Тони Кукоч: Хорватиялық баскетбол жұлдызының өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Хорватиялық баскетболшы (1968 жылы туған)

Тони Кукоч (; 1968 жылдың 18 қыркүйегінде туған) – хорватиялық бұрынғы кәсіби баскетболшы, қазір Чикаго Буллс клубының иесі Джерри Рейнсдорфтың арнайы кеңесшісі қызметін атқарады. Еуропалық баскетболдағы өте табысты кезеңнен кейін ол Ұлттық баскетбол қауымдастығында (НБА) ойнаған алғашқы еуропалық жұлдыздардың бірі болды. Кукоч 1993-2006 жылдар аралығында төрт НБА командасы үшін ойнап, 1996 жылы НБА-ның «Жылдың ең үздік ойыншысы» (Sixth Man of the Year) сыйлығын жеңіп алды. Ол үш рет НБА чемпионы атанды, Майкл Джордан басқарған Чикаго Буллс командасымен 1996, 1997 және 1998 жылдары жеңіске жетті. Кукоч өте әмбебап ойыншы және керемет пас беру қабілетімен танымал. Оның табиғи позициясы шағын шабуылшы болғанымен, Кукоч түрлі позицияларда ойнап, биіктігіне қарамастан, ойынды көру және сырттан тамаша ату қабілеттерін көрсетті, мұндай қабілеттер оның бойындағы ойыншыларда сирек кездеседі. Ол халықаралық жарыстарда да сәтті өнер көрсетті, 1988 жылы (Югославия құрамасы сапында) және 1992 жылы (Хорватия құрамасы сапында) Олимпиада күміс медальдарын жеңіп алды. Кукоч пен Вассилис Спанулис – тарихында Еуролиганың «Финал төрттігінің» ең құнды ойыншысы (MVP) атағын үш рет жеңіп алған жалғыз ойыншылар. 2017 жылы FIBA Даңқ залына, ал 2021 жылы Найсмит мемориалдық баскетбол Даңқ залына енгізілді. 2023 жылы ол Чикаго Буллс клубының Құрмет сақинасының алғашқы құрамына ілікті.

Ерте өмір

Кукоч Хорватияның Сплит қаласында өсті. Оның әкесі спортқа берілген адам болды, бұрын төменгі лигадағы жергілікті клубта қақпашы болып футбол ойнаған. Жақсы дене дағдыларына ие болған жас Тони үстел теннисі мен футболды қоса алғанда, түрлі спорттармен айналысты. Ол өрендер кезінде үстел теннисінде ерекше көзге түсті, жасөспірімдер арасындағы түрлі жарыстарда жеңіс туын көтерді. Бірақ көп ұзамай ол баскетболды таңдады.

Еуропа

Кукоч 17 жасында туған қаласындағы "КК Югопластика" клубында ойнай бастады. Клубта ойнаған кезінде ол үлкен жетістіктерге қол жеткізді, команда үш жыл қатарынан (1989–1991) жеңіс тіркеп, беделді Еуролига турнирін жеңіп алды. Оның командасы 1990 және 1991 жылдары "Үш жүлде" (Triple Crown) иегері атанды. Кукоч екі рет Еуролиганың "Төрттік финалының" (Final Four) ең құнды ойыншысы (MVP) атанды. Содан кейін ол "Бенетон Тревизо" сапында ойнап, 1992 жылы Италия лигасының чемпионы, ал 1993 жылы Италия кубогын жеңіп алды. Ол 1993 жылы Еуролиганың финалына да қатысып, тағы бір рет "Төрттік финалдың" ең құнды ойыншысы (MVP) атағын жеңіп алды. Оған "Ақ сиқыршы", "Сплит өрмекшісі", "Роза пантера", "Келбетті", "Еуропалық сиқыршы" және "Хорватиялық сенсация" деген лақап аттар берілді. 1990 жылдары ол бірнеше рет "Еуропаның үздік баскетболшысы" сыйлығын жеңіп алды.

