Уильям Джон Суэйнсон: Ұлыбританиялық орнитолог және суретші

Кіріспе

Ағылшын орнитологы және суретшісі (1789–1855)

Уильям Джон Сваинсон FLS, FRS (8 қазан 1789 – 6 желтоқсан 1855), – ағылшын орнитологы, малаколог, конхолог, энтомолог және суретші.

Өмір

Суэйнсон Лондонның Довер-плейс, Сент-Мэри Ньюингтон ауданында дүниеге келді. Ол Джон Тимоти Суэйнсонның екіншісінің (1756–1824) үлкен ұлы болды, ол Линней қоғамының алғашқы мүшесі еді. Ол әуесқой ботаник Исаак Суэйнсонның туысы болды. Оның әкесінің әулеті Ланкаширден бастау алған, ал әкесі мен атасы Ұлыбритания Кеденінде жоғары лауазымдар атқарған, әкесі Ливерпульде коллектор болған. Сөйлеу қабілетіндегі кемшілікке байланысты формальды білімі шектелген Уильям 14 жасында Ливерпуль кеденіне кіші клерк болып орналасты. Ол Армия комиссариатына қосылып, Мальта мен Сицилияны аралады. Ол Батыс Сицилияның ихтиологиясын зерттеді және 1815 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты Англияға қайта оралуға мәжбүр болды, содан кейін ол жартылай жалақымен зейнеткерлікке шықты. Уильям 1815 жылы әкесінің ізімен Линней қоғамының мүшесі болды. Ол жерде Бразилияны зерттеуші және Ресейдің бас консулы доктор Григорий Иванович Лангсдорфпен танысты. Революция болғандықтан олар жағада ұзақ уақыт болмады, бірақ Суэйнсон 1818 жылы Англияға "балға толы ара" деп атап, 20 000-нан астам жәндік, 1200 түрлі өсімдік, 120 түрлі балықтың суреттері және 760-қа жуық құс терісінен тұратын коллекциямен оралды. Суэйнсон Эдинбургтағы Вернериян қоғамын қоса алғанда, ғылыми қоғамдардың мүшесі болды. Ол Бразилиядан оралғаннан кейін 1820 жылдың 14 желтоқсанында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1823 жылы алғашқы әйелі Мэри Паркске үйленді. Суэйнсон 1841 жылдан 1855 жылға дейін мүлік басқару және табиғаттануға қатысты жарияланымдармен айналысты, ал 1851 жылдан 1853 жылға дейін Тасмания, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Викторияда орман шаруашылығына қатысты зерттеулер жүргізді. Суэйнсон 1855 жылдың 6 желтоқсанында Жаңа Зеландияның Лоуэр-Хатт қаласында қайтыс болды.

