Кіріспе

Локомотивтің алдында орналасқан, жолдан кедергілерді ығыстыруға арналған құрылғы. Сиыр ұстағыш, сондай-ақ пилот деп те аталады, локомотивтің алдына орнатылып, оны немесе пойызды зақымдауы немесе рельстен шығаруы мүмкін жол кедергілерін жолдан ығыстырады. Ұлыбританияда дөңгелектердің алдында "өмір сақшысы", "рельс сақшысы" немесе "қорғау темірлері" деп аталатын кішкентай металл тағандар орнатылған. Олар рельс басының жүріс бетіне тікелей орналасқан кішірек кедергілерді жояды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Еуропадағы қоршалған теміржол жүйелері осы құрылғыларға ғана сүйенген, ал сиыр ұстағыштар қажет болмаған, бірақ қазіргі жүйелерде сиыр ұстағыштар оларды жаңартып алмастырды. Трамвайлар сиыр ұстағыш орнына "қорғағыш" деп аталатын құрылғыны пайдаланады. Трамвай жолында жатқан заттар сенсорлық кронштейнге тиеді, ол себет пішіндес құрылғыны жерге түсіріп, кедергілерді басып өтуге жол бермейді және оларды дөңгелектердің алдындағы жол бетімен сүйреп әкетеді. Қарлы аймақтарда сиыр ұстағыш қар жинау машинасының функциясын да атқарады.

Өнертабыс

1830 жылы Чарльз Бэббидж Ливерпуль мен Манчестер темір жолында жұмыс істеген кезінде мал қорғағышы (cowcatcher) туралы идея ұсынды. Алайда, Бэббидждің өнертабысы іске асырылмады және кейінірек өндірушілер оның идеясынан хабардар болған-болмағаны белгісіз. Бумен жүргізілетін пойыздар Камден мен Амбой теміржолында жұмысын бастағаннан кейін көп ұзамай, 1833 жылы Исаак Дриппс «Джон Булл» (локомотив) вагонына алғашқы практикалық мал қорғағышын орнатты. Оның жобасы Дэвид Стивенсонның 1838 жылы жарық көрген «Солтүстік Американың азаматтық инженериясының эскизі» кітабында сипатталған және суреттелген.

Дизайн

Магистральдық локомотивте, сыер ұстағыш жылдамдықпен кезіккен кедергіні сәтті қағып жібуі керек. Құрылыс принципі – нысанды жоғары және жаққа қарай итеріп, локомотивті соқтығыс кезінде көтермей, жолдан шығару. Типтік пішіні – жоспарында көлденеңі аз V пішіні бар жуан үшбұрыш. Бу локомотивтерінің соңғы жылдары алдыңғы байланыстырғыш та жолдан шығып кетуі үшін жасалған, осылайша ол ілініп қалмады; бұл "төмен түсірілетін байланыстырғыш пилоты" деп аталды. Бастапқыда сыер ұстағыштар көбінесе рамаға бекітілген таяқшалардан жасалған; кейін металл сыер ұстағыштар олардың қосымша тегістігі үшін жиі қолданылды, ал кейбір құйма болат сыер ұстағыштар олардың салмағы мен тегіс пішіні үшін пайдаланылды. Алғашқы дизель локомотивтері де осылай жасалған. АҚШ-тағы алғашқы маневрлік локомотивтеріндегі сыер ұстағыштарда көбінесе сарай жұмысшыларына локомотивпен бірге жүруге мүмкіндік беретін сатылар ("аяқ тақтасы пилоттары" деп аталатын) болды. Кейбір елдерде қауіпсіздік мақсатында аяқ тақтасы пилоттарына тыйым салынған және олар алынып тасталған. Қазіргі заманғы локомотивтерде көбінесе алдыңғы және артқы платформаларда қауіпсіздік рельстері немесе терең ойысқан сатылар бар, онда жұмысшылар жүре алады.

Қазіргі заманғы сиыр аулаушылар

Қазіргі заманғы еуропалық теміржол көліктерінің көпшілігі қар жинағыш және рельс сақшылары бар сырғанақтармен жабдықталуы керек. Жүйенің қажетті күші жолдың ортасында және рельстерге жақын жерде болуы тиіс. Қазіргі заманғы АҚШ дизель локомотивтерінде бұрыштық пішіні азырақ, тегіс сырғанақтар болады, себебі дизель локомотивінің кабинасы алдыңғы жағында орналасқан, ал экипаж сырғанақтың итеріп шығаратын кедергілерінен зардап шегуі мүмкін.

Айналасына көтерілушілерге қарсы

Экипаж бен жолаушыларды қорғау үшін, қазіргі заманғы локомотивтердің көпшілігі алдыңғы жағында, қосарлану құрылғысының үстіне, көлденең жолақты болат арқалық – анти-арқашы орнатылған. Оның мақсаты – соқтығысқан локомотивтердің жоғары көтеріліп, кабина арқылы локомотивтің негізгі қаңқасын басып өтуіне кедері келтіру.