Деян Бодирога: Еуропалық баскетболдың жұлдызы

Кіріспе

Сербиялық баскетболшы (1973 жылы туған)

Деян Бодирога (; 1973 жылдың 2 наурызында туған) – сербиялық баскетбол басшысы және бұрынғы кәсіби ойыншы, қазіргі уақытта EuroLeague Basketball президенті. 1998 және 2002 жылдары Югославияның ең үздік спортшысы үшін «Алтын белгі» сыйлығын алды, сондай-ақ Югославия Олимпиада комитеті оны «Жылдың спортшысы» деп жариялады. 2007 жылы FIBA All Time EuroStars құрамасына енді. 2018 жылы ол Еуропа баскетболының 101 ұлы тұлғасының бірі деп танылды. HoopsHype 2021 жылы Бодироганы барлық уақыттағы 75 ең үздік халықаралық ойыншының бірі деп атады. 2022 жылы Грекия баскетбол лигасының Даңқ залына енгізілді. Ойыншылық мансабында ол негізінен шағын шабуылшы (small forward) позициясында ойнады, бірақ сонымен қатар алға және екі қорғаушы (guard) позициясында да ойнай білді. 2000 жылдардың басындағы EuroLeague-тің иконы болған Бодирога 2008 жылы EuroLeague-тің 50 ең үздік ойыншысының қатарына, ал 2010 жылы EuroLeague-тің 2000–2010 жылдардағы онжылдықтың құрама командасына енді. Сондай-ақ, ол жанкүйерлер дауысымен EuroLeague-тің 2000–2010 жылдардағы онжылдықтың үздік ойыншысы болып сайланды. Клуб деңгейінде Бодирога баскетболдағы өте жақсы ойыншы екенін дәлелдеді, 2002 және 2003 жылдары «Панатинаикос» және «Барселона» командаларымен қатарынан EuroLeague кубоктарын жеңіп алды және екі рет EuroLeague Final Four турнирінің ең құнды ойыншысы атанды. Ол сонымен қатар үш ірі еуропалық ұлттық баскетбол лигасының титулдарын жеңіп алды: испандық ACB лигасы, итальяндық A лигасы және грек баскетбол лигасы. Ол барлық уақыттағы ең ұлы еуропалық ойыншылардың бірі саналады. Югославияның ұлттық құрамасымен Бодирога 1995, 1997 және 2001 жылдары үш рет Еуробаскетболдың алтын медалін жеңіп алды, сондай-ақ 1999 жылы қола медальді иеленді. Югославия құрамасымен 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында күміс медаль жеңіп алды. Бұған қоса, Бодирога Югославия құрамасымен 1998 және 2002 жылдары екі рет FIBA Әлем чемпионатының алтын медальдарын жеңіп алды, сондай-ақ біріншісінде ең құнды ойыншы (MVP) атағын иеленді.

Югославия (1989-1991)

Бодирога құрылымды баскетболмен 13 жасында айналыса бастады. Ол жергілікті баскетбол жанкүйері Раде Првуловтың жетекшілігімен Зреньяниннің «Машинац» (Servo Mihalj) баскетбол секциясына қабылданды. 15 жасында 2,05 метрге жеткен ол тез арада 1960 жылдары бұрынғы ОКК Белград және Югославия СФР ұлттық құрамасының ойыншысы болған Миодраг Николичтің басшылығымен бірінші команда құрамына енді. Оның отандық карьерасы 17 жасында Крешмир Ćосиктің назарына түскен жастар арасындағы достық турнирде дамыды, онда «Машинац» және «Задар» командалары қатысты, ал Бодирога екі команданың ойынында 32 ұпай жинады. Сосын Ćосич Бодироганы бір апталық баскетбол лагеріне Задарға алып келді және ақырында Бодироганың отбасын ұлын Задарға көшіруге көндірді. Осы уақытта Бодирога «Воеводинамен» алдын ала келісімшартқа қол қойды, сондықтан ол 1989 жылдың күзінде Задарға келгенде бірден бірінші командаға қатыса алмады, яғни ол клубтың жастар бөлімдерінде жаттықтырушы Иосип Грдовичпен бірге орта мектепте оқып жүріп жұмыс істеді. Бір жылдан кейін оны толық құрамға көшіруге рұқсат берілді, содан кейін бас жаттықтырушы Славко Трнинич болды. Бірінші командада бір маусымнан кейін Бодироганың Задардағы жолы соғыс жағдайына байланысты мерзімінен бұрын аяқталды. Оның ұстазы Ćосич Бодирогаға жаңа клуб табу үшін бар күшін салды.

