ұшпайтын нұсқасын жасап, оған түпнұсқа Wright J 5 қозғалтқышы орнатылған. Ол Сан-Диего халықаралық әуежайында қойылған. Иллинойс штатының Рантул қаласындағы Октав Шанут аэроғарыш мұражайында да мұражай еріктілері жасаған статикалық көшірмесі бар.