Кіріспе

X.400 электрондық пошта үшін OSI стандарты – ITU T хабарламаларды өңдеу жүйесін (MHS) анықтайтын ITU T ұсынымдарының жиынтығы. Кез келген уақытта X.400 жасаушылары оның электрондық поштаның басты түрі болатынын күткен, бірақ бұл рөлді SMTP негізіндегі Интернет электрондық поштасы иеленді. Бұған қарамастан, ол ұйымдарда кеңінен қолданылды және 2006 жылға дейін Microsoft Exchange Server-дің маңызды бөлігі болды; оның түрлері әскери және авиация салаларында маңыздылығын сақтап келеді.

Тарих

Бірінші X.400 ұсыныстары 1984 жылы (Қызыл кітап) жарияланды, ал 1988 жылы (Көк кітап) едәуір қайта қаралып жаңартылған нұсқасы жарияланды. 1992 жылы (Ақ кітап) және одан кейінгі жаңартуларда жаңа мүмкіндіктер қосылды. X.400 бастапқыда OSI транспорттық қызметі арқылы жұмыс істеуге арналған болса да, TCP/IP арқылы жұмыс істеуге мүмкіндік беретін RFC 1006 бейімдемесі X.400-ді іске қосудың ең танымал тәсіліне айналды. ISO/IEC-пен бірлесіп әзірленген X.400 сериялы ұсынымдар электрондық хабарламаларды алмасу және адрестеу үшін OSI стандартты протоколдарын анықтайды. F.400 сериялы ұсынымдар хабарламаларды өңдеу жүйелеріне (MHS) негізделген хабарламаларды өңдеу қызметтерін, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер үшін MHS-ке және одан кіруді анықтайды. 1990 жылдардың соңында ITU T, F.400 және X.400 ұсынымдарын біріктіріп, ITU T F.400/X.400 (06/1999) «Хабарларды өңдеу жүйесі мен қызметіне шолу» ұсынымын жариялады. X.400 сериялы ұсынымдар MHS-тің техникалық аспектілерін анықтайды: ITU T Rec. X.402 | (ISO/IEC 10021 2) MHS жүйесінің жалпы архитектурасын, ITU T Rec. X.411 | (ISO/IEC 10021 4) – Хабарларды беру қызметін (MTS) және оның функционалдық бөлігі – Хабарларды беру агентін (MTA), ал ITU T Rec. X.413 | (ISO/IEC 10021 5) – Хабарламалар сақтау орнын анықтайды. ITU T-нің барлық ұсынымдары жүйелік құрылымдар мен процедураларды сипаттау үшін арнайы терминдерді ұсынады. Мысалы, адамдар арасында алмасылатын хабарламалар (электрондық пошта) – Жеке хабарлама (IPM); электрондық түрде құрылымдалған іскерлік құжаттар (мысалы, шот-фактуралар, сатып алу тапсырыстары, жөнелту туралы хабарламалар және т.б.), сауда серіктестерінің компьютерлері арасында алмасылатын құжаттар EDI протоколына жатады. Хабарларды өңдеу – екі байланысты қосалқы тапсырманы біріктіретін үлестірілген ақпаратты өңдеу міндеті: хабарларды беру және хабарларды сақтау. ITU T ұсынымдары кең ауқымды байланыс міндеттері үшін арнайы протоколдарды анықтайды. Мысалы, P1 протоколы MTA арасында, P3 – пайдаланушы агенті мен MTA арасында, ал P7 – пайдаланушы агенті мен хабарламалар сақтау орны арасында байланыс үшін қолданылады. 1994 жылғы нұсқада P7 хабарламалар сақтау орнында қалталарды ұйымдастыруға мүмкіндік беру, жіберілген хабарламаларды сақтауға рұқсат беру және автоматты түрде қалталарға орналастыру, жауаптарды, жеткізу туралы есептерді және жіберілген хабарламалармен қабылдау туралы хабарламаларды сәйкестендіру сияқты көптеген автоматты әрекеттерді қамтамасыз ету үшін жаңартылды. X.400 хабарлама мазмұны стандарттары пайдаланушы агенттері арасындағы байланыс үшін анықталады. Олар P1 және P3/P7 протоколдарын хабарлама мазмұнының сенімді тасымалын қамтамасыз ететін тұжырымдамалық протоколдар ретінде қарастырады. Жеке хабарламалардың мазмұны стандарты, IPM, ITU T Rec. X.420 | ISO/IEC 10021 7 Қызыл кітапта P2 деп аталды. Көк кітаптағы IPM-нің кеңейтілген нұсқасына мазмұн түрі 22 (P2 нұсқасы 2) берілді және ол көбінесе стандарттарда қолданылмаса да, P22 деп бейресми түрде аталады. EDI үшін хабарлама мазмұны стандарты ITU T Rec. F.435 | ISO/IEC 10021 8 және ITU T Rec. X.435 | ISO/IEC 10021 9-да анықталған, және ресми емес түрде P35 деп аталады. Дауыстық хабарламалардың мазмұны түрі ITU T Recs. F.440 және X.440-та анықталған. Exchange Server 2007 MTA нысанын қолданбайды, ал X.400 жалғастырғышы (MTA-ны пайдалану керек) Exchange Server 2007-де жоқ. Exchange Server 2007 жүйесінде X.400 прокси-электрондық пошта мекенжайлары жоқ. X.400-дің маңызды ерекшеліктеріне құрылымдалған адрестеу, ASN.1 бинарлық коды мультимедиа мазмұнын (MIME-ге қарағанда бұрыннан бар және тиімдірек) және біріктірілген қауіпсіздік мүмкіндіктері кіреді. X.400 домендер аралық релелік қызметтерін ITU PTT арқылы жүзеге асырылатынын болжағандықтан, X.400 X.400 және басқа PTT қызметтері арасында хабарламаларды автоматты түрде беру үшін өрістерді қосты. Кейіннен ISO ашық маршруттау стандарттарын (ITU T Rec. X.412 | ISO/IEC 10021 10 және ITU T Rec. X.404 | ISO/IEC 10021 11) қосты, бірақ X.400-ге PTT релелік қызметтері қажет деген бастапқы қате түсінік, сондай-ақ осы қызметтер үшін PTT көлемге негізделген төлемдер X.400-дің кең таралуына кедергі келтірген факторлар болды.

