18 ғасырдағы Американдық Жекелеген Баптистер және Діни Ояну

Кіріспе

Бөлек баптистер – 18 ғасырда АҚШ-та, негізінен Оңтүстікте пайда болған баптистердің тобы, олар Ұлы оянудан өркендеді. Ұлы ояну – христиан шіркеулері арасындағы діни қайта жаңғыру және құлшыныспен қараудың жаңаруы. Ол ағылшын тілді елдерді қамтыды және 1730-1770 жылдар аралығында Америка колонияларын шарлады. Сол замандағы үш маңызды уағыздаушы – Гилберт Теннент (1703–65), Джонатан Эдвардс (1703–58) және Джордж Уайтфилд (1714–70). Бөлек баптистер ең тікелей байланысты Уайтфилдтің ықпалымен. Бөлек баптистердің алғашқы анықталған қауымы Массачусетс штатының Бостон қаласында құрылды. Уайтфилд 1740 жылы Бостонда уағыз айтты. Баптист шіркеуінің пасторы осы қайта жаңғыруды мақұлдамады, ал бірнеше мүшелері оны қолдап, пастордың қызметіне наразы болды. Олар Бірінші баптист шіркеуінен шығып, 1743 жылы Екінші баптист шіркеуін құрды. Ұлы ояну шіркеулерді жігерлендіріп қана қоймай, бөліп тастады. Көптеген конфессиялар қайта жаңғырушылыққа төмен баға беріп, кейде тікелей қарсы шығып, оны құлшыныспен қабылдаған «Жаңа Нұрлар» деп бөлінді. Көптеген «Жаңа Нұрлар» ескі жолдар тым көп дінге келмеген шіркеу мүшелеріне жол бергенін сезінді, ал 1740 жылдардың соңындағы кейбір «Жаңа Нұрлар» қалыптасқан шіркеулерді іштен реформалау мүмкін емес деп сенді және олардан шығып кетті. Олардың сүйікті аяты – II Коринфтіктер 6:17: «Олардың арасынан шығып, бөлек болыңдар». Осыдан кейін оларды «Бөлектер» деп атады. Жаңа Англияда Бөлек баптистердің саны өсе бастады. Олар ізгі хабарды құлшыныспен уағыздап, шын жүректен дінге келді. Жаңа Англияның ең көрнекті пасторы және қауымы – Исаак Бэкус (1724–1808) және Массачусетс штатының Миддлборо қаласындағы шіркеу. Бэкус конгрегациялист болып өсті және 1748 жылы «Жаңа Нұр» (немесе Бөлекшіл) конгрегациялық пасторы болды. Баптисттік шомылу доктринасына көшкеннен кейін Бэкус және басқалар 1756 жылы баптист қауымын құрды. Бэкус Америкадағы діни бостандық үшін күресте өте белсенді болды. Жаңа Англияның Бөлек баптистері ешқашан Регуляр баптистерден толығымен бөлек топ болған емес. Оңтүстіктегі Бөлек баптистердің жеке бағыттар бойынша дамуына мүмкіндік берілді. 1745 жылы Коннектикут штатының Толланд қаласындағы конгрегациялық шіркеудің мүшесі Шубал Стернс (1706–71) евангелист Джордж Уайтфилдті естіді. Стернс дінге қайта оралып, ояну мен дінге қайта оралу туралы көзқарасын қабылдады. Стернстің шіркеуі 1751 жылы шомылудың дұрыс нысаны туралы дауға түсті. Көп ұзамай Стернс нәрестелерді шомылдырудан бас тартып, Коннектикут штатының Стонингтон қаласындағы баптист пасторы Уэйт Палмерден шомылдыру рәсімін сұрады. Наурыз айында Шубал Стернс Палмер мен Коннектикут штатының Нью-Лондон пасторы Джошуа Морзбен қызметке орнатылды. Стернстің келесі жиырма жылдық қызметі Бөлек баптистердің өрлеуімен және таралуымен тығыз байланысты. 