Кіріспе
Огайо импровизациясы – Сэмюэл Беккеттің "плейлеті". 1980 жылы ағылшын тілінде жазылған, бұл шығарма С. Е. Гонтарскиге жасалған жақсылыққа бастау алды, ол Бекеттің жетпіс бесінші туған күнін мерекелеу үшін Огайо штатының Колумбус қаласында өткен академиялық симпозиумда орындалатын драмалық туындыны сұрады. Бекетке тапсырыс бойынша жазу қиын болды және ол шығарма дайын болғанға дейін тоғыз ай бойы күресті. Ол алғаш рет 1981 жылдың 9 мамырында Stadium II театрында қойылды; Алан Шнайдер режиссерлік жасады, ал Дэвид Уоррилоу "Оқырман" және Рэнд Митчелл "Тыңдаушы" рөлінде ойнады. "Бұл Бекеттің сахнада алғаш рет қос өзін (доппельгенгер) көрсеткен пьесасы, тағы бір Бекет жұбы, бірақ бұл жолы олар көздердегідей бейнеленген; ол Бекеттің арбақтар кезеңіне жатады, онда оның туындыларындағы естелік пен ностальгияның құпиясын еске түсіретін арбақтар сахнада көрінеді немесе сипатталады."
Кейіпкерлер және оқиға
Екі қарт адам тіктөртбұрышты үстелдің жанында бір-біріне тік бұрышта отыр. Олар ұзын қара пальто киіп, ақ шашты, "көрініс жағынан мүмкіндігінше бір-біріне ұқсас". Үстел мен орындықтар ақ. "Тыңдаушы" деп аталатын кейіпкер көрерменге қарайды, бірақ басы иілген және беті жасырылған. Басқа кейіпкер, "Оқырманның" позысы да сондай, айырмашылығы – оның алдында соңғы беттері ашық кітап жатыр. Беккеттің өзі ешқандай нақты сурет көрсетпесе де, бір "[b]қара, кең қақпақты шляпа" немесе Герард тер Борхтың "Төрт испан монахы" суреті шабыт көзі ретінде ұсынылған. "Рубиннің фигура-фон эксперименттері" де айтылған. Оқырман оқуды бастағанда, Тыңдаушы сол қолымен үстелге соғады, сол кезде Оқырман тоқтап, соңғы толық сөйлемді қайталайды, содан кейін үстелге тағы соққанша күтеді. Бұл бүкіл оқу бойына жалғасады және "Крапптың таспаларынан таңдалған сүйікті үзінділерін еске түсіреді". "Бір сәтте Тыңдаушы Оқырманды мәтінде сілтемесі бар бұрынғы бетке қайтарудан тоқтатады, ал бір кезде Оқырман мәтіннің түсініксіз құрылымына тоқтап, "Иә" дейді – оның жалғыз "спонтанды" сөзі, сосын оны қайта оқиды. Осы бір сөзден басқа, ол бетке басылғанды дәл солай айтады. Тыңдаушы Оқырманды әңгімесінің соңғы сөйлемін қайталап айтуға мәжбүрлейді, содан кейін кітап жабылады. "Айтуға ештеңе қалмады", бірақ Тыңдаушы соңғы рет соғуын талап етеді, бірақ оқуға қосымша ештеңе жоқ. Екеуі де жарық сөнгенше бір-біріне жымырай бермей қарайды.