Табиғи тарих бойынша еңбектер

Суэйнсон кейде басқалардың еңбектерін сынаған, ал кейіннен басқалар оны сынауға кірісті. Ол көптеген түрлердің жалпы және ғылыми атауларынан бөлек, суреттерінің сапасымен ең жақсы есте қалады. Британ мұражайының зоология бөлімінің меңгерушісі, досы Уильям Элфорд Лич, оны «Зоологиялық иллюстрациялар» (1820–23) кітабы үшін литография тәжірибесін жасауға ынталандырды. Суэйнсон литографияны қолданған алғашқы суретші және натуралист болды, бұл салыстырмалы түрде арзан көбейту тәсілі болды және гравер қажет етпеді. Ол көптеген суреттелген еңбектерді, көбінесе сериялармен жариялай бастады. Жазылушылар кітаптардың шағын бөлімдерін – фасцикулаларды алған сайын төлем жасады, бұл ақша ағынын тұрақты қылды және келесі бөлімдерді дайындауға қайта инвестициялауға мүмкіндік берді. Кітапқа тапсырыстар келген кезде, монохромды литографиялар Суэйнсонның өзі жасаған «үлгілік тақталар» деп аталатын түс анықтамаларына сәйкес қолмен боялды. Оның атақ-даңқына осы жаңа технологияны ерте қабылдауы және суреттеудегі табиғи шеберлігі үлкен үлес қосты. 1822 жылғы наурыз айында Лич денсаулығының нашарлауына байланысты Британ мұражайынан кетіп, Суэйнсон оның орнына үміткер болды, бірақ лауазым Джон Джордж Чилдренге берілді. 1823 жылы алғашқы некесінен кейін Суэйнсон Парижге сапар шегіп, Жорж Кювье, Этьен Жоффруа Сен-Илер және басқа да көрнекті француз натуралистерімен достық қарым-қатынас орнатты. Лондонға оралғаннан кейін ол Ларднердің «Кабинеттік энциклопедиясының» табиғи тарих бөлімдерінің редакторы ретінде Лонгман мырзаға жұмысқа орналасты. Суэйнсон жазуын жалғастырды, оның ең ықпалдысы Джон Ричардсонмен бірге жазған «Fauna Boreali Americana» (1831) екінші томы болды. Бұл серия (1829–1837) британ үкіметінің қаржыландыруымен шыққан алғашқы суреттелген зоологиялық зерттеу болды. Ол сондай-ақ «Зоологиялық иллюстрациялардың» екінші сериясын (1832–33), Уильям Жардиннің үш томдық «Табиғат зерттеушісінің кітапханасын» және Ларднердің «Кабинеттік энциклопедиясының» он бір томын жариялады; ол Лонгман лондондық баспагерлермен осы серияда 300 беттен тұратын он төрт суреттелген том шығаруға келісімшарт жасады, олардың бірін тоқсан сайын жариялау керек еді. Куинарлық жүйе Хью Эдвин Стриклендтің географиялық теориясының күшейіп келе жатқан танымалдылығына жол беріп, сұраныстан шықты. Суэйнсон мен Маклей екеуі де Куинарлық жүйені қолдағандары үшін сынға ұшырады. Екеуі де Ұлыбританиядан кетіп қалды; Суэйнсон Жаңа Зеландияға, ал Маклей Австралияға эмиграциялады. 1850 жылдары Австралазияға келген америкалық саяхатшы Маклей мен Суэйнсонның сол жерде тұрып жатқанын естіп, оларды Антиподтарға жер аударылған деп ойлады. «зоологияны оның жіктелуі мен философиялық зерттеуіне көп шатастырған жалған, бірақ көп еңбек сіңірген теориямен ауыртпалық еткен үлкен қылмысы үшін».

Swainson was at times quite critical of the works of others and, later in life, others in turn became quite critical of him. Apart from the common and scientific names of many species, it is for the quality of his illustrations that he is best remembered. His friend William Elford Leach, head of zoology at the British Museum, encouraged him to experiment with lithography for his book Zoological Illustrations (1820–23). Swainson became the first illustrator and naturalist to use lithography, which was a relatively cheap means of reproduction and did not require an engraver. He began publishing many illustrated works, mostly serially. Subscribers received and paid for fascicles, small sections of the books, as they came out, so that the cash flow was constant and could be reinvested in the preparation of subsequent parts. As book orders arrived, the monochrome lithographs were hand coloured, according to colour reference images, known as 'pattern plates', which were produced by Swainson himself. It was his early adoption of this new technology and his natural skill of illustration that in large part led to his fame. When in March 1822 Leach was forced to resign from the British Museum due to ill health, Swainson applied to replace him, but the post was given to John George Children. Soon after his first marriage in 1823, Swainson visited Paris and formed friendships with Georges Cuvier, Étienne Geoffroy Saint Hilaire, and other eminent French naturalists. Upon his return to London, he was employed by Messrs. Longman as editor for the natural history departments of Lardner's Cabinet Cyclopedia. Swainson continued with his writing, the most influential of which was the second volume of Fauna Boreali Americana (1831), which he wrote with John Richardson. This series (1829–1837) was the first illustrated zoological study to be funded in part by the British government. He also produced a second series of Zoological Illustrations (1832–33), three volumes of William Jardine's Naturalist's Library, and eleven volumes of Lardner's Cabinet Cyclopedia; he had signed a contract with the London publishers Longman to produce fourteen illustrated volumes of 300 pages in this series, one to be produced quarterly. The Quinarian System fell out of favour, giving way to the rising popularity of the geographical theory of Hugh Edwin Strickland. and both Swainson and Macleay were derided for their support of the Quinarian system. Both proponents left Britain; Swainson emigrated to New Zealand and Macleay to Australia. An American visiting Australasia in the 1850s heard to his surprise that both Macleay and Swainson were living there, and imagined that they had been exiled to the Antipodes. 'for the great crime of burdening zoology with a false though much laboured theory which has thrown so much confusion into the subject of its classification and philosophical study'.