1754 жылы Стернс Оңтүстікке, Вирджиния штатының Опекуон қаласына көшіп барды. Бұл жерде ол баптист шіркеуінде белсенді қызмет етіп жүрген Дэниел Маршалл мен әйелі Мартаға (Стернстің әпкесі) қосылды. 1755 жылдың 22 қарашасында Стернс және оның тобы оңтүстікке қарай Гилфорд округіне, Солтүстік Каролина штатының Сэнди-Крикке көшіп барды. Бұл топта сегіз ер адам және олардың әйелдері болды, олардың көпшілігі Стернстің туыстары болды. Стернс өліміне дейін Сэнди-Крикте пастор болып қызмет етті. Сол жерден Бөлек баптистер Оңтүстікке тарады. Шіркеу тез 16 мүшеден 606-ға дейін өсті. Шіркеу мүшелері басқа жерлерге көшіп, басқа шіркеулерді құрды. Сэнди-Крик қауымдастығы 1758 жылы құрылды. Баптист пасторы және Стернспен замандас тарихшы Морган Эдвардс былай деп жазды: «17 жыл ішінде [Сэнди-Крик] өз тармақтарын батысқа қарай үлкен Миссисипи өзеніне дейін, оңтүстікке қарай Джорджияға дейін, шығысқа қарай теңізге және Чезопек шығанағына дейін, солтүстікке қарай Потоумак суларына дейін таратты; 17 жыл ішінде ол 42 шіркеудің анасы, әжесі және шөбересіне айналды, олардан 125 пастор шықты». Бір уақытқа дейін бұл баптистер Регуляр баптистерден біршама ерекшеленді. Олар, негізінен, Регулярлармен келісті, бірақ кейбір ескіше мәселелерде айырмашылықтар болды. Эдвардс былай деді: «Олар Регуляр баптистерден бас тартқаны үшін емес, олармен кез келген одақтан бас тартқаны үшін Бөлектер деп аталады. Олардың сенімі мен тәртібі бірдей, кейбір ұсақ мәселелерді қоспағанда, айырмашылықты қолдауға жеткіліксіз, бірақ бірліксіздікке аз; өйткені екеуі де ғасырлық мойындау мен оған қосылған тәртіпті мойындайды». Бір ерекшелік – Бөлектердің сақтайтын діни рәсімдерінің саны. Тоғыз рәсім – шомылу, Раббының соғымы, махаббат тойы, қол қою, аяқ жуу, науқастарды майлау, дос қолы, қайырымдылық сүйісі және балаларды арнау. Барлық шіркеулер де осы тоғыз рәсімнің барлығын орындамады, бірақ көптеген шіркеулер Регуляр баптистерінің әдетте сақтайтын екі рәсімнен – шомылудан және Раббының соғымынан көп рәсімдерді орындады. «Христостағы Бөлек баптистерді» есептемегенде, Бөлек баптист атауы елдің көптеген аймақтарында Регуляр баптистер мен Бөлек баптистер арасындағы формалды және бейресми келісімдермен жойылды, бұл Вирджинияда 1787 жылы, Каролинада 1789 жылы және Кентуккиде 1797 және 1801 жылдары басталды. Бенедикт жазғандай, Вирджиниядағы одақ шарттарының соңында былай делінген: «Біз біріктік және енді «Регуляр» және «Бөлек» аттарын ұмытуға ниеттеніп отырмыз; және енді бізді Вирджиниядағы Біріккен баптист шіркеулері деп білуімізді қалаймыз». Бөлек баптистердің ұрпақтарына Христостағы Бөлек баптистер, Елтаңбалық миссионер баптистер, Алғашқы баптистер, Оңтүстік баптистер, Біріккен баптистер және Баптистердің Бас Ассоциациясы кіреді. Бөлек баптистер Кентуккиде ерекше көзге түседі, онда штат сенатында осы конфессияның мүшесі Верни МакГаха (Рассел Спрингс) қызмет етті.