Өмірбаяндық мәлімет
Беккет бір уақыт бойы Джойстің аманауенсисі болып қызмет етті. Екі адам отызыншы жылдары Лебеди аралында бірге серуендеді, ал Джойс Латын кварталынан шляпа киіп жүрді. Беккет бұл деректерді Джеймс Ноулсонмен кешкі ас дастарқаны басындағы әңгімеде, шығармаға сілтеме жасай отырып растады. – Әрине, – деді ол. Ноулсон содан кейін адамдардың «сүйкімді бет» туралы айтқандарын естігенін айтты. «Огайо Импромпту» жазғанда [оның әйелі] сексен жаста еді [біраз уақыт бойы олар бөлек өмір сүргенмен] олар соған қарамастан, қырық жылдан астам уақыт бойы бірге болды. Оның өмірі бойына қорқынышты түстер мен ұйқысыздық мазалады. Бұл ұйқысыздық, әрине, анасынан мұра болып қалған, анасы да осындай аурудан зардап шекті. 1930 жылдары Беккеттің де үрейлену ұстамалары жиі болды. Олардың ішіндегі ең бастысы – тұншығу сезімі, ол түн құлпыра бастағанда жиі бөлмесінде пайда болатын. Пьесаның атауына тоқталып өткен жөн: «Огайо Импромпту» – бұл тікелей сипаттамалық [атау], оқиға мен жанрды көрсетеді – Мольер мен Жиродукс сияқты импровизация (бұл метатеатрлық немесе өзін-өзі тану жаттығулары) немесе Шуберт, Шопен және Шуманның «импромпту» деп аталатын күрделі шағын жеке шығармаларына ұқсас. «Импромпту» деп уәде берген атауы – дайындықсыз қойылым, – пьесаның мәтіні актерлерге кездейсоқ шығарма жасауға, импровизациялауға мүмкіндік бермейтіндіктен, өзінің уәдесін бұзады. «Огайо» – бұл американдық балалардың жұмбағының жауабы, ол «ортасы биік, шеттері дөңгелек не?» немесе «ортасы биік, ал шеттерінде ештеңе жоқ не?» деген сұрақтарға беріледі. Бұл Беккеттің пьесасының орталық тақырыбын көрсетеді: екі бос орын немесе «жоқ» – туылу мен өлім және өмірдің биіктігі арасындағы кеңістік.
The character in the story is plagued by night terrors and insomnia, as was Beckett. All his life he was troubled by nightmares. “His insomnia was probably inherited, from his mother, who suffered from the same complaint. In the 1930s Beckett also began to experience panic attacks. “Chief among these was a feeling of suffocation, which often came on him in his room as night was falling. The title of the play deserves some comment: Ohio Impromptu is a “straightforwardly descriptive [title], marking occasion and genre – impromptus à la Molière and Giraudoux (which were metatheatrical or self reflexive exercises) – or more like the intricate little solo pieces Schubert, Chopin and Schumann called impromptus. “In promising an impromptu – a performance without preparation – the title of the play subverts its own promise when followed by a text which allows no extemporaneous composition, no improvisation on the part of the actors. "‘Ohio’ is [also] the answer of an American children's riddle which goes "What is high in the middle and round at the ends?" or "What is high in the middle and nothing at the ends?" This gives the central theme of Beckett's play: two voids or 'nothings' birth and death and between the high of life."