Чикаго Бульстары

1990 жылы НБА-ның «Чикаго Буллс» клубының драфтында таңдалғаннан кейін Кукоч Еуропада ойнауын жалғастырды, содан кейін 1993 жылы «Буллс» клубына келді. Осы кезде команда алғашқы үш чемпиондығын қатарынан жеңіп, Майкл Джордан зейнеткерлікке кеткен болатын. Джорданмен бірге ойнау мүмкіндігі тумағанына көңілі толмаса да, Кукоч 1993 жылдың 5 қарашасында НБА-дағы дебютін жасады. 1993-94 маусымдарында Кукоч шағын шабуылшы Скоти Пиппен мен қанатты шабуылшы Хорас Гранттан кейін алаңға түсті. 1994 жылдың 21 қаңтарында «Индиана Пейсерс» клубына қарсы өткен ойында Реджи Миллер 0,8 секунд қалғанда орташа қашықтықтан лақтырып, «Пейсерс» клубына 95:93 есебімен жеңіс сыйлады. Скоти Пиппен допты Кукочке жіберді, ол ойын соңғы сырығында үш ұпайлық лақтырыс жасап, «Буллс» клубына 96:95 есебімен жеңіс әкелді. Кукоч жаңа маусымын сәтті бастады, екі таңбалы ұпай жинап, НБА жаңашылдарының екінші командасына ілікті. 1994 жылдың 13 мамырында Шығыс конференциясының жартылай финалының үшінші ойынының соңында «Буллс» және «Нью-Йорк Никс» командалары 1,8 секунд қалғанда 102:102 есебімен тең түсті. «Буллс» клубының бапшысы Фил Джексон соңғы шабуылды Кукочқа тапсырды, ал Скоти Пиппен допты ойынға енгізуге міндеттелді. Пиппен Джексонның ойынды жеңіп алу мүмкіндігін бермегеніне ашуланып, тайм-аут аяқталғаннан кейін алаңға қайтудан бас тартты. Кукоч ойынның жеңімпазын – 23 футтық қисайған лақтырыспен соқты, бірақ «Буллс» командасы серияны жеті ойында жеңіліске ұшырады. Грант маусым соңында клубтан кеткеннен кейін Кукоч бастапқы құрамға өтті және 1994-95 маусымын Пиппеннен кейін ұпай, доптарды қайтару және нәтижелі пас беру көрсеткіштері бойынша «Буллс» командасында екінші орында аяқтады. Сонымен қатар, Майкл Джордан наурыз айында «Буллс» клубына оралып, Кукочтың оның қасында ойнау арманын орындады. 1995-96 маусымында «Буллс» Джорданның толыққанды жағдайына оралуымен және маусымнан тыс сатып алынған керемет доптарды қайтарушы Деннис Родманның қосылуымен күшейді. Пиппен әлі де шағын шабуылшы болғандықтан, бапшы Фил Джексон Кукочті резервтік ойыншы ретінде қалдыруды жөн көрді. Кукоч командадағы ұпай жинауда үшінші орын алды (Джордан мен Пиппеннен кейін) және еңбектері үшін НБА-ның «Жылдың алтыншы адамы» сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ «Буллс» клубына 25 ойынмен жеңіске жетуге және сол кездегі лига тарихындағы ең жақсы көрсеткіш – 72:10 (кейіннен 2015-16 жылдарғы «Голден Стэйт Уорриорз» клубынан асып түсті) және команда тарихындағы төртінші чемпиондыққа көмектесті. Кукоч 4-ші және қазіргі уақытта НБА-ның «Жылдың алтыншы адамы» сыйлығы мен НБА титулын бір жылда жеңіп алған соңғы ойыншы, бұл жетістікті Кевин МакХейл, Билл Уолтон және Бобби Джонс танымал болды. 1997 жылғы НБА финалында «Буллс» алты ойында «Юта Джазз» клубын жеңді, осы ойынның соңында Кукоч Скоти Пиппеннен доп алып, 90:86 есебімен жеңіске жетті, ойын аяқталуға 0,6 секунд қалғанда. Бір жылдан кейін «Буллс» 1998 жылғы НБА финалында «Джазз» клубын қайтадан жеңді. Екі серияда да Кукоч резервтік ойыншы ретінде алаңға шығып, команданың резервтік ойыншылар арасындағы ең көп ұпай жинаған ойыншысы болды.

After being drafted by the NBA's Chicago Bulls in 1990, Kukoč continued to play in Europe, until finally reporting to the Bulls in 1993, when the team had just finished its first three peat and had lost Michael Jordan to retirement. Although disappointed that he could not play with Jordan, Kukoč made his NBA debut on November 5, 1993. The Kukoč came off the bench in 1993–94 behind small forward Scottie Pippen and power forward Horace Grant. On January 21, 1994, in a game against the Indiana Pacers, Reggie Miller made a mid range jumper with 0.8 seconds remaining to give the Pacers a 95–93 lead. Scottie Pippen inbounded the ball to Kukoc, who hit a three point jumper at the buzzer to give the Bulls the win, 96–95. Kukoč put up a solid rookie season, averaging double digit scoring and earning a berth on the NBA All Rookie Second Team. On May 13, 1994, at the end of Game 3 of the Eastern Conference Semifinals, the Bulls and the New York Knicks were tied at 102 with 1.8 seconds left. Bulls coach Phil Jackson designed the last play for Kukoč, with Scottie Pippen charged with inbounding the basketball. Pippen was so angered by Jackson's decision to not let him take the potential game winner that he refused to leave the bench and re enter the game when the timeout was over. Kukoč did hit the game winner, a 23 foot fadeaway jumper at the buzzer, though the Bulls eventually lost the series in seven games. After Grant left in the offseason, Kukoč moved into the starting lineup and finished the 1994–95 season second on the Bulls in scoring, rebounds and assists, behind Pippen. Furthermore, Michael Jordan would return to the Bulls in March, fulfilling Kukoč's wish to play alongside him. For the 1995–96 season, the Bulls were bolstered by both Jordan's return to full form and the offseason acquisition of exceptional rebounder Dennis Rodman. With Pippen still at small forward, coach Phil Jackson saw it best to have Kukoč continue to be a bench player. Kukoč was third on the team in scoring (behind Jordan and Pippen) and was rewarded for his efforts with the NBA Sixth Man of the Year Award. He also assisted the Bulls to a 25 game turnaround and the best record in league history at the time at 72–10 (later surpassed by the 2015–16 Golden State Warriors), as well as the fourth championship in team history. Kukoč was the 4th and is currently the last player to win the NBA Sixth Man of the Year Award and the NBA title in the same year having joined Kevin McHale, Bill Walton, and Bobby Jones in accomplishing that feat. In 1997 NBA Finals, the Bulls defeated the Utah Jazz in six games, during which at the end of Game 6, Kukoč received the ball from Scottie Pippen and sealed the victory with a dunk to make the score 90–86 with just 0.6 seconds left. A year later, the Bulls defeated the Jazz again in the 1998 NBA Finals. In both series, Kukoč came off the bench as the sixth man, and was the team's leading scorer off the bench.