The Separate Baptists are a group of Baptists originating in the 18th century United States, primarily in the South, that grew out of the Great Awakening. The Great Awakening was a religious revival and revitalization of piety among the Christian churches. It covered English speaking countries and swept through the American colonies between the 1730s and the 1770s. Three important preachers of the times were Gilbert Tennent (1703–65), Jonathan Edwards (1703–58), and George Whitefield (1714–70). The Separate Baptists are most directly connected to Whitefield's influence. The first identifiable congregation of Separate Baptists was formed in Boston, Massachusetts. Whitefield preached in Boston in 1740. The pastor of the Baptist church disapproved of the revival excitement, while several members approved of it and became discontented with the pastor's ministry. They withdrew from the First Baptist Church and formed Second Baptist Church in 1743. The Great Awakening served to both invigorate and divide churches. Many denominations divided into Old Lights — holding a low view of the revivalism, and sometimes directly opposing it — and New Lights — who enthusiastically embraced it. Many New Lights felt that the old ways had allowed too many unconverted church members, and by the end of the 1740s some of the New Lights believed the established churches could not be reformed from within and withdrew from them. A favorite verse among them was II Corinthians 6:17 — "Come out from among them, and be ye separate." This led to them being called Separate. A growing body of Separate Baptists began in New England. They were zealous in evangelism and held to heart felt religion. The most prominent New England pastor and congregation was Isaac Backus (1724–1808) and the church at Middleborough, Massachusetts. Backus was raised a Congregationalist and became a New Light (or Separatist) Congregational pastor in 1748. After conversion to Baptist views on the doctrine of baptism, Backus and others formed a Baptist congregation in 1756. Backus was very active in the fight for religious liberty in America. The Separate Baptists of New England were never truly a separate group from the Regular Baptists. It would remain for the Separate Baptists in the South to develop along distinct lines. In 1745 Shubal Stearns (1706–71), a member of the Congregational church in Tolland, Connecticut, heard evangelist George Whitefield. Stearns was converted and adopted the Awakening's view of revival and conversion. Stearns' church became involved in a controversy over the proper subjects of baptism in 1751. Soon Stearns rejected infant baptism and sought baptism at the hands of Wait Palmer, Baptist minister of Stonington, Connecticut. By March, Shubal Stearns was ordained into the ministry by Palmer and Joshua Morse, the pastor of New London, Connecticut. The next twenty years of Stearns' remarkable ministry is inextricably intertwined with the rise and expansion of the Separate Baptists. In 1754, Stearns moved south to Opequon, Virginia. Here he joined Daniel Marshall and wife Martha (Stearns' sister), who were already active in a Baptist church there. On November 22, 1755, Stearns and his party moved further south to Sandy Creek, in Guilford County, North Carolina. This party consisted of eight men and their wives, mostly relatives of Stearns. Stearns pastored at Sandy Creek until his death. From there, Separate Baptists spread in the South. The church quickly grew from 16 members to 606. Church members moved to other areas and started other churches. The Sandy Creek Association was formed in 1758. Morgan Edwards, Baptist minister and historian contemporary with Stearns, recorded that, "in 17 years, [Sandy Creek] has spread its branches westward as far as the great river Mississippi; southward as far as Georgia; eastward to the sea and Chesopeck [sic] Bay; and northward to the waters of the Pottowmack [sic]; it, in 17 years, is become mother, grandmother, and great grandmother to 42 churches, from which sprang 125 ministers." For a time these Baptists remained somewhat distinct from the Regular Baptists. They were in the main in agreement with the Regulars, but holding to some minor points of difference. According to Edwards, "These are called Separates, not because they withdrew from the Regular baptists but because they have hitherto declined any union with them. The faith and order of both are the same, except some trivial matters not sufficient to support a distinction, but less a disunion; for both avow the Century Confession and the annexed discipline." One distinction was in the number of ordinances or rites observed by the Separates. The nine rites were baptism, the Lord's supper, love feasts, laying on of hands, washing feet, anointing the sick, the right hand of fellowship, kiss of charity, and devoting children. Not all the churches practiced all nine of these, but most churches practiced more than the two ordinances generally held by the Regular Baptists — baptism and the Lord's supper. With the exception of the Separate Baptists in Christ, the denominational name Separate Baptist disappeared in many areas of the country with the formal and informal agreements of union between the Regular Baptists and Separate Baptists, beginning in Virginia in 1787, in the Carolinas in 1789, and in Kentucky in 1797 & 1801. As recorded by Benedict, the conclusion of the terms of union in Virginia stated, " we are united, and desire hereafter, that the names Regular and Separate be buried in oblivion; and that from henceforth, we shall be known by the name of the United Baptist Churches, in Virginia." Descendants of the Separate Baptists include the Separate Baptists in Christ, Landmark Missionary Baptists, Primitive Baptists, Southern Baptists, United Baptists, and The General Association of Baptists. Separate Baptists are particularly visible in Kentucky, where a member of the denomination, Vernie McGaha of Russell Springs, served in the state senate.