Италия (1992-1996)

Бастапқыда, АЕК және Олимпиакос клубтарымен келісімдер жасау жоспарланған, екі клуб та Бодирога грек азаматтығын алған жағдайда ғана келісімшарт ұсынуға дайын еді. Ол ақырында шарттарды қабылдамай, Италияға барып, Богдан Таньевич басқарған және Стефанел киім империясы қолдаған «Стефанел Триест» командасына қосылды. Триестте ол алғаш рет баскетбол қауымының кең назарына ілікті. 1992 жылдың жазында келгеннен кейін, ол 30 лигалық матчта орташа есеппен 21,3 ұпай жинап, командасын плей-оффқа жеткізді. Бірақ екінші раундта оларды тәжірибелі «Клэр Канту» командасы оңай жеңіп шықты. 1993-94 жылдары Триест үшін өте табысты маусым болды, ол командасын плей-оффқа дейін жеткізді. Алғашқы жартылай финалдың үшінші ойынында «Скаволини Песароға» қарсы өткен кезде Карлтон Майерс соңғы секундта допты нысанаға тигізіп, Песароға 2:1 есебімен жеңіс сыйлады. «Триест» сондай-ақ FIBA Korać кубогының финалына шықты, бірақ онда Салоникиден келген «ПАОК» командасына есе жіберді, олардың құрамында Зоран Савич, Уолтер Берри және Бане Прелевич сияқты шебер ойыншылар бар еді. Осы маусымнан кейін «Стефанел» қолдауын «Олимпия Миланоға» ауыстырды, бұл Триест ойыншылары мен жаттықтырушыларының Ломбардияға (жатықтырушы Таньевич, Бодирога, Грегор Фучка, Алессандро Де Поль, Давиде Кантарелло және Фердинандо Джентиле) қоныс аударуына себеп болды. Бодироганың жетекші рөлі өзгермеді, ол жан-жақты ойыншыға айналды. 1994-95 жылдары «Олимпия» Korać кубогының финалына жетті, онда өткен жылы Триестте де жеткен ойыншылары бар еді. Алайда, олар Светслав Пешич басқарған «Альба Берлин» командасына ұтылып қалды, ал Пешич кейін Бодироганың мансабында маңызды рөл атқарды. Ішкі лигада команда плей-оффтың жартылай финалына шықты, бірақ Сербиялық супержұлдыз Предраг Данилович бастаған «Буклер Болонья» командасынан 3:2 есебімен жеңілді. Екі серб те серияны жеке бәсекеге айналдырды, бірақ Даниловичтің тәжірибесі соңында басым болды. 1995 жылдың жазы Бодирога үшін маңызды кезең болды. Ол көп жылдық халықаралық құғын-сүргіннен кейін қайта оралған Югославия құрамасының құрамына енді. Командада Александр Джорджевич, Владе Дивац, Жарко Паспалж, Данилович және Савич сияқты жұлдыздар бар еді. Олар бірге Еуробаскет тарихындағы ең керемет финалда Арвидас Сабонис, Шарунас Марчулионис, Римас Куртинайтис және Артурас Карнишовас сияқты ойыншылары бар Литва құрамасына қарсы алтын медальді жеңіп алды. Сол жазда Бодирога 1995 жылғы НБА драфтында «Сакраменто Кингз» командасымен екінші раундта 51-ші нөмірмен таңдалды. Бір жылдан кейін «Кингз» оның жас отандасы Пея Стояковичті таңдады. Алайда, Стояковичтен айырмашылығы, Бодирога НБА-да ойнау ұсынысынан бас тартып, Еуропада қалуды жөн көрді. 1995-96 жылдары Бодирога Миландағы алғашқы кубогын жеңіп алды, бірақ Korać кубогы тағы да ұтылып қалды, бұл жолы «Эфес Пилсен» командасына. Лигада Бодирога 32 тұрақты маусым матчында 23,3 ұпаймен көш бастады. Плей-офф кезінде олар жартылай финалда «Виртусты» 3:1 есебімен жеңді (Данилович жаз айында «Майами Хитке» кетті), содан кейін Майерс, Джорджевич және Алессандро Фрозини бастаған «TeamSystem Bologna» командасын жеңді. Ол 1996 жылы Атлантада өткен Олимпиада ойындарында Югославия ұлттық құрамасының құрамында өнер көрсетті және «Dream Team III» алтын медальді жеңіп алған командамен бірге күміс медальді жеңіп алды.