Еңбек жолының аяқталуы және зейнеткерлікке шығу

1998-99 жылғы маусым аралығында Джордан зейнеткерлікке шықты, Пиппен «Хьюстон Рокетс» командасына ауыстырылды, ал Джексонның шарты аяқталып, ол жаттықтырушылықтан демалыс алды, нәтижесінде «Буллз» командасының гүлдену кезеңі аяқталды. Кукоч – бұрынғы маусымда «Буллз» сапындағы ең көп ұпай жинаған және командада қалған ойыншы болды. 1998-99 жылғы лок-аут салдарынан қысқартылған маусымда ол команданың ұпай жинауы, дойбылау және нәтижелі пас беру көрсеткіштері бойынша көш бастады. 2000 жылдың 16 ақпанында «Чикаго» командасы қайта құру жоспарын жалғастыра келе, Кукочты «Филадельфия 76ers» командасына үш командалық келісім арқылы ауыстырды, онда «Голден Стэйт Уорриорс» командасы Брюс Боуэн, Джон Старкс және 2000 жылғы бірінші таңдау құқығын «Буллз» командасына жіберді. Келесі маусымда ол Назр Мохаммед, Пепе Санчес және Тео Ратлиффпен бірге «Атланта Хокс» командасына ауыстырылды. «Хокс» командасындағы қысқа мерзімді өнер көрсетуден кейін, ол Леон Смитпен бірге Гленн Робинсонға айырбасталып, «Милваки Бакс» командасына өтті. 2003 жылғы НБА плей-оффында Кукоч алғашқы раундтағы алты ойындағы қарсыласы – болашақ Шығыс конференциясының чемпионы «Нью-Джерси Нетс» командасына қарсы 14,8 ұпай және ойын барысында 2,2 допты ұрлап, мансаптық көрсеткішін жаңартты. 2006 жылдың 12 қыркүйегінде Кукоч егер «Милваки Бакс» немесе «Чикаго Буллз» командалары оны 2006-07 жылғы НБА маусымына шақырмаса, кәсіби баскетболдан зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. Әртүрлі НБА командалары оның қызметіне қызығушылық білдіргенімен, Кукоч Иллинойс штатының Хайленд Парк қаласындағы үйіне жақын болуды қалағанын жеткізді.

Югославия

Кукоч 1987 жылы FIBA Under 19 World Cup жеңімпазы болған жастар құрамасының Югославияның 19 жасқа дейінгі құрамасында ойнады, және турнирдің ең құнды ойыншысы деп танылды. Ол сондай-ақ 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында күміс жүлде алған Югославияның ұлттық ерлер құрамасының құрамында болды. 1990 жылы FIBA әлем чемпионатында ең құнды ойыншы атанды, сонымен қатар алтын медаль жеңіп алды. Югославия құрамасымен бірге ол 1989 және 1991 жылғы Еуробаскетте алтын медальдар ұтып алды. 1991 жылғы Еуробаскет турнирінде де ең құнды ойыншы атанды.

Қазақстан

Кукоч 1992 жылы Барселонада өткен жазғы Олимпиада ойындарында Хорватия құрамасымен күміс медальді жеңіп алды. Одан әрі ол 1994 жылы Канадада өткен FIBA әлем чемпионатында және 1995 жылы Грекияда өткен Еуробаскетте қола медальдар ұтып алды.

Жеке өмір

Кукоч пен оның әйелі Рената 1993 жылы Чикагоға келгеннен кейін дереу Хайленд Парктегі үйін сатып алды. Екеуі де АҚШ азаматы. 2009 жылы жамбас алмастыру операциясынан кейін ол күн сайын кем дегенде бір тур гольф ойнайды және 2011 жылы Хорватияның ұлттық әуесқой гольф чемпионатында жеңіске жетті. Оның ұлы Марин Хайленд Парк орта мектебінің баскетбол командасында ойнады, содан кейін Пенсильвания университетіне түсті. Оның қызы Стелла Огайо штатындағы Оксфорд қаласындағы Майами университетінде колледж волейболымен айналысты.