Кіріспе

Неоптеригийлер (гр. νέος neos "жаңа" және πτέρυξ pteryx "қанат") - сүйекті қанатты балықтардың (Actinopterygii) бір төмен классы. Неоптеригийлерге Холостейлер және Телеостейлер кіреді, олардың ішіндегі Телеостейлер қазіргі балықтардың көп бөлігін және барлық тірі омыртқалы жануарлардың жартысынан астамын құрайды. Қазіргі Холостейлерге тек тұщы су таксондары кірсе, Телеостейлер тұщы және теңіз ортасында кең таралған. Жыл сайын Телеостейлердің көптеген жаңа түрлері ғылыми тұрғыдан сипатталады. Дегенмен, бір зерттеуде қазбалардан алынған морфологиялық деректер мен ядролық және митохондриялық ДНК молекулалық деректеріне сәйкес, бұл айырылыс кем дегенде 284 миллион жыл бұрын, ерте перм кезеңінің артинск сатысында болған. Тағы бір зерттеу одан да ертерек айырылыс болғанын көрсетеді (360 миллион жыл бұрын, девон-карбон шекарасының жанында).

Эволюция және әртүрлілік

Тірі неоптеригиандар екі негізгі топқа (инфраклассқа) бөлінеді: телеостар және голостеандар. Голостеандар екі кладтан тұрады, олар – Гинглимоди және Халекоморфи. Бұл топтардың барлығының ұзақ және мол қазбалық тарихы бар. Неоптеригидің әртүрлі топтары арасындағы эволюциялық байланыстар төмендегі кладограммада көрсетілген (әр кладтың mya-дағы айырылу уақыты негізге алынған). Неоптеригиандар – өте көп түрлі топ. Олар бүгінгі күнгі барлық омыртқалы жануарлардың 50%-дан астамын құрайды, ал олардың түрлері мезозой дәуірінен бері артып келеді. Дегенмен, неоптеригиандардың (немесе балықтардың) әртүрлі топтары арасындағы түрлердің таралуы тең емес, тірі түрлердің басым көпшілігін (96%) телеостар құрайды. Неоптеригиандардың эволюциясы барысында бұрынғы актиноптеригиандардан көп өзгерістер болған жоқ. Алайда, неоптеригиандар эволюциясының маңызды қадамы – арқа және анальдық қанаттардың қозғалысын жақсырақ бақылау, нәтижесінде олардың жүзу қабілеттері жақсарды. Сонымен қатар, олар бас сүйегінде бірнеше өзгерістерге ие болды, бұл әртүрлі қоректену механизмдерінің эволюциясына және осының нәтижесінде жаңа экологиялық орталарға бейімделуге мүмкіндік берді. Бұл белгілердің барлығы үлкен жетістіктерге әкелді, нәтижесінде Неоптериги бүгінде балықтардың басым тобына (сонымен қатар, омыртқалы жануарлардың таксономиялық тұрғыдан) айналды.