Originally, trials were arranged with AEK and Olympiacos, with both clubs offering a contract solely on the condition that Bodiroga become a naturalised Greek citizen. He ultimately refused the conditions and ended up traveling to Italy instead, joining a Stefanel Trieste emerging team, coached by Bogdan Tanjević and financially backed by the Stefanel clothing empire. In Trieste, he first captured the attention of the wider basketball public. Shortly after his arrival in the summer of 1992, he made an impact, averaging 21.3 points per game over 30 league matches and leading his team to the playoffs. There, however, they were quickly disposed of in the second round by the more experienced Clear Cantù. He had a stellar season for Trieste in 1993–94, this time leading his team deeper into the playoffs. In the semifinals game 3 against Scavolini Pesaro, Carlton Myers' buzzer beater clinched a 2–1 series victory for Pesaro. Trieste also reached the FIBA Korać Cup final, where they surrendered to PAOK from Thessaloniki, who starred Zoran Savić, Walter Berry and Bane Prelević. After that season, Stefanel changed its backing to Olimpia Milano, sparking an exodus of Trieste players and coaches to Lombardy (coach Tanjević, Bodiroga, Gregor Fučka, Alessandro De Pol, Davide Cantarello, and Ferdinando Gentile). Bodiroga's leading role remained unchanged as he developed into an all around player. In 1994–95, Olimpia reached the Korać Cup final, with players that also reached it the previous year in Trieste. However, they lost to Alba Berlin, coached by Svetislav Pešić, who would later play a big role in Bodiroga's career. On the home front, the team made it to the playoff semi finals but lost 3–2 to the eventual champions, Buckler Bologna, led by another Serbian superstar, Predrag Danilović. The two Serbs turned the series into a personal duel, with Danilović's experience prevailing in the end. The summer of 1995 was an important milestone for Bodiroga. He became part of the great FR Yugoslavia squad that was making its comeback after years of international exile. The team was loaded with stars like Aleksandar Đorđević, Vlade Divac, Žarko Paspalj, Danilović and Savić. Together, they won the gold in one of the most spectacular finals in EuroBasket history against a Lithuania that featured the likes of Arvydas Sabonis, Šarūnas Marčiulionis, Rimas Kurtinaitis, and Artūras Karnišovas. That same summer, Bodiroga was drafted by the Sacramento Kings in the 1995 NBA draft (second round, #51 overall). One year later, the Kings selected his younger countryman Peja Stojaković. However, unlike Stojaković, Bodiroga declined the offer to play in the NBA, choosing instead to remain in Europe. In 1995–96, Bodiroga won his first trophy in Milan, but the Korać Cup was again lost, this time to Efes Pilsen. In the league, Bodiroga led the way with 23.3 points per game in 32 regular season matches. During the playoffs, they beat Virtus 3–1 in the semi finals (Danilovic left for the Miami Heat in the summer), and Teamsystem Bologna led by Myers, Đorđević and Alessandro Frosini. He took his place in the FR Yugoslav national team for the 1996 Olympics in Atlanta and he brought home a silver medal, with Dream Team III winning the gold.