Жаңа Зеландия мұралық меншігі

1839 жылы ол Жаңа Зеландия компаниясының және Англия шіркеуінің Жаңа Зеландияға епископ тағайындау жөніндегі комитетінің мүшесі болды, Веллингтонда жер сатып алды және ғылыми-әдеби жұмыстан бас тартты. Ол Жаңа Зеландияға көшіп келген алғашқы Корольдік қоғамның мүшесі болды. Кейін ол Тасмания Корольдік қоғамының құрметті мүшесі аталды. Олар бірінші некеден туған балаларының көп бөлігімен бірге 1841 жылдың жазында "Джейн" кемесімен Жаңа Зеландияға аттанды, Веллингтонға жетті. Сапар кезінде қиындықтар туды, себебі кеме жолда зақымданып, келген кезде сотқа шағымдануға себеп болды. Ол Хатт аңғарында Жаңа Зеландия компаниясынан жер сатып алып, "Хоуксхед" деген шаруашылығын құрды. Бұл атау Суэйнсон отбасының Ланкаширдегі Хоксхед қаласындағы ата-бабалық үйімен бірдей болды, ол Исаак Суэйнсонның туған жері еді. Бірнеше айдан кейін бұл жерді маори вождісі Тарингакури иеленді, бұл жылдар бойы белгісіздік пен қауіп-қатерге әкелді. 1846 жылы ол маорилерге қарсы жасақтардың офицері болды. Осы кезеңде ол көбінесе жалақысының жартысына тәуелді болды.

Австралиядағы ботаникалық зерттеулер

1851 жылы Суэйнсон Сиднейге кемемен сапар жасады және лейтенант-губернатор Чарльз Ла Тробе шақырғаннан кейін 1852 жылы Виктория үкіметінде Ботаникалық саршын лауазымына тағайындалды, ол жергілікті ағаштарды зерттеу үшін шақырылған болатын. 1853 жылы ол есебін аяқтады, онда 1520 евкалипт түрлері мен сорттарының бар екенін мәлімдеді. Ол Казуаринаның (Casuarina) көптеген түрлерін анықтады, тіпті оларға ат қоюға жеткіліксіз болды. Оның зоология саласында мол тәжірибесі болғанымен, ботаникаға білімі жетпей жаңадан кіріскен тәжірибесі жақсы қабылданылмады. Уильям Джексон Хукер Фердинанд фон Мюллерге былай деп жазды: «Өмірімде мұндай сызба және мағынасыз нәрселер жиынтығын ешқашан оқымадым деп ойлаймын. Бұл елден бірінші сыныпты натуралист (көптеген ерекшеліктерімен бірге) және табиғи тарих суретшісі ретінде кеткен адам Австралияға барып, ол білмейтін ботаникамен айналысады, тіпті қаз сияқты білмейді. Оның стандартты ботаникалық аббревиатурасы – Суэйнсон».

Уильям Суэйнсон туралы жиі кездесетін түсініксіздіктер

Уильям Суэйнсонға көбінесе Swainsona туысының оның атымен аталғаны және әсіресе, Sturt's Desert Pea – Оңтүстік Австралияның ресми гүлдік белгісі деп есептеліп жүреді. Ол осы аймақта ботаникалық зерттеулер жүргізгенімен, Swainsona туысы оның туысы Исаак Суэйнсонның (1746–1812) құрметіне аталған, ол бұл аймаққа ешқашан сапар шеккен емес.

Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы

Көптеген еңбектер қайта басылды немесе сериялық басылымдарда жарияланды. Суэйнсон, У. 1820 ж. Зоологиялық иллюстрациялар, Болдуин, Крэдок және Джой, Лондон. Суэйнсон, У. 1824 ж. Lanidae немесе шақшықтардың табиғи туыстығы туралы зерттеу; осы елдегі орнитологияның қазіргі жағдайына қатысты бірнеше байқаулармен алдын ала. Zool. J. 1 (Art. 42): 289–307. Суэйнсон, У. 1825 ж. Thamnophilus туысына жататын бірнеше құстардың сипаттамалары мен белгілері. Zool. J. 2 (Art. 11): 84–93. 1826 ж. Суэйнсон, У. 1827 ж. В. Буллок, Ф. Л. С., және Х. С., Уильям Буллок мырзаның Мексикадан тапқан құстарының шолуы. Philos. Mag. (Жаңа серия) 1: 364–369, 433–442. Суэйнсон, У. 1827 ж. Американың шақшықтары туралы. Q. J. Sci. Lit. Arts. Inst. 20 (Art. 40): 267–285. Суэйнсон, У. 1831–1832 ж. орнитологиядағы бірнеше топтар мен формалар туралы, бұрын анықталмаған. Zool. J. 3 (Art. 15): 158–175; 343–363. Суэйнсон, У., және Дж. Ричардсон: 1831 ж. Fauna boreali Americana: екінші бөлім, құстар, Джон Мюррей, Лондон. Суэйнсон, У. 1832–1833 ж. Зоологиялық иллюстрациялар, Екінші серия, 2-том. Лондон, Болдуин, Крэдрок және Р. Хавелл. Суэйнсон, У. 1832 ж. Зоологиялық иллюстрациялар. Екінші сер., 3-том. Лондон, Болдуин, Крэдрок және Р. Хавелл. Суэйнсон, У.: 1834 ж. Табиғаттануды зерттеуге арналған кіріспе сөз, Лонгманс, Лондон. Суэйнсон, У., 1835 ж. Қазіргі заманғы конхология элементтері студенттер мен саяхатшылар пайдалануы үшін қысқаша және түсінікті баяндалған. Болдуин және Крэкок. Лондон. Суэйнсон, У. 1835 ж. Жануарлардың географиясы мен жіктелуі туралы трактат. Лонгман, Рис, Орм, Браун, Грин және Лонгман, және Джон Тейлор, Лондон. Суэйнсон, У. 1835 ж. Төрт аяқты жануарлардың табиғи тарихы мен жіктелуі туралы. Суэйнсон, У. 1836 ж. Құстардың табиғи тарихы мен жіктелуі туралы. 1-том. Ларднер кабинетінің энциклопедиясы. Лонгман, Рис, Орм, Браун, Грин және Лонгман, Лондон. Суэйнсон, У. 1836 ж. Құстардың табиғи тарихы мен жіктелуі туралы. 2-том. Ларднер кабинетінің энциклопедиясы. Лонгман, Рис, Орм, Браун, Грин және Лонгман, Лондон. Суэйнсон, У. 1837 ж. Батыс Африка құстарының табиғи тарихы. Жардиннің табиғаттанушылар кітапханасының VII томы. Суэйнсон, У. 1837 ж. Батыс Африка құстарының табиғи тарихы. Жардиннің табиғаттанушылар кітапханасының VIII томы. Суэйнсон, У. 1838 ж. Балықтардың, қосмекенділердің және бауырымен жорғалаушылардың немесе монокардиан жануарлардың табиғи тарихы мен жіктелуі. А. Спотисвуд, Лондон. Nat. Hist. & Class. i–vi + 1–368. Суэйнсон, У. 1838 ж. Мал қораларындағы жануарлар. Ларднер кабинетінің энциклопедиясы. Лондон, Лонгман, Рис, Орм, Браун, Грин, Лонгман және Дж. Тейлор. Суэйнсон, У. 1839 ж. Балықтардың, қосмекенділердің және бауырымен жорғалаушылардың немесе монокард жануарларының табиғи тарихы. 2-том. Ларднер кабинетінің циклопедиясы. Лондон: Лонгман, Орм, Браун, Грин және Лонгманс; және Джон Тейлор. (А. Спотисвуд, баспагер). 452 б. Суэйнсон, У. 1840 ж. Малакология туралы трактат; немесе ракушалар мен моллюскалардың табиғи жіктелуі. Ларднер кабинетінің энциклопедиясы. Лондон. Суэйнсон, У., Шукард, У. Е. 1840 ж. Жәндіктердің тарихы мен табиғи орналасуы туралы. Ларднер кабинетінің энциклопедиясы. Лонгман, Орм, Браун, Грин және Лонгман, Лондон. Суэйнсон, У. 1840 ж. Зоологтардың биографиясымен Taxidermy. Лонгман, Лондон. Суэйнсон, У. 1841 ж. Экзотикалық конхология, екінші басылым, Генри Г. Бон, Лондон. Бірінші басылым, 1832 ж. Суэйнсон, У. Ornithological Drawings, бірінші басылым, 62 қолмен боялған литографиялық тақталар, шығарылғандай атау немесе мәтін жоқ. 8vo, [1834–36]. Екінші басылым 1841 ж. Бразилия мен Мексика құстарының 78 тақтадан тұратын таңдауы. Бон, Лондон. Уоллес Х, Джеймсон У., Хукер, Р. У. Дж., Суэйнсон, У. 1841 ж. География энциклопедиясы. Томас Г. Брэдфорд (ред.). Филадельфия: Леа мен Бланшар. Суэйнсон, У. 1843 ж. Ұшқыштар аулаушылар. Орнитология. 13-том, Jardine's Naturalist's Library [xvi], т. е. г. Эдинбург: В. Х. Лизарс. Суэйнсон, У. Орнитология Батыс Африканың құстары 1-бөлім 1862 ж. The Naturalists Library, W Jardine (ред.) 11-том. (1837 жылғы қайта басылым).

