Кіріспе

Бекстрок немесе артқа жүзу – FINA реттейтін жарыстарда қолданылатын төрт жүзу стилінің бірі және осы стильдердің ішіндегі жалғыз арқамен жүзілетін стиль. Бұл жүзу стилінің артықшылығы – оңай демалу, ал кемшілігі – жүзушінің өзі бара жатқан бағытын көре алмайтыны. Сонымен қатар, оның басқа үш жарысқа арналған жүзу стилінен өзгеше старты бар. Бұл жүзу стилі, кері бұрылған кроль немесе еркін жүзу стиліне ұқсас. Бекстрок және кроль екеуі де бойлық қозғалыспен жасалады. Жеке эстафетада артқы жүзу екінші стиль болып жүзіледі, ал командалық эстафетада – бірінші стиль.

Тарих

Арқамен жүзу – Гарри Хебнер танымал еткен ежелгі жүзу стилі. Ол алдыңғы қадамнан кейін жарыстарда екінші жүзілген стиль болды. Олимпиадалық бірінші арқамен жүзу жарысы 1900 жылғы Париж Олимпиадасында ерлер арасында 200 метрге өткізілді.

Техника

Бастапқы күйде, арқамен жүзуші арқасына жатып, денесі түзу болады; қолдары толық созылып, саусақтары ұзартылған күйде, ал аяқтары артқа созылады.

Қолын қозғалту

Арқамен жүзу кезінде қолдар алға жылжудың басым бөлігін қамтамасыз етеді. Қолдың қимылы екі негізгі бөліктен тұрады: қуат фазасы (үш жеке бөліктен тұрады) және қалпына келтіру. Қолдар кезекпен қимылдайды, сондықтан бір қол әрқашан суда болады, ал екіншісі қалпына келтіріледі. Бір толық қол айналымы бір цикл деп есептеледі. Бастапқы күйінен бастап, бір қол суға сәл батып, алақаны сыртқа қарай бұрылып, ұстау фазасын (қуат фазасының бірінші бөлігі) бастайды. Қол төмен қарай (шүкіршік саусағы бірінші) кіреді, содан кейін 45 градус бұрышта судан шығып, суды ұстайды. Қуат фазасында қол ұстаған жерден жамбасқа дейін жартылай шеңбер бойымен қозғалады. Алақан әрқашан жүзу бағытына қарсы қарап тұрады, ал қол созылып, тік күйде қалады, шынтақ бассейнің түбіне қарай бағытталған күйде болады. Бұл қол мен шынтақ суды барынша артқа итеріп, денені алға жылжыту үшін жасалады. Иықтың биіктігінде, қолдың жоғарғы және төменгі бөліктерінің арасындағы бұрыш шамамен 90 градусқа жетеді. Бұл қуат фазасының ортаңғы тартылысы деп аталады. Ортаңғы тартылыс фазасы қолдың алақанын саусақтары жоғары қарап тұрған күйде мүмкіндігінше төмен итеруден тұрады. Мақсаты денені суға қарсы алға жылжыту. Ортаңғы тартылыстың соңында алақан 45 см тереңдікке дейін соңғы итеру үшін төмен қарай қозғалады, қуат фазасы аяқталады. Бұл денені алға жылжытудан басқа, дене қозғалысының бөлігі ретінде екінші жаққа бұрылуға да көмектеседі. Қуат фазасында қол саусақтары сәл бөлініп тұруы мүмкін, себебі бұл турбуленттілікке байланысты судағы қолдың кедергісін арттырады. Қалпына келтіру фазасына дайындық үшін қолды алақандары аяққа қарай, бас бармақтары жоғары қарап тұратындай етіп бұру керек. Бір қолдың қалпына келтіру фазасы басталғанда, екінші қол қуат фазасын бастайды. Қалпына келтірілген қол иықтардың үстінен алға қарай жарты шеңбер бойымен қозғалады. Бұл қозғалыс кезінде алақан айналып, кішкентай саусақ суға бірінші кіреді, бұл кедергіні азайтады, ал алақандар сыртқа қарай бағытталады. Ұзаққа соқпай сырғанағаннан кейін цикл келесі қуат фазасына дайындықпен қайталанады.

Нұсқалар

Бір нұсқасы – екі қолды да синхронды түрде қозғалту, бірін соғыстырмай, кері көкірек соққысына ұқсас. Мұндай қозғалысты үйлестіру оңай, ал біріктірілген күш фазасындағы ең жоғары жылдамдық жоғарырақ, бірақ біріктірілген қалпына келтіру кезінде жылдамдық айтарлықтай төмендейді. Орташа жылдамдық әдетте кезектесіп соғудың орташа жылдамдығынан кем болады. Бұл соққыны көбінесе элементарлық арқа соққысы деп атайды. Бұл элементарлық жүзу стилі 1900 және 1908 жылғы Олимпиада ойындарында қолданылған. 1908 жылдан кейін арқамен жүзу элементарлық арқа соққысын жарысқа қатысу үшін қолданылатын стиль ретінде ығыстырды және қазір арқамен жүзу деп аталады. Тағы бір нұсқасы – ескі стильдегі арқамен жүзу, онда қол қозғалысы жел жалпағының айналуы сияқты толық шеңбер құрайды. Алайда, бұл стиль жарыс жүзуде жиі қолданылмайды, себебі денені алға емес, жоғары-төмен итеруге көп энергия жұмсалады. Сонымен қатар, иыққа артық жүктеме салғандықтан жарақат алу қаупі де жоғары, ол идеалды емес деп саналады. Сондай-ақ, бір уақытта бір қолды ғана қозғауға болады (тоқтап тұратын соққы), мұнда бір қол күш және қалпына келтіру фазаларынан өтеді, ал екінші қол демалады. Бұл баяу, бірақ оқушыларды қозғалысқа үйрету үшін жиі қолданылады, өйткені олар тек бір қолға назар аударуы керек. Бұл жаттығу техникасы жүзуші су үстінде тұрып жатқанда жақсы нәтиже береді, бірақ бұл жаттығуды шамадан тыс қолданбау керек, себебі «тоқтап тұратын соққы» әдетке айналып, одан құтылу қиын болуы мүмкін.