"Реал Мадрид" (1996-1998)

1996–97 маусымда Бодирога маусымдық 1 миллион доллар ұсынысынан кейін «Реал Мадрид» клубына қосылды және ұлттық құрамадағы өтетін кезеңдерінен жақсы білетін жаттықтырушы Желько Обрадовичпен бірге ойнады. Команда құрамында тәжірибелі Джо Арлаукас, сондай-ақ танымал халықаралық ойыншылар Альберто Эррерос және Михаил Михайлов та болды. Испанияның ACB лигасының финалында олар Александр Джорджевич, Джеррод Мустаф және Артурас Карнишовас сияқты ойыншылары бар «Барселона» командасымен кездесті. «Барселона» 3:2 есебімен жеңіске жетті, шешуші 5-ші ойында 82:69 есебімен сырт алаңда жеңіп алды, ал «Мадрид» Еуропа кубогын иеленді. Ұлттық баскетбол аренасында Югославия 1997 жылы тағы бір Еуробаскет алтын медалін жеңілдікпен жеңіп алды, Бодирога осы жетістікте маңызды рөл атқарды. Топтық кезеңде сербтер Хорватиямен кездесті, бұл ескі Югославияның тарауынан кейін екі ел арасындағы баскетболдағы алғашқы ресми ойын болды. Ойынге саяси шиеленіс сырттан сезіліп, нәтижесі төмен болды, Джорджевич (онда Сербия мен Черногориядан ғана құралған) Югославия Федеративтік Республикасы үшін драматикалық 3 ұпайлық лақтырумен жеңіске жеткізді. Бодироганың «Реал Мадрид» сапындағы келесі және соңғы маусымында (Обрадович «Бенетон Тревизоға» кеткеннен кейін) жақсартулар болған жоқ, команда лиганың жартылай финалында «TDK Manresa» клубынан жеңіліп, турнирден шығарылды. Ол 1997–98 маусымында лиганың ең құнды ойыншысы атағын жеңіп алды. Сол жаздағы ұлттық құрамадағы міндеттері қуаныш сыйлады, себебі ол Бодирога үшін алғашқы рет Югославия Федеративтік Республикасына тағы бір Әлем Чемпионатының титулын әкелді. Қазір 25 жастағы Бодирога, Джорджевич (тізе жарақатынан зардап шегіп, аз ойын уақыты алған) және Желько Ребрачамен бірге команданың көшбасшыларының бірі болды.

Панатинаикос (1998-2002)