Many of these works were reprinted, or present in serial publication. Swainson, W. 1820. Zoological illustrations, Baldwin, Cradock, & Joy, London. Swainson, W. 1824. An inquiry into the natural affinities of the Lanidae or shrikes; preceded by some observations on the present state of ornithology in this country. Zool. J. 1(Art. 42): 289 307. Swainson, W. 1825. The characters and descriptions of several birds belonging to the genus Thamnophilus. Zool. J. 2(Art. 11): 84–93. 1826. Swainson, W. 1827. A synopsis of the birds discovered in Mexico by W. Bullock, F. L. S., and H. S., Mr. William Bullock. Philos. Mag. (New Series) 1: 364–369, 433–442
Swainson, W. 1827. On the tyrant shrikes of America. Q. J. Sci. Lit. Arts. Inst. 20 (Art. 40): 267–285. Swainson, W. 1831–1832 on several groups and forms in ornithology, not hitherto defined. Zool. J. 3(Art. 15): 158–175; 343–363. Swainson, W., & J. Richardson: 1831. Fauna boreali Americana: part second, the birds, John Murray, London. Swainson W. 1832–1833. Zoological illustrations, Second Ser., Vol. 2. London, Baldwin, Cradrock, and R. Havell. Swainson, W. 1832. Zoological illustrations. Second Ser., Vol. 3. London, Baldwin, Cradrock, and R. Havell. Swainson, W.: 1834. A preliminary discourse on the study of natural history, Longmans, London. Swainson, W., 1835. The elements of modern conchology briefly and plainly stated, for the use of students and travelers. Baldwin and Cracock. London. Swainson, W. 1835. A Treatise on the Geography and Classification of Animals. Longman, Rees, Orme, Brown, Greene and Longman, and John Taylor, London. Swainson, W. 1835. On the Natural History and Classification of Quadrupeds. Swainson, W. 1836. On the natural history and classification of birds. Vol 1. Lardner's Cabinet Cyclopedia. Longman, Rees, Orme, Brown, Green, and Longman, London. Swainson, W. 1836. On the natural history and classification of birds. Vol 2. Lardner's Cabinet Cyclopedia. Longman, Rees, Orme, Brown, Green, and Longman, London. Swainson W. 1837. The natural history of the birds of Western Africa. Vol. VII of Jardine's Naturalist's Library. Swainson W. 1837. The natural history of the birds of Western Africa. Vol. VIII of Jardine's Naturalist's Library. Swainson, W. 1838. The natural history and classification of fishes, amphibians, & reptiles, or monocardian animals. A. Spottiswoode, London. Nat. Hist. & Class. i–vi + 1–368
Swainson, W. 1838. Animals in menageries. Lardner's Cabinet Cyclopedia. London, Longman, Rees, Orme, Brown, Green, Longman, and J. Taylor. Swainson, W. 1839. The Natural History of Fishes, Amphibians, & Reptiles, or Monocardian Animals. Vol. II. Lardner's Cabinet Cyclopædia. London: Longman, Orme, Brown, Green & Longmans; and John Taylor. (A. Spottiswoode, printer). 452 pp. Swainson, W. 1840. A treatise on malacology; or the natural classification of shells and shellfish. Lardner's Cabinet Cyclopedia. London. Swainson, W., Shuckard, W. E. 1840 On the History and Natural Arrangement of Insects. Lardner's Cabinet Cyclopedia. Longman, Orme, Brown, Green, & Longmans, London. Swainson, W. 1840. Taxidermy with the Biography of Zoologists Longman, London. Swainson, W. 1841. Exotic Conchology, Second Edition, Henry G Bohn, London 1st edition, 1832. Swainson, W. Ornithological Drawings, first edition, 62 hand coloured lithograph plates, no title or text as issued. 8vo, [1834–36]. Second edition 1841. A Selection of the Birds of Brazil and Mexico with 78 plates Bohn, London
Wallace H, Jameson W., Hooker, R W. J., Swainson, W. 1841. An Encyclopaedia of Geography. Thomas G. Bradford (ed). Philadelphia: Lea and Blanchard. Swainson, W. 1843. Flycatchers. Ornithology. Volume XIII, Jardine's Naturalist's Library [xvi], t. e. g. Edinburgh: W. H. Lizars. Swainson W. Ornithology Birds of Western Africa Part 1 1862. The Naturalists Library, W Jardine (ed) Vol XI. (A reprint of 1837)