Интерпретация
Сыншылар Reader кім немесе қандай екені туралы әртүрлі пікірде. Ол – көрініс пе, тыңдаушының екінші жағы ма, әлде оның санасының бір бөлігі ме, түнгі "оқу" тыңдаушының жазылу процесінің маңызды бөлігі екені анық. Беккет театрының маманы Анна Макмуллан "[Р]оккаби мен Огайо Импромптуда мәтіннің айтылуы жоғалтудан жұбанышқа, өмірден өлімге және сөзден үнсіздікке өту рәсіміне айналады" дейді. Роккабиде әйел анасы қайтыс болғаннан кейін отбасылық үйде қалды, ал тыңдаушы қашуды жөн көрді. "Компания" романындағыдай, автор тағы да жиі суреттеген тақырыбына оралады: жалғыздық пен ностальгия белгілі бір жасқа жеткен соң өзіңнен басқа ешкіммен бөлісуге тым жеке болады". Демек, тыңдаушы неге Аққу аралына, алысқа емес, көшіп барады? Бұл орын Беккет үшін қандай да бір мағынаға ие болуы мүмкін, бірақ Беккет жазушы географиялық ерекшеліктерін, екі өзеннің бірігуін және Огайоның бөлігі болып табылатын жаңа әлемді бейнелейтін Азаттық мүсінінің кіші нұсқасы бар аралды таңдады, сондай-ақ тыңдаушының көшетін метафоралық жаңа әлемді де таңдады. Бұл фигуралардың орналасуы "20 ғасырдың басында психологиялық эксперименттерде қолданылған және "жабылу принципін" анықтауға көмектескен фигураларға ұқсайды". Бекеттік мәтіндерге жақындаудың жиі қолданылатын тәсілі – бөлінген өзілік, осы тәсіл Крапптың соңғы таспасына, Footfalls, That Time және тіпті Годоны күтуге де қолданылды. Беккет пьесаны жазғанда әйелі туралы ойлаған болуы мүмкін, бірақ ол сүйіктісінің атын немесе жынысын нақтыламауға тырысты. Бұл мәтінге тереңдік қосады. Ол кісі әкесін жоқтап, не, Беккеттің басқа шығармаларын еске түсіре отырып, анасын жоқтап жүрген болуы мүмкін. Сүйікті адамның еркек серіктес болуына ешқандай кедергі жоқ, ал Бекеттің шығармаларын гомоэротикалық тұрғыдан қарау да жиі кездеседі. Reader туралы Гонтарскидің өзі бұл "That Time" романында ұсынылған элементтік шығармашылық процестің сахналық бейнесі екенін айтты, онда А повесінің басты кейіпкері жас кезінде жасырынып, "екінші немесе одан да көп адамдармен сөйлесіп, бірге болатын" дейді. Басқалар Reader – бұл "көлеңке", тыңдаушының қайтыс болған жақынының жіберген, оған қайғыдан шығуға көмектесу үшін жіберілген рухтық елші екенін айтады. Пьесаның алғашқы нұсқасында Бекет "бір конференцияда сөйлеу үшін әлемнен келген жынға" назар аударған, ал қазір қалған жалғыз белгі – "Ақ түндер" ойынындағы әдеби тілдік ойын. "Мәтінде фигуралар "ақылдың белгісіз тереңдігінде" жатыр деп айтылады. Бірақ сахнада олар бір-біріне қарап, мағыналы оймен кездеседі". Сондықтан сахнадағы екі адамның да әңгімедегі екі адамнан өзгеше болуы мүмкін. "Жазушы сияқты, тыңдаушы кейде сөздерді қайталауды сұрайды, бірақ Reader өз еркімен, ешкім сұрамағанда да бір сөзді қайталайды". Бірақ неге? Беккет "сөзсіз әдебиет" жасауға құштар еді, ал бұл пьеса осы әрекеттің тағы бір мысалы.
Бекетт фильмде
Чарльз Стерридждің 2002 жылы Бекеттің "Кинодағы Бекет" жобасы үшін "Огайо импромптуы" фильмін бейімдегенінде, заманауи кинематографиялық техникалар Оқырман мен Тыңдаушы рөлдерін бір актердің (Джереми Айронс) ойнауына мүмкіндік берді. Бұл Бекеттің екі кейіпкердің "сыртқы түрі мүмкіндігінше ұқсас" болуы керек деген талабын нақты орындады және олардың бір жақтың екі жағы екендігі туралы түсіндірмеге сәйкес келді. Тексте бұл екеуі тек соңында ғана бір-біріне қарайды. Бірақ бұл қойылымда олар тұрақты түрде көзбен байланысады. Анна МакМаллан бұл фильмдік интерпретацияны "тағы да актерлік өнерге психологиялық көзқараспен жетектелгендігі" үшін сынады, себебі Джереми Айронс екі рөлді де ойнайды және "көлеңке" таңертең жоғалады.