1998 жылдың сол жазында Бодирога гректердің "Панатинаикос" клубына қосылды, онда клуб төрағасы Павлос Яннакопулос Еуропаны жаулап алу үшін команда құрастыруды бастады. Сөйтіп, Бодирога Дино Раджа, Фрагискос Альвертис, Майкл Кох, "Нандо" Джентиль, Пэт Берк және жаттықтырушы Слободан Суботичтен тұратын құраманың соңғы бөлігіне айналды. "Жасылдар" Грекия лигасын жеңіп алды, бірақ Еуролига көңіл көншітпейтін қортындыға жетті, нәтижесінде Раджа мен Суботич клубтан кетіп, соңғысының орнына бұрынғы танысы Желжко Обрадович келді. Обрадович "Бенетон Тревизо" клубынан Желжко Ребрача, "Олимпиакос" клубынан Джонни Роджерс және "Маккаби Тель-Авив" клубынан Одед Катташты әкелді. Мұндай инвестициядан кейін "Панатинаикос" 1999–00 жылғы Грекия лигасы мен Еуролига кубогын жеңіп алды, соңғысы "Маккаби Тель-Авив" командасына қарсы финалда өтті. 2001 жылы "Панатинаикос" тағы да Грекия чемпионатында жеңіске жетті және Париж қаласында Супролига финалына өтті. Бір жыл өткен соң Бодирога Еуролиганың төрттік турниріндегі ең құнды ойыншы атанды, гректер үй иесі "Киндер Болонья" және олардың жұлдызды ойыншысы Ману Жинобилиді 89–83 есебімен жеңді. Халықаралық аренада Бодирога команданың сөзсіз көшбасшысы ретінде ФР Югославияға 2001 жылы Түркияда өткен Еуробаскетте және 2002 жылы Индианаполисте өткен FIBA әлем чемпионатында жеңіс жеткізуге көмектесті. Бұл жарыста ұлттық құрама ширек финалда АҚШ құрамасын, ал финалда Аргентина құрамасын қосымша уақытта жеңіп алды.

Барселона (2002-2005)

2002 жылдың жазында Бодирога Светслав Пешич басқарған және Шараунас Ясикевичюс, Грегор Фучка және Хуан Карлос Наварро сияқты ойыншылары бар Испания лигасының «Барселона» клубына қайта оралды. Ол «Барсамен» бірге Еуролига жеңімпазы атанды (команданың бұл турнирдегі тұңғыш жеңісі), сондай-ақ олармен екі ұлттық чемпионат титулын жеңіп алды.

Virtus Roma (2005-2007)

2005–06 маусымда Бодирога Италия лигасына қайта оралды, бұл жолы «Лоттоматика Рома» командасымен, жаттықтырушы Пешичпен қайта бірікті, команда ULEB кубогында (қазір «EuroCup» деп аталады) өнер көрсетті. Еуропалық жарыстан 16-шы турда шығарылып, Италия кубогының финалында «Карпиза Наполи» командасына (83–85) есебімен ұтылып, «Виртус» ұлттық лигада 22–12 есебімен 6-шы орында маусымын аяқтады. Бодирога жылды ойын басындағы орташа есеппен 15.7 ұпай жинап аяқтады. Плей-оффтың бірінші турында «Рома» фаворит саналатын «Монтепаски Сиена» командасымен кездесті. Алғашқы ойында жеңіліс тапқаннан кейін, Бодирога серияны 3–1 есебімен жеңіп алды. Алайда, 2006–07 маусымның плей-офф кезінде екі команда тағы да кездесіп, нәтижесі толыққанды кері болды. Төртінші және соңғы ойыннан кейін Бодирога 2007 жылдың маусым айында кәсіби баскетболдан зейнеткерлікке шығатынын жариялады.

Жасөспірімдер құрамасы

Бодирога Югославияның жастар құрама командаларының құрамында өнер көрсетті. Ол 1990 жылғы FIBA 18 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатында қатысты. Сонымен қатар, FIBA 19 жасқа дейінгі әлем чемпионатында ойнады, онда турнирдің ең бағалы ойыншысы деп танылды.