Іске асыру

1980 жылдардың соңынан бастап көптеген ірі елдер GOSIP – Үкіметтік ашық жүйелер өзара байланысы арқылы OSI стегіне бекінді. АҚШ-та бұл 1990 жылғы NIST "Федералдық ақпаратты өңдеу стандарты" (FIPS #146) нысанында көрінді. Олардың кезегінде, ірі компьютер өндірушілер OSI стандартына сәйкес келетін өнімдерді, соның ішінде X.400 өндіруге міндеттенді. Microsoft Exchange Server осы кезеңде әзірленді және бастапқы нұсқасы X.400/X.500 негізінде құрылып, хабарламаларды Messaging API (MAPI), X.400 немесе Simple Mail Transfer Protocol (SMTP) арқылы жіберуге бірдей мүмкіндік берді. Бірақ іс жүзінде олардың көпшілігі сапасыз жасалып, көбінесе қолданылған жоқ. Солтүстік Америкада көптеген ірі қорғаныс компаниялары мен университеттер де Интернет пен TCP/IP стандарттарына, соның ішінде электрондық пошта үшін SMTP стандартына көшкен болатын. Сол себепті, X.400 әлі де кейбір салаларда қолданылады, мысалы, әскери, барлау қызметтері және авиацияда, себебі X.400 протоколы шифрлауды қолдайды, ал оның деректердің сақталуын және қауіпсіздігін қамтамасыз ету функциялары SMTP-ге қарағанда (S/MIME, PGP және SMTP TLS) әлдеқайда ертерек жасалып, енгізілген. Осы себептерге байланысты, ол кейде қосымшалар арасында EDI хабарламаларын жіберу үшін де қолданылады. Еуропа, Оңтүстік Америка және Азияда X.400 кеңінен қолданылады, әсіресе EDI қызметтерінде. X.400 әскери мақсаттар үшін (Әскери хабарламаларды өңдеу жүйесі) және авиацияда (Әуе хабарламаларын өңдеу жүйесі) қолдану үшін кеңейтілді. Сонымен қатар, НАТО X.400 негізіндегі Әскери хабарлау стандарты ретінде STANAG 4406 стандартын пайдаланады.

X.500 каталогтары

X.400 адрестеу форматының тудырған шатасуы каталог қызметтері үшін X.500 стандартын жасауға әкелді. Мақсаты – бірнеше ұйымға жалғыз қоғамдық каталогты жасауға мүмкіндік беретін көшірмелеу және тарату мүмкіндіктері бар, иерархиялық және стандартталған электрондық пошта мекенжайлары каталогын құру болды. Мысалы, әрбір Әкімшілік басқару домені (қызмет провайдері) өз каталогын ортақ X.500 серверіне жүктеуге және электрондық пошта жасау кезінде X.400 пайдаланушы агенттерінің осы деректер базасын іздеуіне мүмкіндік беруге болады, соның арқасында алушының аты мен компания сияқты ұйымдық атауынан басқа мекенжай туралы ештеңе білудің қажеті болмайды. Алайда, X.500 протоколы X.400 сияқты күрделі және қолдануға қиын болып шықты, нәтижесінде жеңіл каталогқа қол жеткізу протоколы, яғни LDAP пайда болды, ол мекенжай іздеу үшін соңғы пайдаланушы бағдарламаларына қолайлы X.500 протоколдарының қарапайым жиынтығын стандарттады. LDAP Microsoft Active Directory сияқты каталог қызметтерінде кеңінен қолданылады.

Жалпы сілтемелер

RFC 1615 X.400(84)-тен X.400(88)-ге көшу
RFC 1649 GO MHS қауымдастығындағы X.400 басқару салаларының жұмыс талаптары

ITU-T X.400 ұсыныстары

ITU T Rec. F.400/X.400 | ISO/IEC 10021 1 Хабарларды өңдеу жүйесі және қызмет көрсету туралы жалпы шолу
ITU T Rec. X.402 | ISO/IEC 10021 2 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): Жалпы архитектура
ITU T Rec. X.411 | ISO/IEC 10021 4 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): Хабарларды беру жүйесі: Абстрактілік қызметтерді анықтау және процедуралар
ITU T Rec. X.413 | ISO/IEC 10021 5 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): Хабарларды сақтау: Абстрактілік қызметтерді анықтау
ITU T Rec. X.419 | ISO/IEC 10021 6 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): Протоколдық ережелер
ITU T Rec. X.420 | ISO/IEC 10021 7 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): Жеке хабар алмасу жүйесі
ITU T Rec. X.435 | ISO/IEC 10021 9 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): Электрондық деректер алмасу хабарлар жүйесі
ITU T Rec. X.412 | ISO/IEC 10021 10 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): MHS маршрутизациясы
ITU T Rec. X.404 | ISO/IEC 10021 11 Хабарларды өңдеу жүйелері (MHS): MHS маршруттау: Хабарларды тарату жүйелерінің менеджерлеріне арналған нұсқаулық