Аға ұлттық құрама

Бодирога 1991 жылы Афинада өткен 1991 жылғы Жерорта теңізі ойындарының бірінші турында Югославияның ересектер құрама командасы сапында дебют жасады. Ол сондай-ақ 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында Югославияның ересектер құрамасының тұрақты мүшесі болды, үш жазғы Олимпиада ойындарына (1996, 2000, 2004), екі FIBA әлем кубогына (1998 және 2002) және бес Еуробаскетке (1995, 1997, 1999, 2001 және 2005) қатысты. Бодирога 2005 жылғы Еуробаскеттегі сәтсіздіктен кейін ұлттық құрамадан кетті, онда оның командасы, турнирдің фавориті болғандықтан, бірінші іріктеу кезеңінде француз құрамасымен өз алаңында жеңіліске ұшырады. Турнир команданың соңғы баспасөз конференциясында бас жаттықтырушы Желько Обрадовичтің тіл тиезуімен аяқталды. Ол жаттықтырушы команданың көптеген ойыншылары арасында көптеген дау-жанжал болғанын мәлімдеді. Ол келесі медальдарды жеңіп алды: 1995 жылғы Еуробаскет (алтын), 1996 жылғы Атланта жазғы Олимпиадасы (күміс), 1997 жылғы Еуробаскет (алтын), 1998 жылғы FIBA әлем чемпионаты (алтын), 1999 жылғы Еуробаскет (қола), 2001 жылғы Еуробаскет (алтын), 2002 жылғы FIBA әлем чемпионаты (алтын). 1997 және 1999 жылдары Еуробаскеттің үздік бес ойыншысы тізіміне енді. Сондай-ақ 1998 жылы FIBA әлем чемпионатының ең құнды ойыншысы атанды.

Басшылық мансап

2007 жылғы маусымда кәсіби баскетболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Бодирога итальяндық "Виртус Рома" клубының бас директоры болды, осылайша ол өзінің ойыншылық мансабын аяқтаған клубтағы қызметін жалғастырды. Ол бас директор лауазымынан 2009 жылғы маусымда қанағаттанды. 2010 жылғы сәуірде Бодирога және бұрынғы ойыншы Желько Ребрача Кармель, Индиана штатындағы Worldwide Associates LLC компаниясын инвестициялық алаяқтық жасады деп сотқа берді. Олар сотқа берген арыздарында әрқайсысы компанияға басқаруға 4 миллион доллардан астам ақша бергенін, ал компания оны дәстүрлі бағалы қағаздарға инвестициялаудың орнына, тәуекелді стартаптарға капитал ретінде пайдаланғанын мәлімдеді. 2011 жылдан 2015 жылға дейін Сербияның баскетбол федерациясының (KSS) вице-президенті болып қызмет етті. 2014 жылғы маусымда ол Еуропалық ФИБА-ның жарыс комиссиясының президенті болып тағайындалды. 2015 жылғы ақпанда Бодирога FIBA Europe-тегі жұмысына көбірек назар аудару үшін Сербияның баскетбол федерациясынан кетті. 2022 жылғы мамырда Бодирога Еуролига баскетбол президенті лауазымын иелену үшін Джорди Бертомеудің орнын басуға үміткерлердің бірі ретінде жарияланды. 2022 жылғы 14 қыркүйекте Бодирога ресми түрде EuroLeague баскетбол клубының жаңа президенті болып тағайындалды.

Жеке өмір

Васо мен Милка Бодироганың ұлы, Деян – серб православиесіне шын ниеттен сенуші. Бодирога ешқашан клуб үшін ойнамағанмен, «Партизан» клубының жанкүйері екенін айтады және олардың ойындарында көрінеді. Бодирога «Group Seven Children's Foundation» балалар қорының негіс қалаушыларының бірі. Бодирога – екі түрлі елдің клубтарымен Еуролига чемпионы атанған санаулы ойыншылардың бірі, сондай-ақ ол Еуропаның ең маңызды үш ұлттық лигасының – Италия, Грекия және Испания лигаларының жеңімпазы болған аз ғана ойыншылардың қатарында. Ойыншылық карьерасы барысында Бодирогаға бірнеше лақап ат берілді: «Боди Бонд», «Ақ сиқыр», «Мистер MVP» және «Құдай». Сербияда оны қарапайымдылығы мен тыныш мінезі үшін құрметтейді. Бодирога грек клубы «Панатинаикос» жанкүйерлері тарапынан да жоғары бағаланады, себебі ол клубтың өміріне қасты жауы «Олимпиакос» клубына қарсы өткен ойындардағы өте жоғары құштарлығымен көзге түсті.